علائم مرتبط با سندروم روده تحریک‌پذیر (IBS) محدود به مسائل گوارشی نیستند. این اختلال می‌تواند گاهی اوقات به بروز سردردهای مکرر و حتی میگرن نیز منجر شود. یکی از متخصصین گوارش در این مورد توضیحات لازم را ارائه می‌دهد.
به نقل از انتخاب و اطلاعاتی از انلی مای هلث؛ اهمیت سلامت روده فراتر از آن چیزی است که اغلب در نظر گرفته می‌شود. این موضوع نه‌تنها بر فرآیند هضم تأثیر دارد بلکه با احساس کلی ما، اعم از جسمی و روانی، مرتبط است.
افرادی که با سندروم روده تحریک‌پذیر (IBS) زندگی می‌کنند، روزانه با مشکلاتی چون نفخ، دل‌درد و حرکات غیرقابل‌پیش‌بینی روده مواجه هستند، و این موارد به خودی خود چالش‌برانگیز به نظر می‌رسند. اما بسیاری از این افراد به مشکل دیگری نیز پی می‌برند: سردردهای مکرری که بدون هیچ دلیل مشخصی بروز می‌کنند. آیا ممکن است این دو مسئله به‌گونه‌ای با یکدیگر مرتبط باشند؟ امروز بسیاری از کارشناسان در این زمینه اعتقاد دارند که این ارتباط وجود دارد. دکتر مانگش کشورا بورکار، پزشک متخصص داخلی و فوق‌تخصص گوارش در بیمارستان مانیپال، بانر، پونه، در این خصوص توضیحاتی ارائه می‌دهد و راهکارهایی برای مدیریت آن پیشنهاد می‌کند.
آشنایی با سندروم روده تحریک‌پذیر (IBS)
IBS یک اختلال شایع در دستگاه گوارش است که بر روده بزرگ تأثیر می‌گذارد و علائمی چون درد شکم، نفخ و تغییر در الگوهای دفع مانند اسهال، یبوست یا ترکیبی از هر دو را به همراه دارد.
هرچند علت دقیق این بیماری هنوز به‌خوبی مشخص نشده است، عواملی از جمله استرس، مصرف غذاهای تند، نوسانات هورمونی و … می‌توانند موجب تشدید آن گردند. طبق تحقیقاتی که در مجله Frontiers in Medicine منتشر شده، بین ۱۰ تا ۲۳ درصد از بزرگسالان در سرتاسر جهان از این اختلال رنج می‌برند.
آیا IBS می‌تواند عامل سردرد باشد؟ ارتباط چیست؟
دکتر بورکار بیان می‌کند که سردردها، به‌ویژه در انواع تنشی و میگرن، ممکن است با IBS در ارتباط باشند. او می‌گوید:
«IBS به عنوان اختلالی که با محور روده-مغز در ارتباط است، شناخته می‌شود؛ این محور شبکه‌ای است که معده را به مغز متصل می‌کند. با اینکه تأثیرات اولیه IBS عمدتاً در سیستم گوارش ظاهر می‌شوند، اما علائمی نظیر سردرد نیز ممکن است نتیجه اختلال در این ارتباط باشد.»
او همچنین توضیح می‌دهد که در زمان تشدید بیماری، بسیاری از افراد مبتلا به IBS دچار سردرد می‌شوند که احتمالاً ناشی از استرس، خواب ناکافی یا التهاب ناشی از مشکلات گوارشی است.
«این هم‌پوشانی گسترده ممکن است به یک سازوکار زمینه‌ای مشترک اشاره داشته باشد، نظیر تغییر در فلور روده (باکتری‌های مفید روده) که بر عملکرد کلی بدن تأثیر می‌گذارد یا حساسیت بالاتر به استرس. به‌هرحال، لازم به ذکر است که همه بیماران مبتلا به IBS دچار سردرد نمی‌شوند.»
بر اساس مطالعه‌ای که در سال ۲۰۰۶ در مجله BMC Gastroenterology منتشر شد، مشخص گردید که افراد مبتلا به IBS، از ۴۰ تا ۸۰ درصد بیشتر از سایرین، با میگرن، فیبرومیالژیا و افسردگی دست و پنجه نرم می‌کنند.
دکتر بورکار در ادامه می‌گوید:
«بیشتر سروتونین – که یک انتقال‌دهنده عصبی مهم در خلق‌وخو و حرکات روده‌ای محسوب می‌شود – در روده تولید می‌شود. از این رو، حفظ سلامت روده بسیار حیاتی است، زیرا هرگونه عدم توازن در آن می‌تواند نه‌تنها مشکلات گوارشی بلکه علائم عصبی همچون سردرد یا میگرن را نیز ایجاد کند.»
