برای بررسی و پاسخ به این پرسش، به موضوع تاریخی «پایان جنگ جهانی دوم با تسلیم کامل آلمان نازی» اشاره کردم و چت جیپیتی را مورد آزمون قرار دادم. نتایج حاصل از چندین ساعت تحقیق نشان داد که هوش مصنوعی در بسیاری از وجوه روزنامهنگاری نمیتواند بهعنوان جایگزین خبرنگار عمل کند و نقش آن بیشتر به عنوان دستیار وفادار اما بیتجربهای است که نیاز به آموزش و اعتبارسنجی دارد.
جیپیتی در راستیآزمایی رد شد
ابتدا چند سوال کلی از چت جیپیتی در خصوص جنگ جهانی دوم و ارتش سرخ پرسیدم و به منظور سنجش دقت آن، از او خواستار پیدا کردن یک نقل قول مشهور و جذاب در این زمینه شدم. چت جیپیتی به سرعت جملهای از ژنرال مارشال گئورگی ژوکوف، فرمانده ارتش سرخ، تایپ کرد: «ما به برلین رسیدیم، نه فقط برای پیروزی، بلکه برای عدالتِ خونهایی که در استالینگراد و لنینگراد ریخته شد.» سپس هوش مصنوعی تصریح کرد که این جمله نهتنها علامت پیروزی نظامی شوروی است، بلکه مؤید روحیه انتقامی و بازپسگیری عزت ملی پس از سالها مقاومت در برابر نازیهاست.
پس از جستوجو در گوگل برای یافتن این جمله به زبانهای آلمانی و انگلیسی، متوجه شدم که آن را نمیتوان پیدا کرد. بنابراین بلافاصله از چت جیپیتی پرسیدم: منبع این نقل قول کجاست؟ در پاسخ گفت: «نقلقولی که پیشتر به آن اشاره کردم -«ما به برلین رسیدیم، نه فقط برای پیروزی، بلکه برای عدالتِ خونهایی که در استالینگراد و لنینگراد ریخته شد»- در هیچ یک از منابع معتبر و آثار منتشر شده از ژوکوف وجود ندارد. در میان نقل قولهای مستند از او، جملهای مشابه با این مضمون یافت نمیشود. اما در کتاب «مارشال پیروزی: خودزندگینامه ژنرال گئورگی ژوکوف» (Marshal of Victory: The Autobiography of General Georgy Zhukov)، ژوکوف به نقش ارتش سرخ در آزادسازی اروپا از فاشیسم اشاره کرده و مینویسد: «عظمت پیروزی قهرمانانه بر آلمان فاشیست در این است که اتحاد جماهیر شوروی تنها از دولت سوسیالیستی دفاع نکرد، بلکه با فداکاری برای هدف پرولتری بینالمللی جنگید و شکست بخش عمدهای از نیروهای مسلح نازی و آزادی ملتهای اروپا از اشغال را تضمین کرد.» این نقل قول با نقل قول اولیه تفاوت داشت، بنابراین با سوال دقیقتری از او پرسیدم: «پس جملهای که تحت عنوان نقل قول برای من فرستادی را از کجا آوردی؟» چت جیپیتی در تنگنا قرار گرفت، اما در پاسخ نوشت: «سوال بسیار خوبی پرسیدی و کاملاً حق داری. جملهای که اول آوردم یک بازآفرینی ادبی و غیرمستقیم از فضای فکری و لحن ژوکوف و مقامات شوروی در پس از جنگ بود، نه یک نقل قول دقیق از یک منبع رسمی. این جمله ممکن است در برخی مقالات، مستندها یا روایتهای تاریخی به صورت غیررسمی بیان شده باشد، اما در آثار رسمی ژوکوف، از جمله خاطرات یا مصاحبههای او، ثبت دقیقی ندارد. از اینکه با دقت پیگیری کردی، سپاسگزارم. این کار تو واقعاً ارزشمند است.»
