به گزارش خبرنگار مهر، مصطفی معین در مراسم بزرگداشت روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه که صبح امروز دوشنبه ۱۹ آبان و در سالن شهدای جهاد علمی وزارت علوم برگزار شد، با تقدیر از استمرار برگزاری این روز گفت: برای دستیابی به پیشرفت واقعی، مقامات از جمله رئیسجمهور، وزرا و دیگر مسئولان باید اخلاق را در رأس اولویتهای خود قرار دهند.
وی به عواقب خشونت و جنگ در قرن بیستم اشاره کرد و افزود: تجارب جنگها و تلفات انسانی نشان میدهد که انتخاب صلح نه تنها به عنوان یک ضرورت انسانی، بلکه به عنوان یک انتخاب اخلاقی اساسی نیاز است.
معین، خانواده را بهعنوان نخستین و اصلیترین نهاد مسئول آموزش و نهادینهسازی ارزشهای اخلاقی و فرهنگ صلح مطرح کرد و این نهاد را دارای نقشی کلیدی در پرورش کودکان و شکلدهی به رفتارهای اجتماعی آنها دانست و افزود: با توجه به تاریخ طولانی مسائل اخلاقی و ضرورت تقویت فرهنگ مدارا و پرهیز از خشونت، خانواده به عنوان کوچکترین واحد اجتماعی، پایهگذار توسعه ارزشهایی مانند همدلی، همبستگی و احترام به کرامت انسانی در جامعه است.
رئیس انجمن اخلاق در علم و فناوری، بر لزوم نهادینهسازی فرهنگ صلح در نظامهای قانونگذاری و قضائی تأکید کرد و آن را پیشنیاز زندگی در جامعهای عادلانه و بدون خشونت دانست.
معین همچنین اشاره کرد که علاوه بر نقش اساسی خانواده، نظامهای قانونگذاری و قوه قضائیه نیز در تحقق صلح اهمیت بالایی دارند. زندگی در یک جامعه صلحآمیز نیازمند فرهنگی است که از خشونت به دور باشد و در آن تفاوتها، رقابتها و تضادها نتوانند کرامت انسانی را خدشهدار کنند.
صلح واقعی مستلزم پرهیز از دیگرسازی بر مبنای نژاد، مذهب، جنسیت و فرهنگ است
وی ادامه داد: صلح واقعی نیازمند پرهیز از دیگرسازی بر اساس نژاد، مذهب، جنسیت و فرهنگ است؛ زیرا تبدیل دیگران به موجوداتی کمتر از انسان، پایههای عدالت و کرامت انسانی را تضعیف میکند.
معین با اشاره به نابرابریهای اقتصادی جهانی افزود: این چالشها نه تنها در ایران بلکه در بسیاری از کشورهای دنیا وجود دارد و بسیار محتاج توجه جدی به عدالت اجتماعی و تقویت ساختارهای قانونی و قضائی برای جلوگیری از خشونت و تبعیض است.
وی به اهمیت نقش خانواده، آموزش و پرورش و نهادهای قانونی در ترویج فرهنگ صلح و احترام به کرامت انسانی تأکید نمود و این موارد را بنیانگذار شکلگیری نسلی از معماران صلح پایدار دانست.
معین با اشاره به اهمیت آموزههای دینی و فرهنگی ایران، از جمله «گفتار نیک»، در شکلگیری اخلاق و فرهنگ صلح اظهار داشت: تاریخ و تنوع قومی ساکنان ایران نشان میدهد که شهروندان توانایی ایجاد تغییر از پایین به بالا و زندگی مسالمتآمیز در کنار یکدیگر را دارند.
وی افزود: خانواده بهعنوان کوچکترین واحد اجتماعی، نقش محوری در آموزش ارزشهایی مانند مهربانی و همبستگی اجتماعی ایفا میکند. رفتار روزمره والدین میتواند الگوی مناسبی برای کودکان ایجاد کند و آنها را به سوی همدلی و همکاری سوق دهد.
رئیس انجمن اخلاق در علم و فناوری تأکید کرد: قدرت ارتباط مؤثر، ابراز آزادانه احساسات و افکار، گوش دادن فعال و حل اختلافات بهصورت مسالمتآمیز، مهارتهای کلیدی برای پیشگیری از خشونت در جامعه هستند. این مهارتها باید از دوران مهدکودک تا دبستان آموزش داده شوند، چراکه باعث افزایش اعتماد به نفس فردی و توانایی تفاهم با دیگران میشود و پایههای همبستگی ملی و احترام به کرامت انسانی را تقویت میکند.
