یک کارگردان تئاتر اعلام کرد که چنانچه در روزهای آینده تدبیری برای وضعیت مالی این هنر اندیشیده نشود، با بحرانی جدی در عرصه بازیگری مواجه خواهیم شد.
، حسن جودکی که هماکنون نمایش «ژیلت» را در تماشاخانه ایرانشهر به اجرا درآورده است، در مورد این اثر نمایشی، نارضایتی خود را از وضعیت اقتصادی ضعیف تئاتر و بحران در عرصه بازیگری بیان کرد.
او که عمدتاً در زمینه تهیهکنندگی و مدیریت تولید تئاتر فعال است، درباره ورودش به عرصه کارگردانی اظهار داشت: نکته اصلی من تولید و تهیه تئاتر و حتی آثار تصویری است. کارگردانی برای من یک فعالیت احساسی محسوب میشود، مانند خلق یک تابلوی نقاشی که میتوان در هر سال فقط یک بار از آن استفاده کرد و رنگ جدید بر آن پاشید و اثری جدید به وجود آورد. در واقع، آنچه مرا به کارگردانی جذب میکند، فرآیند خلق اثر است که در گذشته به دلیل فعالیتام در تئاترشهر، انجام آن برایم دشوار بود و معمولاً چندین سال فاصله بین کارهایم وجود داشت. البته در این سالها، تجربیات متفاوتی را در کارگردانی به دست آوردهام؛ از جشنوارههای دانشجویی تا نمایشهای کافهای و اجرا در سالنهای مختلف تئاتری.
جودکی که از مدتها پیش علاقهای به اجرای نمایش «ژیلت» داشت، افزود: بر اساس مطالعاتی که در مورد وضعیت نویسندگان در دوران استالین انجام داده بودم، برایم جالب بود که نمایشی در این زمینه به روی صحنه بیاورم. این ایده را با عباس عبداللهزاده در میان گذاشتم و او در سال ۹۲ این متن را نوشت و البته بین نگارش و اجرا ده سال فاصله افتاد. از دو سال پیش پیگیر اجرای آن بودیم و در نهایت، تماشاخانه ایرانشهر این زمان را برای ما فراهم کرد.
این کارگردان خاطرنشان کرد: فضای نمایش من به تعبیر کمدی تلخ است که تجربههای نویسندگان زمان استالین را به تصویر میکشد. به نظر میآید که این روزها تماشاگران کمتر به سمت آثار تلخ میروند و انتظار دارند تئاتر نیز به نوعی سرگرمی باشد، به این معنی که قرار نیست تئاتر تنها محیطی برای تولید اندیشه و فرهنگ باشد. به نظر میرسد یک اثر نمایشی باید در بین این دو جنبه تعادل برقرار کند و هم به تولید بپردازد و هم جنبه سرگرمی را در نظر گیرد.
او اجرای این نمایش را دشوار توصیف کرده و توضیح داد: نمایش ما از نقطهای آغاز میشود که شخصیتها در آن به تحولی میرسند. این دگرگونی برای بازیگران بسیار انرژیبر است. بازیگران نمایش ما به مدت ۷۰ دقیقه بدون وقفه بر صحنه حضور دارند. از سوی دیگر، دکور ما جنبه کاربردی دارد و بهطور مداوم در طول اجرا فضا را محدودتر میکند و بازیگران باید در فضایی که بهطور پیوسته کوچکتر میشود، ایفای نقش کنند و این نیز چالش دیگری برای آنها محسوب میشود.
جودکی که سالها در حوزه تهیه و تولید تئاتر فعالیت کرده، انتخاب بازیگر را چالشی بنیادی برای گروههای نمایشی عنوان کرد و افزود: در ۵ یا ۶ سال گذشته با گسترش شبکه نمایش خانگی، تحولی در عرصه بازیگری به وجود آمده است. در گذشته، بسیاری از بازیگران برای تئاتر شور و انرژی بسیار داشتند. خوشحالم که در این سالها، هنرمندان تئاتر به شبکه نمایش خانگی وصل شده و پس از سالها تلاش در تئاتر، به دستمزدهای شایسته خود نزدیک شدهاند، اما این موضوع به همان اندازه که خوشحالکننده است، به تئاتر آسیب میزند.
