صبح امروز، ۲۴ مرداد ماه، نشست خبری رئیس مرکز ارزشیابی و تضمین کیفیت آموزش و پرورش برگزار گردید.
«محسن زارعی» رئیس این مرکز در آغاز جلسه عنوان کرد: تفکر عمومی گاهی این است که ارزشیابی به عنوان خط پایان تلقی می‌شود، اما واقعیت این است که ارزشیابی نقطه شروعی برای کسب بازخورد از فرآیند آموزشی به شمار می‌آید. با استناد به تحلیل‌های ارزشیابی، می‌توانیم نقشه راهی برای سال تحصیلی آینده ترسیم کنیم و شناسایی نقاط قوت و ضعف، لازمه این اصل است. این امر زمانی ممکن می‌گردد که آزمون‌های ما به صورت کنترل شده و سراسری برگزار شود تا بتوان به نتایج نهایی اعتماد کرد.
زارعی ادامه داد: بر اساس داده‌های خروجی، هدف ما این است که میزان تاکید صرف بر نمرات کم شود و به تحلیل‌های مبتنی بر راهکارها و پیشنهادها بپردازیم. به این پرسش پاسخ می‌دهیم که چرا در سال‌های گذشته این فرایند با دقت کافی دنبال نشده است؟ باید اعتراف کنم که در سال‌های اخیر، آزمون‌ها به این شکل مورد تحلیل و بررسی قرار نمی‌گرفتند.
وی افزود: دلیل این موضوع آن بود که دانش‌آموزان توسط نظامی دیگر مورد سنجش قرار می‌گرفتند و بنابراین خروجی‌ها قابل اتکا نبود. تمرکز دانش‌آموزان بر روی نظامی بود که سرنوشت آن‌ها را تعیین می‌کرد، یعنی کنکور. زیرا آزمون نهایی مورد توجه نبود و جامعه و مدارس نیز بر این نکته تاکید نمی‌کردند و بیشتر دانش‌آموزان در پی رقابت برای کنکور و تست زدن بودند تا یادگیری عمیق مفاهیم درسی. اهداف آزمون نهایی و کنکور همیشه در تضاد بودند و نتوانستیم به طور کامل میزان تسلط دانش‌آموزان بر محتوای درسی و کتاب‌های درسی را بسنجیم.
رئیس مرکز ارزشیابی و تضمین کیفیت آموزش و پرورش تصریح کرد: از آنجا که معدل در کنکور اهمیت زیادی دارد، این امر موجب توجه بیشتر به آزمون نهایی شده است. به همین خاطر، استانداردسازی آزمون‌های نهایی در دستور کار آموزش و پرورش قرار گرفته است. ما باید به‌طور مشخص تعریف روشنی از استانداردسازی داشته باشیم و از لحاظ روایی سوالات و نحوه تصحیح آن‌ها، اقدامات لازم انجام شود. امسال تغییرات قابل توجهی در نظام نمره‌گذاری لحاظ شده است و راهنمای تصحیح نیز طراحی و برای دبیرخانه‌ها ارسال می‌شود.
زارعی بیان کرد: دبیرخانه‌ها در مورد پاسخ‌های هر سوال و ماهیت آن‌ها سخن می‌گویند و اینگونه به راهنمای تصحیحی استاندارد دست می‌یابیم. مصححین همچنین می‌توانند نظرات اصلاحی خود درباره راهنمای تصحیح را ابراز کنند. تاکید شد که سوالات کاملاً مرتبط با هدف آموزشی و کتاب‌های درسی طراحی شوند و امسال توانستیم به شکل بهتری بر روی سطح دشواری سوالات و سطوح شناختی آن‌ها تمرکز کنیم.
زارعی ادامه داد: در طراحی آزمون، امنیت و استفاده از بانک سوالات برای مشارکت و همکاری تمامی معلمان را مورد توجه قرار داده‌ایم. ما به دنبال توسعه این روند هستیم و این ماموریت را به دانش‌آموزان نیز سپردیم تا در طراحی سوالات مشارکت داشته باشند. دو مرحله طراحی سوال در نظر گرفته شده و استفاده از خزانه سوالات به عنوان یک پیشنهاد برای طراح سوال لحاظ می‌شود و نه به عنوان یک منبع استدلال.
وی افزود: سوالات به‌صورت رمزنگاری در محیط ایمن طراحی شده و به حوزه‌های آزمون ارسال می‌گردید. این پروسه به منظور حفظ امنیت آزمون بسیار مهم بود. هر دانش‌آموز پاسخبرگ مخصوص به خود را داشت و این موضوع مانع از تکثیر سوالات شد؛ چاپ این پاسخبرگ‌ها پرچالش بود و از آسیب‌دیدن رمزها جلوگیری می‌کرد.
زارعی توضیح داد: در حوزه نمره‌دهی نیز عدالت باید رعایت می‌شد و احتمال سوگیری از سوی مصححین وجود داشت. البته در این خصوص به هیچ عنوان نمونه‌ای نداشته‌ایم که از طرف طراح سوال دچار مشکل شود. اما همچنان باید تلاش می‌کردیم خطاهای انسانی در نمره‌دهی و تصحیح را به حداقل برسانیم. سیستم تصحیح الکترونیکی که از سال گذشته راه‌اندازی شده، در همین راستا بوجود آمد. دو دور تصحیح مجزا به دست دو مصحح مستقل، انجام شد و پاسخبرگ‌ها توزیع و به مصححین به غیر از مصحح داوطلب ارسال می‌شد.
