بر اساس گزارشی که از خبرآنلاین منتشر شده، به تاریخ ۴ دسامبر (۱۴ آذر) از سال ۲۰۱۰ به عنوان روز جهانی یوزپلنگ به ثبت رسیده است. این تاریخ به طور سالیانه، به یادآوری زیبایی خیره‌کننده و بی‌نظیر این گونه بزرگ از خانواده گربه‌سانان و همچنین نیاز فوری به تلاش‌های حفاظتی اختصاص دارد.
سایت دیده‌بان در گزارشی به این موضوع اشاره کرد که یوزپلنگ در دو زیرگونه اصلی تقسیم می‌شود؛ یکی یوز آسیایی و دیگری یوز آفریقایی. وضعیت یوزپلنگ آسیایی به حدی بحرانی است که اکنون این گونه جانوری به‌طور کامل در کشورهای همسایه ایران منقرض شده و در کشور ما نیز تنها در چند منطقه از استان‌های یزد، خراسان جنوبی، کرمان و سمنان با جمعیت بسیار اندک حضور دارد. این گونه در فهرست سرخ اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) قرار گرفته است.
حمید ظهرابی، معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط زیست، اعلام کرد که بر اساس آخرین داده‌ها، هفت یوز نر بالغ و ۱۰ توله یوز شناسایی شده‌اند. «فراز» و «فقه» دو یوز نر بالغ هستند. در بین یوزهای ماده، «هیوا» هیچ توله‌ای ندارد، در حالی که «مهشاد» دارای چهار توله و «هلیا»، «هرب» و «تلخاب» هر یک دو توله دارند.
از بین عوامل متعدد دیگری که به انقراض موجوداتی نظیر یوزپلنگ منجر می‌شود، باید به تخریب زیستگاه اشاره کرد که اشکال مختلفی به خود می‌گیرد. ساخت‌وساز جاده‌ها، معدن‌کاوی، چراهای بی‌رویه و تغییر کاربری زمین‌ها به شدت به محیط زیست حیات وحش آسیب می‌زند و باعث کنش‌های ناخواسته ای چون جزیره‌ای شدن زیستگاه‌ها می‌شود؛ وضعیتی که در آن گونه‌ها برای جفت‌گیری و یافتن طعمه با مشکلاتی مواجه می‌شوند.
زیان‌هایی که مانند دام و شتر به یوزپلنگ آسیایی آسیب می‌زند، به‌ویژه در مجموعه‌های حفاظتی مانند توران به شدت محسوس است. حسن اکبری، معاون سابق محیط زیست طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست، بیان کرد که وجود تعداد زیاد دام و شتر در این مناطق یک تهدید جدی برای یوزپلنگ‌های آسیایی ایجاد کرده است. حضور دام به همراه چوپان‌ها و تعداد قابل توجهی سگ نیز، به ویژه برای توله‌ها در برابر سگ‌ها، خطرات زیادی به همراه دارد، به گونه‌ای که یوزها ناچار به ترک زیستگاه خود می‌شوند یا در صورت ماندن، دچار آسیب‌ها خواهند شد.
علاوه بر این، خشکسالی باعث کاهش منابع غذایی برای گونه‌های علف‌خوار شده است. با افت جمعیت این جانوران، گوشت‌خواران نیز با بحران مواجه خواهند شد چراکه این دسته از علف‌خواران، هدف اصلی شکارچیان هستند. در نتیجه کاهش طعمه، گوشت‌خواران به مناطق کلان شهری نزدیک شده و ممکن است شروع به شکار دام‌های خانگی کنند که این امر منجر به بروز درگیری بین انسان و حیوانات می‌گردد. برای مقابله با این مشکلات، ممکن است انسان‌ها به استفاده از سموم و تله اقدام کنند که عواقب مرگباری برای این موجودات خواهد داشت.
همچنین در حدود نیمی از تلفات گوشت‌خواران ناشی از تصادفات جاده‌ای در حاشیه مناطق حفاظت‌شده است، چرا که مجبور به ترک زیستگاه‌های خود شده و با خطر تصادف مواجه می‌شوند.
سازمان حفاظت محیط زیست در سال‌های اخیر اقداماتی را در راستای حفاظت از یوزپلنگ انجام داده و در دولت چهاردهم نیز برنامه‌هایی در نظر دارد. به گفته شینا انصاری، رئیس این سازمان، یوز نیازمند تجدید نظر در درس‌آموخته‌های گذشته و ایجاد سیستمی پژوهشی و اجرایی یکپارچه و همدل است.
ظهرابی در ادامه اظهار داشت: ما در حال تلاش برای به‌روزرسانی این برنامه‌ریزی‌ها هستیم تا آنها را بهبود بخشیم و به مرحله اجرا برسانیم. برای اطمینان از دقت این فرآیند، ما در حال درمان یک کارگروه شامل متخصصان خارج از سازمان هستیم تا همراه با کارشناسان داخلی به بررسی مجدد این برنامه‌ها و نظارت بر آنها در حین اجرا بپردازند و در صورت نیاز آنها را اصلاح نمایند. این نوع ساختار مدیریتی در حال حاضر تنها در سطح ستاد طراحی شده است.
او همچنین افزود: ما به دنبال انتخاب متخصصان داخلی از طریق انتشار فراخوان هستیم و این امید را داریم که پس از استقرار، این متخصصان بتوانند بر اساس نیاز خود، از سایر متخصصان بین‌المللی نیز دعوت کنند و نظرات آنها را جویا شوند.
معاون محیط زیست طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست همچنین عنوان کرد که تمامی برنامه‌های قبلی را با قدرت ادامه خواهیم داد. اولویت ما در این برهه، همانند قبل، حفاظت از زیستگاه‌های طبیعی، ایجاد امنیت در این مناطق و بهبود کیفیت و مطلوبیت زیستگاه‌ها است. در این راستا، برنامه‌هایی برای افزایش ایمنی و حفاظت مناطق، تقویت نیروهای محیط‌بان، استفاده از تکنولوژی‌های نوین حفاظتی و جلب همکاری مردم در حفاظت از یوز در نظر گرفته شده که بخشی بزرگ از فعالیت‌های ما را شامل می‌شود.
۲۳۳۲۱۷