نوید فرخی با اشاره به این موضوع میگوید: تعیین نوع تعامل ما با هوش مصنوعی در آینده به سادگی به پیشرفتهای فناوری محدود نمیشود، بلکه به چگونگی انطباق جامعه با هوش مصنوعی نیز وابسته است. هنوز در مرحلهای قرار داریم که خودمان سرنوشت آینده را تعیین میکنیم.
نوید فرخی، نویسنده و مترجم فعال در زمینه ادبیات علمی-تخیلی است که آثارش شامل کتابهای شناختهشدهای همچون «میعاد با راما»، «صلح ابدی»، «جنگ ابدی» و «علم برای آنها که از علم گریزان هستند» میباشد. او به تازگی جلد دوم کتاب «راهب و روبات» را به بازار عرضه کرده است. تم اصلی رمانهای این مجموعه این سؤال است که آیا روزی ممکن است روباتها همانند انسانها به آگاهی و خودآگاهی برسند؟ شخصیت اصلی روبات با هدفی خاص در داستان حضور دارد و آن جستجوی فهم نیازهای انسانهاست. جلد اول کتاب با عنوان «بازیافتی وحشی» و جلد دوم با عنوان «نیایش شاخسار شرمی» از سوی انتشارات کتابسرای تندیس منتشر شده است.
فرخی در گفتوگوی مکتوبی با ایسنا، به بررسی مفهوم ترجمه ادبیات و تصورات معمول در این ارتباط پرداخت و گفت: برخی افراد تصور میکنند که ترجمه، صرفاً به معنای جانشینی کلمات یک زبان با کلمات زبانی دیگر است، در حالی که این نگرش، به سادگی مسئله را تقلیل میدهد. مترجمان باید با پسزمینهها، ظرایف فرهنگی و لحنهای متن اصلی آشنا باشند. فقط تسلط به دو زبان نمیتواند به تنهایی شما را به یک مترجم حرفهای تبدیل کند. کار ترجمه نیازمند مهارتها و آموزشهایی فراتر از توانایی گفتوگو است. مترجمان باید تجربهای کافی داشته باشند و با تکنیکهای ترجمه آشنا باشند. فرآیند ترجمه هیچگاه به سرعت انجام نمیشود و شما باید به عبارات بیندیشید و بهترین واژگان را انتخاب کنید. ترجمهای خوب است که روح، سبک و هدف اصلی نویسنده را به زبان مقصد منتقل کند.
او در ادامه درباره تفاوتهای عمده ترجمه داستانهای علمی-تخیلی و سایر ژانرها توضیحاتی ارایه کرد: ترجمه آثار علمی-تخیلی چالشهای خاص و ظرافتهایی به همراه دارد که در مقایسه با دیگر ژانرها بارزتر است. یکی از این تفاوتهای اصلی، وجود عنصر علم و دنیای خیالی نویسنده است. در بسیاری از موارد، شما باید به دنبال عبارات و واژگان مناسب برای اصطلاحات تخصصی باشید که ممکن است در دنیای واقعی وجود نداشته باشند. برگردان دقیق این اصطلاحات به حفظ مفهوم مورد نظر نویسنده و تاثیرگذاری مطلوب او کمک میکند.
او اضافه کرد: بهعلاوه، مترجمی که خود در حوزه علم و فناوری فعال است، احتمالاً در ایجاد تعادل میان ترجمه تحت اللفظی و رویکرد خلاقانهتر توانایی بیشتری خواهد داشت. این مورد در داستانهای علمی-تخیلی که فضایی، لحن و عناصر آنها بهطور کامل در دنیای واقعی موجود نیستند، از اهمیت بالایی برخوردار است، چراکه در غیر این صورت مخاطب قادر به ورود به دنیای داستان نخواهد بود.
این مترجم در ادامه به بررسی ترجمه مجموعه «راهب و روبات» پرداخت و گفت: این مجموعه ادغام داستانهای علمی-تخیلی با مضامین فلسفی و عمیق است. این داستانها به پرسشاتی درباره فناوری، طبیعت و وجود میپردازد که با علایق شخصی من همخوانی داشت.
شخصیتهای اصلی داستان، یعنی راهب دکس و روبات ماسکپ، نظرات متفاوتی در مورد زندگی دارند و بین آنها دیالوگهای جذاب و چالشبرانگیزی درباره مفاهیم بنیادی شکل میگیرد. داستانی که روابط انسان و فناوری را به چالش میکشد، برای من به اندازه کافی قانعکننده بود تا بخواهم آن را ترجمه کنم. توانایی بکی چمبرز در خلق دنیایی که همزمان آشنا و عمیقاً نو است، به شدت توجه مرا جلب کرد.