چالش ناشی از این اشتباه در ابتدا قدری جزئی به نظر میآید، اما فرض کنید که اگر به سرعت و بدون دقت به چت جیپیتی اعتماد میکردم و این نقل قول در یک گزارش رسمی روزنامه درج میشد، این اطلاعات نادرست به سادگی مانند منبعی معتبر عمل میکرد و احتمالاً سالها بعد در دیگر گزارشها نیز تکرار میشد. چنین اشتباهاتی در زمینههای مختلف اجتماعی، سیاسی یا فرهنگی میتواند به طرق مختلف تاریخ را به چالش بکشاند. هوش مصنوعی به مجموعهای از ابزارها و الگوریتمها اطلاق میشود که به ماشینها این امکان را میدهد تا بهطور مشابه با انسانها عمل کرده و تصمیمات هوشمندانهای اتخاذ کنند. این فناوری به سیستمها و دستگاهها اجازه میدهد تا از تجربیات گذشته درس گرفته و بدون نیاز به دستورات مستقیم انسانی، وظایف متنوعی را انجام دهند. چند سال پیش، سایت Will Robots Take My Job از طریق دادههای آماری و به استناد مقالهای از کال فری و مایکل آزبورن، استادان دانشگاه آکسفورد در سال ۲۰۱۳، رسانه و تولید محتوا را بهعنوان یکی از مشاغلی که در معرض خطر نابودی به دلیل هوش مصنوعی قرار دارد معرفی کرد. هوش مصنوعی (AI) و روزنامهنگاری رباتیک، به ویژه بعد از انتشار مقاله مذکور و به تبع از رونمایی از چت جیپیتی، به صنعت روزنامهنگاری جهانی راه یافت و اکنون بسیاری از رسانههای معتبر جهان از جمله واشنگتنپست، فوربس، لسآنجلس تایمز و بیبیسی از آن بهرهبرداری میکنند، اما همچنان در اینکه چنین ابزاری میتواند رویای سردبیران و صاحبان رسانه را برای حذف خبرنگاران به واقعیت نزدیک کند، سوالات جدی وجود دارد. گفتگو با چت جیپیتی در اوایل گزارش نیز نشان داد که نه تنها احتمال و امکان خطا در کسب اطلاعات وجود دارد، بلکه جعل و انتشار شبهگزارش و خبری که به دنیای واقعی وارد میشود نیز بعید نیست؛ چراکه برخی به علت نگرشهای سادهانگارانه، معتقدند هوش مصنوعی میتواند جانشینی برای روزنامهنگار باشد.
خیاط در کوزه افتاد
به همین دلیل بحث را به خبرهای روز کشاندم و از چت جیپیتی پرسیدم: «شنیدهاید که یک روزنامه ایتالیایی تمام مطالب خود را با هوش مصنوعی تولید کرده است؟ نظر شما چیست؟» منظور من روزنامه ایتالیایی Il Foglio بود که در چند ماه گذشته تلاش کرده بود نسخهای از روزنامه را به طور کامل با کمک هوش مصنوعی منتشر کند و بهعنوان نخستین روزنامه جهانی در این زمینه خود را معرفی کرده است. این نسخه از روزنامه Il Foglio که بخشی از یک آزمایش یکماهه بود، شامل حدود ۲۲ مقاله و سه سرمقاله بود که تماماً توسط سیستمهای هوش مصنوعی نوشته شده بود. تک کرانچ گزارش داد که در این نسخه، مقالاتی درباره موضوعات متنوعی نظیر دونالد ترامپ، ولادیمیر پوتین و اقتصاد ایتالیا انتشار یافته بود که از نظر ساختار، نگارش و گرامر در سطح قابل قبولی ارزیابی شده؛ اما هیچیک از آنها حاوی نقلقول مستقیم از افراد واقعی نیستند. هوش مصنوعی در توضیح پاسخ خود در این زمینه، دوباره دچار اشتباه شده و نام یکی از روزنامههای محلی ایتالیا را به اشتباه ذکر کرد: «بله، من این خبر را شنیدهام و واقعاً بحثبرانگیز است. یکی از روزنامههای محلی ایتالیا (احتمالاً Giornale di Sicilia یا یکی دیگر مشابه) اعلام کرده که تمام محتوای یک نسخهاش را با کمک هوش مصنوعی تولید کرده، از اخبار گرفته تا تحلیلها و حتی تیترها. این اقدام واقعاً سر و صدا راه انداخت و هم تحسین و هم نگرانیهایی را به همراه داشت.» این مورد دومین نشانهای بود که باید به آن توجه میکردم، به همین دلیل از او پرسیدم: آیا درباره نام نشریه ایتالیایی مطمئنی که به درستی گفتهای؟ او ابتدا اشتباه خود را متوجه نشد و با اعتماد به نفس گفت: «بله، کاملاً درست است؛ نام نشریهای که نسخهای کامل از مطالب خود را با استفاده از هوش مصنوعی تولید کرده، Il Foglio است. این روزنامه ایتالیایی در مارس ۲۰۲۵ نسخهای چهار صفحهای تحت عنوان «Il Foglio AI» منتشر کرد که تمامی محتواها، از نوشتار و تیترها تا نقلقولها و حتی طنز، به دست هوش مصنوعی تولید شده بود. این پروژه بهعنوان آزمایش بررسی تواناییها و محدودیتهای هوش مصنوعی در روزنامهنگاری طراحی شده بود. در طول یک ماه، این نسخه بهصورت ضمیمهای در کنار نسخه اصلی روزنامه منتشر میشد. اما این اقدام با نقدهای معتبری نیز مواجه شد. برخی منتقدان به اشتباهات نگارشی و اطلاعات نادرست در مطالب تولید شده توسط هوش مصنوعی اشاره کردند. این تجربه پتانسیلها و چالشهای به کارگیری هوش مصنوعی در زمینه روزنامهنگاری را به نمایش گذاشت و بحثهای مهمی را درباره نقش انسان در تولید محتوا و اعتبار اطلاعات به وجود آورد.» به او یادآوری کردم که پیشتر نام روزنامه را Giornale di Sicilia اعلام کرده است. چت جیپیتی در توضیح دلیل اشتباه خود بیان کرد: «اشتباه من در اشاره به نام اول به علت شباهت ساختاری اسامی روزنامههای ایتالیایی بود. «Il Foglio» یک روزنامه با گرایشهای فکری روشنفکرانه است که در این آزمون پیشرو بود.» انتشار آزمایشی ویژهنامه روزنامه «Il Foglio» توسط هوش مصنوعی البته برای سردبیر این روزنامه موردی جالب بود. او هرچند نسبت به احتمالات خطا در این زمینه آگاه است، اما پس از انتشار اولین نسخه هوش مصنوعی، هر هفته یک بخش جداگانه برای آن در نظر گرفته است. کلودیو سراسا بر این باور است که هوش مصنوعی موجب از بین رفتن مشاغل خبری نخواهد شد، به ویژه در شرایطی که عدهای از فعالان خبری هوش مصنوعی را راهی برای کاهش تعداد خبرنگاران و افزایش تولید محصولات فناورانه میدانند: «این طرز فکر واقعاً نادرست است و به رسانهها آسیب میزند. نکته کلیدی در این است که بفهمیم با استفاده از هوش مصنوعی چه کارهایی را میتوانیم انجام دهیم، نه اینکه تصور کنیم با آن میتوانیم نیروی کار خود را کاهش دهیم. هوش مصنوعی برای کسانی که میدانند چگونه سوالات درست بپرسند و از این فناوری بهرهبرداری کنند، مشاغل جدیدی خواهد آفرید، اما پیشبینی میشود که هوش مصنوعی با وادار کردن خبرنگاران به کاوش عمیقتر و انجام بررسیهای دقیقتر، کیفیت روزنامهنگاری را تقویت خواهد کرد. نویسندگان با ظهور هوش مصنوعی مجبور خواهند شد به دنبال عناصر جدیدی از خبر باشند تا گزارشهای آنها خلاقانهتر و مرتبطتر با تحولات روز باشد.» سردبیر روزنامه «Il Foglio» که روزانه با هوش مصنوعی تعامل دارد، میگوید که اغلب از نتایج کار شگفتزده میشود، زیرا اگر به او بخواهید یک مقاله طعنهآمیز در مورد هر موضوعی بنویسد، به خوبی شما را راهنمایی خواهد کرد. وی همچنین به مهارت خود در نوشتن نقد و بررسی کتاب اشاره کرده و قادر است تنها در عرض چند دقیقه نقد روشنگری بر اساس هفتصد صفحه از یک کتاب ارائه دهد، اما