حسن جودکی که این روزها به اجرای نمایش «ژیلت» در تماشاخانه ایرانشهر پرداخته است، با ارائه توضیحاتی پیرامون این اثر نمایشی، نسبت به وضعیت نابسامان اقتصادی تئاتر و بحرانهای موجود در حرفه بازیگری هشدار داد.
او که بیشتر در عرصه تهیهکنندگی و مدیریت تولید تئاتر فعالیت دارد، در مورد ورودش به هدایت کارگردانی توضیح داد: تمرکز اصلی من بر تهیه و تولید تئاتر و حتی اثرات تصویری است. کارگردانی برای من یک عمل هنری است؛ شبیه به خلق یک اثر هنری بر روی بوم که میتوان سالی یک بار آن را رنگآمیزی و شکلی نو ببخشد. در اصل برای من جذابیت کارگردانی در فرآیند خلق آثار نهفته است که پیش از این و به واسطه حضورم در تئاترشهر، این کار به دلیل دشواریها زمانبر بود و معمولاً به فاصله چند سال دست به کار میشدم. با این حال، در این سالها در عرصههای مختلف کارگردانی کردهام؛ از شرکت در جشنوارههای دانشجویی گرفته تا اجراهای کافهای و در تئاترهای متنوع.
جودکی که سالها پیش تصور اجرای نمایش «ژیلت» را در سر داشت، افزوده است: در نتیجه مطالعاتی که در خصوص وضعیت نویسندگان زمان استالین انجام داده بودم، برایم بسیار جالب بود که نمایشی بر پایه این موضوع به صحنه ببریم. این ایده را با عباس عبداللهزاده در میان گذاشتم و او در سال ۹۲ این نمایشنامه را نوشت؛ البته میان نوشتن متن و اجرای آن، حدود ۱۰ سال فاصله بود. از دو سال پیش پیگیر اجرای آن بودیم و سرانجام، تماشاخانه ایرانشهر این فرصت را در اختیار ما قرار داد.
این کارگردان به یادآوری پرداخت و افزود: فضای نمایش من یک کمدی تلخ است؛ روایتگر وقایعی که نویسندگان در دوران استالین به دوش کشیدهاند. با این حال به نظر میرسد امروزه مخاطبان چندان به تئاترهای تلخ توجهی ندارند و انتظارات سرگرمکنندگی بیشتری از آن دارند. به عبارتی تئاتر نباید صرفاً بهعنوان وسیلهای برای پرورش فکر و فرهنگ به حساب آید. به نظر می رسد یک اثر نمایشی باید توازنی میان تولید محتوا و سرگرمی ایجاد کند.
او اجرای این نمایش را کار دشواری توصیف کرد و بیان داشت: نمایش ما از نقطهای آغاز میشود و شخصیتها در آن به تحولاتی دست مییابند. این دگرگونی برای بازیگران انرژیبر است. بازیگران ما به مدت ۷۰ دقیقه بدون وقفه بر روی صحنه حضور دارند. همچنین دکور ما به گونهای طراحی شده که در طول اجرا به تدریج جمع میشود و حال بازیگران باید در فضایی که بهطور مداوم محدودتر میشود، ایفای نقش کنند که این نیز چالش مضاعفی برای آنها فراهم میآورد.
جودکی که سالهای متمادی در حوزه تهیه و تولید تئاتر فعالیت میکند، انتخاب بازیگران را یکی از چالشهای اساسی گروههای نمایشی دانست و بیان کرد: در ۵ یا ۶ سال گذشته با گسترش رسانههای خانگی، تحولی در عرصه بازیگری به وقوع پیوسته است. قبلاً، بازیگران عاشق تئاتر بودند و برای آن تلاش زیادی میکردند. خوشحالم که در این سالها، هنرمندان تئاتر به صنعت نمایش خانگی متصل شدهاند و پس از سالها تلاش و گاه ۲۰ سال فعالیت در تئاتر، به دستمزدهای مناسب نزدیک شدهاند، اما این موضوع به همان اندازه که امیدوارکننده است، برای تئاتر خطرناک است.
او به ادامه صحبت پرداخت: برای نمایشهایم با چند بازیگر گفتوگو کردم که دلتنگ تئاتر بودند و تمایل داشتند به صحنه بازگردند، اما وضعیت اقتصادی تئاتر، مانع این امر میشد، زیرا دستمزدها در تئاتر تنها یک دهم دستمزد در سینما است؛ به همین دلیل در یکی دو سال آینده با بحران جدی در زمینه بازیگری تئاتر مواجه خواهیم شد، چرا که نسل جدید بازیگران مانند نسلهای قبل، عشق به این هنر ندارند و در پی حضور در حوزه تصویری هستند و به آینده و اقتصاد خود میاندیشند.
جودکی که نمایش خود را با حضور امیرکاوه آهنینجان و شهروز دلافکار به صحنه میآورد، با ابراز قدردانی از این دو بازیگر اظهار داشت: دوستان من در این نمایش در حال بازی در سریالها هستند و گاهی از ساعت ۵ صبح تا ۷ شب در خارج از تهران مشغول کار هستند و پس از آن با انرژی قابل توجهی به اجرای نمایش ما میپردازند که شایسته قدردانی است، اما نسل جدید رویکرد متفاوتی دارد.
این تهیهکننده تئاتر با هشدار بیان کرد: اگر تئاتر به فکر بهبود وضعیت اقتصادی خود نباشد، در یکی دو سال آینده مشکلات جدیتری در زمینه حضور بازیگران خواهد داشت. هماکنون اگر تمامی شبهای اجرای یک اثر نمایشی کاملاً پر شود نیز هزینههای تولید آن پوشش داده نخواهد شد. به همین دلیل در سرتاسر جهان، دولتها و شهرداریها از تئاتر حمایت میکنند، چرا که بدون این حمایتها، تئاتر نمیتواند به حیات خود ادامه دهد.
جودکی درباره تعداد محدود اجراهای آثار نمایشی در ایران اشاره کرد: یکی از راههای نجات اقتصاد تئاتر، افزایش تعداد اجراهاست. یک نمایش با ۲۵ یا ۳۰ اجرا قادر به کسب درآمد قابل توجهی نخواهد بود. در کشورهای پیشرفته، برخی آثار نمایشی حتی برای چندین دهه به صحنه میروند. این ثبات میتواند تئاتر را پابرجا نگه دارد. در شرایط کنونی به دلیل وضع نامطلوب اقتصادی تئاتر، هیچکس تمایل به سرمایهگذاری در این زمینه ندارد.
وی در پایان در مورد وضعیت تبلیغات نمایش خود بیان داشت: ما از تمام ابزارهای تبلیغاتی و اطلاعرسانی، از بستر مجازی تا تبلیغات کاغذی و … بهرهبرداری میکنیم، اما یکی از مهمترین ابزارهای تبلیغاتی برای تئاتر، بیلبوردهای شهری است که عموم تماشاگران را از اجرای یک نمایش مطلع میسازد. با این حال، وضعیت اقتصادی تئاتر اجازه بهرهمندی از این فرصت را نمیدهد. همچنین دیدگاه شهرداری و سازمان زیباسازی تجاری است و گرنه در یک کلانشهر مانند تهران که در کنار بیلبوردهای متعدد برای کالاهای مختلف، میتوان ۲۰ بیلبورد هم برای تئاتر در نظر گرفت.
نمایش «ژیلت» هر شب از ساعت ۲۰ و سی دقیقه به مدت ۶۵ دقیقه در تالار استاد سمندریان تماشاخانه ایرانشهر به روی صحنه میرود.