آیا می‌توان از بروز اوتیسم جلوگیری کرد؟

به ندرت نام اختلال اوتیسم بر زبان‌ها می‌آید و پس از مدتی دوباره به حالت فراموشی سپرده می‌شود.

این رخداد گاهی به مناسبتی چون روز جهانی اوتیسم در تقویم‌های ملی و جهانی و زمانی دیگر به واسطه یک دیدار رسمی که از تلاش‌های مستمر انجمن اوتیسم نشأت می‌گیرد، اتفاق می‌افتد. اما واقعیت این است که تنها برگزاری این مناسبت‌ها، روزها و دیدارها زمانی می‌تواند مؤثر باشد که اقدامی اساسی در مسیر روشن‌سازی علت‌ها، پیشگیری از بیماری در کودکان، فعالیت در جهت درمان و بهبود وضعیت مبتلایان و در نهایت حمایت جامع از خانواده‌های آنان صورت گیرد. اما چگونه می‌توان در این راستا گام برداشت؟

او حتی برای یک لحظه هم آرامش نداشت. هرچه چیزی جلویش قرار داشت، برداشت و پرتاب کرد. آن‌قدر صندلی‌اش را تکان داد و جلو و عقب کرد تا بالاخره توانست خود را از آن جدا کند و به وسط سالن برسد. دستمال‌های کاغذی روی میز را یکی‌یکی با شتاب بسیار بیرون کشید و بر زمین افکند؛ کاغذ سفید را برداشت و پاره کرد و تکه‌ها را کنار باقی‌مانده دستمال‌ها گذاشت، به‌گونه‌ای که کف سالن از این تکه‌های سفید انباشته شد.

این تنها یک نمونه از رفتارهای کودکی بود که در جلسه معاون اول رئیس‌جمهور با اعضای انجمن کودکان مبتلا به اوتیسم حاضر بود. در واقع، اوتیسم یک اختلال رشدی عصبی است که عمدتاً در سنین کودکی بروز می‌یابد؛ نوعی بیماری که مانع از برقراری ارتباط صحیح کودک با دیگران و یادگیری مؤثر مسائل می‌شود.

حقیقت این است که رفتارهای این کودکان ممکن است برای ما عجیب به نظر برسد ولی در واقع، این رفتارها از بدیهی‌ترین ویژگی‌های کودکان مبتلا به اوتیسم هستند. بنابراین، شاید همین نمونه کافی باشد تا ما متوجه شویم بسیاری از خانواده‌ها نیاز به آگاهی بیشتری دارند و خانواده‌هایی که فرزند مبتلا به اوتیسم دارند، به حمایتی واقعی و جامع برای زندگی بهتر نیازمندند.

آیا پیشگیری ممکن است؟

«علت‌های بروز بیماری اوتیسم هنوز به طور کامل شناخته نشده و برای همین پیشگیری از آن کمی غیر قابل تصور به نظر می‌رسد.» این را سعیده صالح، مدیر انجمن بیماران اوتیسم بیان می‌کند و معتقد است که با این حال، بهتر است مادران در دوران بارداری روزهایی آرام و بدون استرس را سپری کنند، چرا که طبیعی است دوران بارداری سالم می‌تواند جنین را از بسیاری بیماری‌ها، از جمله اوتیسم دور نگه دارد. در همین راستا، تحقیقات نشان می‌دهد که اوتیسم ممکن است تحت تأثیر عواملی ژنتیکی و محیطی قرار گیرد.

گفته‌ها نشان می‌دهد که اکثر پزشکان بر این باورند که ژن‌ها بیشترین تأثیر را در بروز بیماری اوتیسم در نوزادان دارند، اما جدا از تأثیرات ژنتیکی که به مادر هیچ کنترلی ندارد، لازم است که به عوامل محیطی در دوران بارداری نیز توجه ویژه‌ای داشته باشیم. برای مثال، اضافه‌وزن و دیابت در دوران بارداری می‌تواند منجر به بروز استرس و التهاب شود که هردو این شرایط ممکن است خطر ابتلای جنین به اوتیسم را افزایش دهند.