این مترجم نظری هم در رابطه با آینده هوش مصنوعی ابراز کرد: پیشرفتهای کنونی در حوزه هوش مصنوعی بسیار چشمگیر است و رشد سریع این فناوری نشان میدهد که در آینده نزدیک زندگی بشر تحت تأثیر هوش مصنوعی قرار خواهد گرفت. تعیین نوع تعامل ما با هوش مصنوعی در آینده تنها به پیشرفتهای این فناوری محدود نیست، بلکه این بستگی به سازگاری جامعه با این مفهوم دارد. در واقع، تا به حال ما خود در مرحلهای قرار داریم که آیندهای که میخواهیم داشته باشیم، به اراده خود ما است. یعنی بر اساس انتخابهای خود، شکل آن را تعیین میکنیم.
او همچنین اظهار کرد: اگر چه پیشبینی آینده را نمیتوان با دقت انجام داد، اما میتوان سناریوها و پیامدهای مختلف ناشی از توسعه هوش مصنوعی را تحلیل کرد. پیشبینی آینده مستلزم درک پیچیدگیها و عدم قطعیتهای توسعه فناوری است. توجه به دیگر جنبههای اجتماعی، اخلاقی و اقتصادی علاوه بر جنبههای تکنولوژیک میتواند به دو آینده کاملاً متفاوت منجر شود.
فرخی یادآور شد: احتیاط، اصل عقلانیت است. باید آیندههای مختلف را در نظر گرفت و به خوبی برای آنها آماده بود. از سناریوهای خوشبینانهای که در آن هوش مصنوعی زندگی ما را بهبود میبخشد تا چالشها و مشکلاتی که ممکن است با آنها مواجه شویم، همه چیز ممکن است. جالبتر اینکه کتاب مذکور از زاویهای جدید به تعاملات احتمالی انسان و هوش مصنوعی میپردازد و ما را به تفکر در مورد چگونگی همزیستی با ماشینهای هوشمند دعوت میکند.
او سپس درباره چالشهای ترجمه این مجموعه گفت: انتقال سبک بینظیر “بکی چمبرز” یک امر بسیار مهم بود. نوشتههای او سرشار از احساس و دقت به جزئیات بود که باید در ترجمه دقیق رعایت میشد. چمبرز از زبان به شیوهای خاص بهره میبرد و یافتن معادلهای مناسب در زبان مقصد، که لحن و احساس متن اصلی را حفظ کند، چالشی بود که نیاز به خلاقیت و دقت بالایی داشت. همچنین دیالوگهای بین شخصیتها، به ویژه مکالمات ظریف بین راهب دکس و ماسکپ نیز دارای عمق فلسفی و ظرافتهای خاصی بود که مستلزم دقت و توجه ویژهای بود.
او به مترجمان آثار علمی-تخیلی توصیه کرد: این ژانر را به خوبی دریابید و خود را به شدت در داستانهای علمی-تخیلی غرق کنید. بیتردید، باید علاقهمند باشید و سبکها، مضامین و اصطلاحات این حوزه را به طور عمیق بشناسید. اشتیاق شما به داستانهای علمی-تخیلی در موفقیت و درخشش آثار ترجمهتان نمایان خواهد شد.
این مترجم همچنین گفت: موضوع دیگری که از اهمیت بالایی برخوردار است، آشنایی با اصطلاحات علمی و فنی و اطلاع از آخرین پیشرفتها در علم و فناوری است. بهروز بودن از اهمیت زیادی برخوردار است، چراکه داستانهای علمی-تخیلی معمولاً شامل مفاهیم علمی پیشرفتهای هستند. در ترجمه این آثار، استفاده صحیح از واژگان تخصصی بسیار حائز اهمیت است. تفسیر نادرست از فناوریهای موجود در داستان میتواند جوهر اصلی داستان را دچار تغییر کند یا موجب سردرگمی خوانندگان شود. به علاوه، داستانهای علمی-تخیلی فقط محدود به فناوری یا آینده نیستند و همواره مسائل انسانی، معضلات اخلاقی و مسائل فلسفی در لایههای زیرین داستان وجود دارند.
در پایان، نوید فرخی گفت: در خصوص ترجمه اصطلاحات فنی که در دنیای واقعی وجود ندارند، من همیشه تلاش میکنم تا درک کنم که آن اصطلاح در بستر داستان چه معنایی دارد. اگر معادل ثابتی در زبان مقصد یافت شود، چه بهتر. در غیر این صورت، سعی میکنم واژهای جدید بسازم و سپس برای اطمینان از صحت ترجمه با متخصصین رشتههای مربوطه مشورت میکنم. در فرایند واژهسازی، هم باید به اصل وفادار بود و هم خلاقیت به خرج داد و در عین حال به خواستهها و انتظارات شناختهشده در داستانهای علمی-تخیلی احترام گذاشت.