چگونه می‌توان سردردهای مرتبط با IBS را مدیریت کرد؟
دکتر بورکار معتقد است که برای مدیریت این نوع سردردها نیاز به یک رویکرد جامع است؛ رویکردی که هم بر سلامت روده و هم بر بهداشت روان تمرکز دارد.
این پروسه با شناسایی و اجتناب از غذاهایی که ممکن است برای هر فرد محرک باشند آغاز می‌شود؛ این غذاها معمولاً شامل تنقلات فرآوری‌شده، لبنیات، گلوتن یا کافئین هستند.
او تصریح می‌کند:
«نگهداری یک دفترچه برای ثبت علائم می‌تواند کمک‌کننده باشد. این کار به شما کمک می‌کند ارتباط میان آنچه می‌خورید، احساساتتان و زمان وقوع سردردها را شناسایی کنید.»
چون اضطراب معمولاً هم IBS و هم سردردها را تشدید می‌کند، مدیریت استرس نیز به اندازه‌ی رژیم غذایی اهمیت دارد.
تمریناتی چون تنفس عمیق، یوگا، مدیتیشن یا حتی مشاوره با یک روان‌درمانگر می‌توانند به‌طور چشمگیری مؤثر باشند.
او همچنین اضافه می‌کند:
«باید به اصول اولیه نیز d注意 داشت: خوردن غذا به‌طور منظم، نوشیدن آب کافی و داشتن خواب باکیفیت همگی در حفظ تعادل محور روده-مغز نقش‌آفرین هستند.»
در برخی موارد، مصرف پروبیوتیک‌ها می‌تواند به بازیابی سلامت روده کمک نماید. و اگر تغییرات در سبک زندگی کافی نباشد، ممکن است پزشک داروهایی تجویز شود که به‌طور همزمان مشکلات گوارشی و سردرد را هدف قرار دهند. اما دکتر بورکار بر یک نکته کلیدی تأکید می‌کند:
«قبل از آغاز هر نوع رژیم، مکمل یا درمان جدیدی، حتماً با پزشک خود مشورت کنید—چیزی که برای یک نفر مفید است، لزوماً برای دیگری نیز مناسب نیست.»
چه زمانی بیمارانی که به IBS مبتلا هستند باید به پزشک مراجعه کنند؟
افراد مبتلا به IBS باید در صورتی که سردردهایشان شدت، تکرار یا مزاحمت زیادی برای فعالیت‌های روزانه ایجاد کند، با پزشک خود مشورت نمایند. همچنین اگر سردردها به‌تدریج ایجاد شوند، همراه با علائمی چون تهوع، سرگیجه یا تغییرات بینایی باشند یا به درمان‌های معمولی پاسخ ندهند، دیدار با پزشک ضروری است.
دکتر بورکار هشدار می‌دهد که اگر علائم IBS مانند درد مزمن، کاهش وزن یا وجود خون در مدفوع هم بدتر شوند، باید احتمال وجود بیماری‌های دیگر نیز مد نظر قرار گیرد.
او ادامه می‌دهد:
«تعیین اینکه آیا سردردها ناشی از IBS هستند یا به علت بیماری دیگری یا ترکیبی از هر دو، تنها با کمک پزشک ممکن است. تشخیص صحیح و درمان مناسب، کلید اصلی برای کاهش علائم در درازمدت و ارتقای کیفیت زندگی است.»
جمع‌بندی
هرچند IBS معمولاً به‌عنوان یک اختلال گوارشی شناخته می‌شود، تأثیر آن می‌تواند فراتر از سیستم گوارش باشد. همان‌طور که دکتر بورکار خاطرنشان می‌کند، ارتباط روده و مغز باعث می‌شود علائمی از قبیل سردرد نیز ممکن است از همان ریشه‌های مشترک ناشی شوند.
اگر شما نیز با مشکلات گوارشی و سردردهای مکرر مواجه هستید، بدانید که این مسائل تنها در ذهن شما نیست و شما تنها نیستید. درک این ارتباط می‌تواند نخستین گام به سوی بهبود باشد. با انجام تغییرات درست در سبک زندگی، مدیریت استرس و دریافت حمایت پزشکی، می‌توان از شدت هر دو مشکل کاست و کیفیت زندگی را بهبود بخشید.