با توجه به این که سازمان تامین اجتماعی در زمره خدمات خود به ارائه بیمه بیکاری به بیمه‌شدگان بیکار پرداخته و هدف از آن پرداخت مقرری مربوطه و کمک به جبران بخشی از زیان‌های تحمیل شده بر کارگران ناشی از بیکاری غیرارادی می‌باشد، در این راستا موسسه کار و تأمین اجتماعی به سوالات بیمه‌شدگان در این رابطه پاسخی داده است.
در بخش اول کتاب «پرسش و پاسخ در زمینه تامین اجتماعی»، به تعدادی از سوالات مرتبط با بیمه بیکاری پاسخ داده شده است:
– آیا کارگرانی که از مقرری بیمه بیکاری بهره‌مند می‌شوند، در این دوران می‌توانند از مزایای رفاهی و انگیزشی که در دوران اشتغال دریافت می‌کردند، استفاده کنند و آیا کارفرما ملزم به پرداخت این مزایا است؟
با توجه به این که در زمان بهره‌مندی از مقرری بیمه بیکاری، کارگران هیچگونه رابطه کاری و مزدی با کارفرما ندارند، بنابراین کارفرما هیچ تعهدی در خصوص پرداخت مزایای رفاهی و انگیزشی مانند عیدی، پاداش پایان سال، کمک عائله‌مندی (حق اولاد) و کمک‌هزینه اقلام مصرفی خانوار (بن کارگری) ندارد و در این زمینه نه تنها در قوانین کار و تامین اجتماعی، بلکه در قانون بیمه بیکاری هیچگونه الزامی برای کارفرما تعیین نشده است. البته در مواردی که کارگاه به دلیل تغییر ساختار یا عوامل قهری به طور موقت تعطیل شده و کارگران از مقرری بیمه بیکاری استفاده می‌کنند، کارفرما ممکن است به صورت غیر الزامی و بر اساس توافق، نسبت به پرداخت برخی مزایای رفاهی در زمان دریافت مقرری بیمه بیکاری اقدام کند.
– گاهی دیده می‌شود که کارگران حین دریافت مقرری بیمه بیکاری، متقاضی دریافت پروانه کسب و کار یا اخذ موافقت اصولی برای تاسیس و راه‌اندازی واحدهای تولیدی و صنعتی می‌شوند. آیا در این زمینه قوانین خاصی وجود دارد و در صورت وجود چنین دستورالعمل‌هایی آیا برای کارگران دریافت‌کننده مقرری بیمه بیکاری امتیاز خاصی پیش‌بینی شده است؟
بر اساس تبصره ۲ ماده ۹ قانون بیمه بیکاری و همچنین ماده ۲۱ آیین‌نامه اجرایی مربوطه، کلیه وزارتخانه‌ها و سازمان‌های دولتی که در صدور پروانه کسب و کار و مجوزهای مربوط به تأسیس واحدهای تولیدی، صنعتی، کشاورزی و خدمات فنی نقش دارند، موظف هستند بیمه‌شدگانی که از مقرری بیمه بیکاری بهره‌مند هستند را براساس معرفی واحدهای کار و امور اجتماعی در اولویت قرار دهند. به همین خاطر، کارگران که در دوران دریافت مقرری بیمه بیکاری موفق به گرفتن پروانه کسب و کار یا موافقت اصولی شوند، از تاریخ آغاز فعالیت و کسب و کار، مقرری بیمه بیکاری آنان به‌صورت خودکار قطع خواهد شد.
– در صورتی که بیمه‌شده بیکار در حین دریافت مقرری بیمه بیکاری فوت کند یا به طور کلی از کار افتاده یا بازنشسته شود، قوانین در این زمینه چه مقرراتی دارند؟
در مواردی که بیمه‌شدگان حین دریافت مقرری بیمه بیکاری بازنشسته می‌شوند یا به صورت کلی از کار افتاده یا فوت کنند، در این شرایط، مقرری بیمه بیکاری آنان از تاریخ وقوع چنین حوادثی قطع می‌شود و مطابق با ماده ۷۶ قانون تأمین اجتماعی و سایر مقررات مرتبط، به جای آن، مستمری بازنشستگی برای بیمه‌شده بازنشسته، مستمری برای بیمه‌شده از کار افتاده کلی و در صورت فوت نیز مستمری برای بازماندگان برقرار و پرداخت خواهد شد. لازم به ذکر است که در محاسبه مستمری‌های ذکر شده، متوسط مزد یا حقوق دریافتی کارگر در دو سال آخر دوران اشتغال که مبنای کسر حق بیمه قرار گرفته، معیار خواهد بود و این گونه مستمری‌ها به منزله جایگزینی برای مقرری بیمه بیکاری عمل می‌کند.
– آیا اگر زن و شوهری هر دو به دلیل بیکاری غیر ارادی از مقرری بیمه بیکاری استفاده کنند، افزایش مقرری بیمه بیکاری به دلیل وجود افراد تحت تکفل شامل هر دوی آنان خواهد بود؟
در صورتی که کارگر زن و همسرش هر دو شاغل و تحت پوشش قانون کار و تامین اجتماعی باشند و قراردادشان با کارفرما قطع شده و به خاطر بیکاری غیر ارادی مشمول دریافت مقرری بیمه بیکاری گردند، در این صورت افزایشی به مقرری افراد متاهل به ازای هر یک از افراد تحت تکفل تا حداکثر چهار نفر به میزان ۱۰ درصد حداقل دستمزد تعلق می‌گیرد؛ اما در شرایطی که زن و شوهر هر دو از مزایای مقرری بیمه بیکاری برخوردار شوند، طبق تبصره چهار ماده ۷ قانون بیمه بیکاری، فقط یکی از آن‌ها (زن یا شوهر) می‌تواند از افزایش مقرری به ازای هر یک از فرزندان بهره‌مند شود؛ بدین معنی که هیچ‌یک از افراد تحت تکفل بیمه‌شده بیکار به‌طور همزمان نمی‌توانند تحت حمایت بیش از یک مقرری‌بگیر قرار گیرند.
– آیا اگر در حین دریافت مقرری بیمه بیکاری، تعداد افراد تحت تکفل بیمه‌شده بیکار تغییر کند، این موضوع بر میزان مقرری بیمه بیکاری تاثیر خواهد گذاشت و تشخیص افراد تحت تکفل با کدام مرجع است؟
اگر در مدت زمان دریافتی مقرری بیمه بیکاری، تغییراتی در تعداد افراد تحت تکفل بیمه‌شده به وجود آید، میزان مقرری بیمه بیکاری بر اساس افزایش یا کاهش تعداد افراد تحت تکفل (حداکثر تا چهار نفر) تغییر خواهد کرد و بیمه‌شده ملزم است تغییرات در تعداد عائله خود را با ارائه مدارک متقن به شعبه پرداخت‌کننده مقرری بیمه بیکاری و همچنین واحد کار و امور اجتماعی محل گزارش دهد. به علاوه، شناسایی کفالت نسبت به خواهر و برادر بیمه‌شده بیکار مسئولیت وزارت کار و امور اجتماعی خواهد بود (ماده ۱۴ آئین‌نامه اجرایی قانون بیمه بیکاری).