معین ادامه داد: آموزش ارزشهای بنیادین در تمامی سطوح سیاست، شامل تخصیص عادلانه منابع، برخورداری از امنیت، حق دفاع، آزادیهای قانونی و سلامت عمومی، به همراه عملکرد بیطرفانه دستگاه قضائی و استقلال قضائی، اصول اساسی جهت تحقق صلح و عدالت در جامعه است.
نقش نهادهای مدنی در ایجاد و ترویج فرهنگ صلح
معین بر اهمیت قانونگذاری مبتنی بر منافع عمومی و جامعه مدنی فعال در ترویج فرهنگ صلح تأکید کرد و آن را محلی برای تعامل سازنده شهروندان با حاکمیت دانست.
وی نشان داد که قوانین و سیاستها باید منافع ملی را بر اولویت قرار دهند و قانونگذاری صلحمحور مستلزم اجتناب از تعارض منافع فردی، گروهی یا جناحی و برقراری حرفهگرایی در تنظیم قوانین و تأکید بر حل منازعات از طریق مذاکره فراگیر با تمامی ذینفعان است. حکمرانی خوب، ضامن تحقق این رویه خواهد بود.
وی افزود: جامعه مدنی نیز باید در مسیر صلح و نهادینهسازی آن فعالیت کند. نهادهای مدنی، از کنشگران اجتماعی و دانشگاهها تا رسانهها، خیریهها، سندیکاها و انجمنهای علمی، به عنوان پلی میان شهروندان و حاکمیت میتوانند نقشی مهم در ایجاد و ترویج فرهنگ صلح ایفا کنند.
فناوری باید به کاهش شکافها و تبعیضهای اجتماعی کمک کند
رئیس انجمن اخلاق در علم و فناوری، درباره مراسم روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه بر اهمیت و نقش بنیادی فناوری، نهادهای مدنی، رسانهها، سازمانهای دینی و نظام بینالملل در ترویج صلح و کاهش نابرابریهای اجتماعی تأکید کرد و آنها را پنج نقطه کانونی در ایجاد یک جامعه پایدار و عادلانه دانست.
معین توضیح داد که فناوری باید با پایبندی به ارزشهایی چون آزادی پژوهش، استقلال دانشگاه، مسئولیت اجتماعی و تفکر انتقادی، در خدمت کاهش شکافها و تبعیضهای اجتماعی باشد. اولویت نهادهای علمی و دانشگاهی باید شامل توسعه علوم و فناوریهایی باشد که فقر و نابرابری را کاهش دهند و دسترسی به دانش و ابزارهای لازم را برای همه مهیا سازند.
وی افزود: نهادهای مدنی، از جمله اتحادیهها و سندیکاها، به عنوان پلی میان مردم و حاکمیت، به گروههای حاشیهنشین و بیصدا این امکان را میدهند که صدای خود را مطرح کنند. همچنین، بسیاری از جوانان با فعالیتهای زیستمحیطی مانند پاکسازی مناطق عمومی، بهطور مستقیم در حفاظت از محیط زیست و ارتقای فرهنگ مدنی نقش دارند.
رئیس انجمن اخلاق در علم و فناوری سازمانهای دینی را بهعنوان نقطه کانونی دیگری معرفی کرد و گفت: فرهنگ دینی باید در خدمت صلح باشد، نه خشونت و افراطگرایی؛ تأکید بر عقلانیت و آموزههای اخلاقی و رحمانی دین میتواند دین را به نیروی وحدتبخش در جامعه تبدیل کند.
وی بر نقش رسانهها، به ویژه رسانههای دیجیتال، در ترویج گفتگو، پذیرش دیگران، تنوع فرهنگی و جلوگیری از انتشار اخبار نادرست تأکید کرد و گفت: رسانهها میتوانند افکار عمومی را به سمت شفافیت، همگرایی و تفاهم هدایت کنند.
معین با تأکید بر اهمیت نظم بینالمللی و سازمانهای جهانی، گفت: این سازمانها مانند یونسکو و یونیسف میتوانند از طریق هماهنگی و همکاریهای بینالمللی به پیشگیری از بروز تنشها و مدیریت بحرانها بهصورت صلحآمیز کمک کنند. دادگاههای بینالمللی و ائتلافهای تخصصی نیز در مقابله با افراطگرایی، نسلکشی و پاکسازیهای قومی و مذهبی نقش حیاتی ایفا میکنند.
وی خاطرنشان کرد: صلح گزینهای دوردست نیست، بلکه یک واقعیت قابل ساخت است و همه ما در برقراری آن مسئولیت داریم. انجمن اخلاق در علوم و فناوری ایران خود را متعهد به ارزشهای صلحمحور میداند و در تمام برنامهریزیها و فعالیتهای خود همکاری با نهادها و سازمانها را بهمنظور تحقق این اهداف دنبال میکند.