البته تمامی این اظهارات و یافته‌ها در حکم فرضیه است و موارد متضاد این یافته‌ها نیز به وفور مشاهده می‌شود؛ اما هرگونه احتمالی در این زمینه می‌تواند دارای اهمیت باشد. همان‌طور که کمبود آهن مادر در دوران بارداری نیز می‌تواند خطرآفرین باشد. در واقع، اگرچه به‌طور قطع نمی‌توان از بروز اوتیسم در نوزاد جلوگیری کرد، ولی به طور کلی، حفظ سلامت مادر در دوران بارداری ممکن است احتمال ابتلا به بیماری اوتیسم را کاهش دهد و در بعضی افراد پیشگیری انجام دهد. از جمله اقداماتی که می‌تواند خطر این بیماری را کمتر کند، جلوگیری از قرارگیری در معرض آلودگی‌های هوا، پرهیز از مواد شیمیایی، مصرف غذاهای حاوی ید، ویتامین D، آهن، و اسید فولیک و غیره است. لازم به ذکر است که جلوگیری از خطرات احتمالی هم از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ آیا این‌طور نیست؟

در مسیر پذیرش

یکی از نکات مهم در فرآیند درمان اوتیسم، تشخیص زودهنگام و آغاز مداخلات توانبخشی به‌موقع است؛ موضوعی که سعیده صالح، مدیر انجمن بیماران اوتیسم نیز به این نکته اشاره می‌کند و می‌افزاید: «بازی درمانی، کار درمانی، گفتار درمانی و دیگر روش‌ها، باید پیش از سنین سه تا پنج سالگی کودک مبتلا به اوتیسم به کار گرفته شوند.»

در واقع، هرچه زودتر بیماری اوتیسم شناسایی شود، شانس کمتری برای بروز علائم در بزرگسالی خواهد داشت و درمان نیز تأثیر بیشتری خواهد داشت؛ موضوعی که معاون اول رئیس‌جمهور نیز بر آن تأکید دارد: «غربالگری و شناسایی کودکان مبتلا، به‌ویژه در سنین زیر هفت سال، کلیدی‌ترین اقدام در مقابله با پیشرفت این بیماری در سنین بالاتر است. این اقدام با کمک وزارت بهداشت به‌طور جدی به همراه امکانات درمان و مشاوره از راه دور در سراسر کشور اجرا خواهد شد.» اما آنچه که در این مسیر ضروری است، آگاهی کامل والدین و خانواده‌ها در خصوص این بیماری است: «این مسأله سبب می‌شود که پذیرش شرایط برای آنان آسان‌تر شده و در مسیر بهبود فرزندشان، قوی‌تر گام بردارند.»

به گفته خانم صالح، درمان قطعی برای اوتیسم وجود ندارد، هرچند نمونه‌های زیادی وجود دارند که با بهره‌گیری از آموزش‌های جامع، رفتارهای قابل‌قبول‌تری نسبت به سال‌های اول زندگی خود نشان داده‌اند و این خود نوعی درمان محسوب می‌شود. این بیماران بیش از آنچه که در حال حاضر وجود دارد، نیازمند حمایت هستند؛ موضوعی که مخبر، معاون رئیس‌جمهور نیز به خانواده‌ها قول مساعدت و همکاری در این زمینه را داده است.

راهکارهای طب سنتی برای تغذیه در دوران بارداری

۱- مادران در دوران بارداری بهتر است از مصرف آب سرد، بستنی، برف، یخ و مواد خوراکی خیلی سرد خودداری کنند.
۲- پرهیز از مصرف غذاهای نفاخ مانند لوبیا، باقلا، کنجد، نخود، سیر و پیاز خام و هر ماده غذایی که باعث نفخ می‌شود، توصیه می‌شود.
۳- اجتناب از مصرف مواد غذایی با طعم تند و تیز مانند زیتون خام، فلفل و دارچین و مواد مشابه آن ضروری است.
۴- برای وعده صبحانه، مواد غذایی مانند عسل، مربای به، سیب، بالنگ، هویج، خامه یا کره و زرده تخم‌مرغ عسلی پیشنهاد می‌شود.
۵- در میان‌وعده‌ها، مصرف خوراکی‌هایی مانند مویز، کشمش و مغزها از جمله بادام، فندق و پسته مناسب است.
۶- در روزهای نزدیک به زایمان، باید از مصرف غذاهای سنگین و دشوار الهضم پرهیز شود.

روزنامه جام جم