او ادامه داد: برای آثارم با چند بازیگر گفتگو کردهام که از اینکه دور از صحنه بودند، احساس دلتنگی میکردند و تمایل داشتند برگردند، ولی وضعیت اقتصادی تئاتر مانع آنها میشود چراکه دستمزد تئاتر تنها یک دهم دستمزد کار در تصویر است. به همین دلیل در یکی دو سال آینده با یک بحران جدی در زمینه بازیگری تئاتر روبهرو خواهیم شد زیرا نسل جدید بازیگران تئاتر مانند نسلهای قبلی عشق و علاقهای به این هنر ندارند و از آغاز تنها به فکر ورود به عرصه تصویر هستند و به آینده و معیشت خود میاندیشند.
جودکی که نمایش خود را با بازی امیرکاوه آهنین جان و شهروز دلافکار به اجرا میگذارد، با قدردانی از هر دوی آنها اضافه کرد: دوستان بازیگر من در این نمایش همزمان در سریال مشغول به کار هستند و گاهی از صبح زود تا ساعت ۷ بعدازظهر در تهران مشغول بازی هستند و پس از آن برای نقشآفرینی در نمایش ما، انرژی زیادی صرف میکنند که قابل تقدیر است، اما نسل جوان رویکرد متفاوتی دارند.
این تهیهکننده تئاتر هشدار داد: اگر تئاتر به فکر بهبود وضعیت مالی خود نباشد، در آیندهای نزدیک با مشکلات جدی برای جذب بازیگران روبهرو خواهیم شد. در حال حاضر حتی اگر یک سالن در تمام ۳۰ شب اجرای خود پر باشد، بازهم هزینههای تولید اثر را پوشش نمیدهد. به همین علت، دولتها و شهرداریها در بسیاری از نقاط دنیا از تئاتر حمایت میکنند، زیرا بدون این حامیها، تئاتر نمیتواند به حیات خود ادامه دهد.
جودکی اشاره کرد که تعداد اجراهای آثار نمایشی در ایران محدود است و افزود: یکی از راهکارهای بهبود وضعیت اقتصادی تئاتر، افزایش تعداد اجراها است. یک نمایش با ۲۵ یا ۳۰ اجرا نمیتواند منبع درآمد قابل توجهی فراهم کند. به همین علت در کشورهای پیشرفته، یک اثر نمایشی ممکن است سالها بر صحنه باقی بماند. این استحکام میتواند تئاتر را پایدار نگه دارد. در حال حاضر به دلیل وضعیت بد اقتصادی، کسی تمایلی به سرمایهگذاری در این حوزه ندارد.
وی در پایان درباره وضعیت تبلیغات نمایش خود بیان کرد: ما از تمام ابزارهای تبلیغاتی و اطلاعرسانی، از فضای مجازی تا تبلیغات کاغذی و غیره بهره میبریم، اما یکی از موثرترین ابزارهای تبلیغ برای تئاتر، بیلبوردهای شهری است که عموم مردم را از اجرای یک نمایش مطلع میسازد. اما حالا اقتصاد تئاتر اجازه استفاده از این امکان را نمیدهد. از سوی دیگر، رویکرد شهرداری و سازمان زیباسازی بیشتر تجاری است و در غیر این صورت میتوانستیم در تهران با این همه بیلبورد برای کالاهای مختلف، ۲۰ بیلبورد نیز برای تئاتر در نظر بگیریم.
نمایش «ژیلت» هر شب ساعت ۲۰:۳۰ به مدت ۶۵ دقیقه در تالار استاد سمندریان تماشاخانه ایرانشهر به نمایش در میآید.
نمایش «ژیلت»