او گفت: تولید سوابق تحصیلی و نشان‌گذاری نمرات تراز از جمله فعالیت‌های موفق دیگری است که انجام دادیم. برای تمامی فارغ‌التحصیلان و دانش‌آموزان، ۱۸ سال سابقه تحصیلی تولید کردیم. همچنین ۷۰ عنوان درس یکتایی و ۱۰۴ درس از ۴ دیپلم را بررسی و ۱۰۰ هزار نمره یکتا ایجاد کردیم که برای هر رشته ضرایب مشخصی لحاظ شد و این نمره کلی به سازمان سنجش ارسال گردید.
زارعی به ارائه آمار شرکت‌کنندگان در آزمون نهایی امسال نیز اشاره کرد و گفت: تعداد ۵۹۵ هزار و ۶۲۴ دانش‌آموز (در مقطع روزانه)، ۳۱۸ هزار بزرگسال و در مجموع ۹۱۴ هزار و ۴۶۵ نفر در این آزمون شرکت کردند.
او اظهار داشت: مغایرت‌ها در نمرات و پاسخبرگ‌ها بسیار کم بوده و در حدود ۲۵ صدم ثبت شده است و نمره نهایی به‌گونه‌ای است که دانش‌آموزان آسیب نبینند و ۹۹ درصد تفاوت نمره نتیجه خطای تصحیح مصححین را نمایان می‌کند. در ۷۶ درصد موارد، راهنمای تصحیح هیچ تغییری نداشت و مورد تایید دبیرخانه قرار گرفت؛ در حالی که در ۲۴ درصد، نظرات تکمیلی روی پاسخ‌ها لحاظ گردید. تنها یک سوال که به درس ریاضیات گسسته تعلق داشت، مورد تایید دبیرخانه قرار نگرفت و به همین دلیل آن سوال حذف و نمره‌اش بین سایر سوالات آزمون توزیع شد. بدین ترتیب، هیچ سوالی در ارزیابی نهایی با اشکالات علمی، ویرایشی و نگارشی مواجه نبود.
رئیس مرکز ارزشیابی و تضمین کیفیت آموزش و پرورش خاطرنشان کرد: به اعتراضات نمرات، در مدت یک هفته پاسخ داده می‌شد. پس از ثبت اعتراض، مصحح به آن رسیدگی می‌کرد. در حدود ۱۵ درصد از آزمون‌دهندگان به نمرات خود اعتراض داشتند و دختران تعداد کمتری از اعتراضات را به خود اختصاص می‌دادند، به‌طوری که ۴۶ درصد معترضان دختر بودند.
زارعی افزود: نمره فرد معترض ممکن است افزایش یا کاهش یابد و این نکته به تمامی افراد اعلام شده بود. ۴۹ درصد از اعتراضات به افزایش، ۲۵ درصد به کاهش نمرات و ۲۶ درصد تغییر را شامل می‌شود. اگر تغییر پاسخبرگ بیش از دو نمره صورت می‌گرفت، نظر مصحح چهارم به مصحح پنجم ارائه می‌شد و در صورت وجود نظر متفاوت از سوی مصحح پنجم، پاسخبرگ به بازبین ارجاع داده می‌شد تا مشخص شود کدام نظر پذیرفته می‌شود. هدف ما احقاق حقوق افراد بود. به همین ترتیب، ۹۴ درصد نظرات مصححین اول و دوم همبستگی داشت.
زارعی با تأکید بر اینکه دانش‌آموزان باید تا چه اندازه تسلط دارند و نقاط قوت و ضعف و همچنین توانایی شناختی‌شان به دبیران گزارش می‌شود، ادامه داد: عوامل زمینه‌ای مؤثر بر کیفیت یادگیری دانش‌آموزان نیز مورد بررسی قرار گرفته است. این عوامل شامل وضعیت اقتصادی، فرهنگی، عملکرد معلم و سابقه تدریس وی، موقعیت جغرافیایی مدرسه و … می‌باشد که تمامی آن‌ها در گزارشی برای پژوهش یادداشت شده است. زمان تدریس در بعضی موارد در تسلط بر مفاهیم پایه که سال‌های گذشته در دسترس دانش‌آموزان نبود نیز موثر است.
زارعی با اشاره به این موضوع که برخی از افراد بر این باورند که آزمون امسال نسبت به سال‌های قبل دشوارتر بوده، در گفت: سنجش سختی سوالات بر مبنای ضریب دشواری صورت می‌گیرد و آمارها نشان می‌دهد که تعداد سوالات دشوار و پیچیده، قابل توجیه است و هیچ گونه مشکلی در این زمینه وجود نداشته است. از سویی، میزان نمره ۲۰ در آزمون‌های نظری ۴۱ درصد بوده و آمارها نشان می‌دهد که برخی افراد نمرات بسیار بالا و برخی دیگر نمرات پایین کسب کرده‌اند.
وی اضافه کرد: استان‌هایی که نمرات بالاتری از میانگین دارند، در مناطق مرکزی کشور و شمال شرق قرار دارند. همچنین میانگین نمرات در مناطق مرکزی و شمال کشور برابر میانگین کل کشور است، در حالی که وضعیت مناطق جنوب شرقی، غربی و شمال غرب نگران‌کننده است. علاوه بر این، توجه به همبستگی نمرات در مناطق آموزشی هر استان نیز در این بررسی لحاظ شده است. این نابرابری آموزشی در استان کرمان به وضوح دیده می‌شود.
او افزود: میانگین نمرات در سال گذشته ۱۱ و ۶۲ صدم بوده و در سال جاری به ۱۰ و دو صدم کاهش یافته است.