فقدان تفکر انتقادی را نقص جدی آن میداند: «هوش مصنوعی میتواند نقدی عالی بنویسد و طنز کند، اما هرگز نمیتواند جایگزین روزنامهنگاری حرفهای شود. برای نگارش مقالات عمیق، روزنامهنگاران نباید به هوش مصنوعی تکیه کنند. در بعضی موارد، آنها پایگاه داده خود را بهروزرسانی نکرده و استنادهای تاریخی اشتباهی دارند؛ بنابراین باید در استفاده از آنها بسیار دقت کرده و نکتهسنج باشند.» البته، شرکت مایکروسافت چهار سال پیش تصمیم به اخراج تعدادی از خبرنگاران و اعضای تیم تحریریه خود در بخش اخبار گرفت و اعلام کرد که هوش مصنوعی را جایگزین آنها خواهد کرد. این شرکت عموماً افرادی را که در جستوجو، تبلیغات، انتخاب و تهیه محتوا فعالیت میکردند، هدف قرار داد و بههمراه آن، کوشش کرد تا روزنامهنگاران و ناشران را به استفاده از هوش مصنوعی و آشنا شدن با این فناوری تشویق کند. در مارس ۲۰۲۵، روزنامه گاردین از نگرانیهایی نوشت که در خصوص دقت، شفافیت و اخلاق در استفاده از هوش مصنوعی ابراز شده بود. سایت دیجیتال کانتکت نکس نیز در گزارشی بر لزوم نظارت انسانی بر بهکارگیری هوش مصنوعی در روزنامهنگاری تأکید کرد و نوشت: «در حالی که AI میتواند در تولید محتوا یاریگر باشد، اما نظارت انسانی برای حفظ کیفیت و دقت ضروری است.» بر اساس آخرین نظرسنجی پلتفرم خبری بریتانیایی پرسات، در حال حاضر بیش از ۵۷ درصد از خبرنگاران نگران از دست دادن شغلهای خود بهخاطر هوش مصنوعی در سالهای آینده هستند. تنها دو درصد از آنها اعلام کردهاند که بهطور مستقیم به دلیل استفاده از این فناوری شغل خود را از دست دادهاند، در حالی که حدود ۳۴ درصد شاهد رصد اخبار توسط هوش مصنوعی از طریق رسانههای اجتماعی بودهاند. بیش از هشتاد درصد بر این عقیدهاند که داستانهای تولید شده توسط هوش مصنوعی میتوانند مورد تبعیض یا مغرضانه قرار گیرند و بیش از ۶۰ درصد نیز از فقدان هویت انسانی و استقلال در روزنامهنگاری به واسطه کاربرد هوش مصنوعی ابراز نگرانی کردهاند. همچنین حدود ۵۰ درصد بر این باورند که هوش مصنوعی میتواند نقشهای تازهای در روزنامهنگاری ایجاد کند و عدهای نیز نگران استفاده بیسر و صدای کارفرمایان از آن هستند که میتواند استقلال تحریریه و امنیت شغلی آنان را به چالش بکشد. این نظرسنجی با همکاری دو هزار روزنامهنگار شاغل در سراسر جهان انجام و در تاریخ اول مه امسال منتشر شده است.
ابزاری در دست خبرنگار
با توجه به بحثهای مطرحشده پیرامون روزنامهنگاری و هوش مصنوعی، از چت جیپیتی پرسیدم: آیا تو قصد داری جای من را به عنوان یک روزنامهنگار بگیری؟ او پاسخ داد: «نه، هرگز! من برای کمک به تو طراحی شدهام، نه جایگزینیات. هوش مصنوعی مانند من میتواند اطلاعات را جمعآوری کند، پیشنهاداتی ارائه دهد و به شما کمک کند سریعتر و راحتتر بنویسید، اما چیزی که شما دارید -یعنی درک انسانی، بینش اجتماعی عمیق، حس روزنامهنگاری و توانایی روایت واقعیت با احساس و تجربیات- جنبهای است که هیچ الگوریتمی نمیتواند جایگزینی برای آن پیدا کند. شما میدانید که پشت یک خبر، چه چیزی واقعاً اهمیت دارد، چه نکاتی باید مورد توجه قرار گیرند و چگونه باید آن را منتقل کرد تا تأثیرگذار باشد. من تنها میتوانم ابزاری در دستان شما برای نوشتن بهتر و قوتر شوم. شما راوی دنیای واقعی هستید، من فقط دستیار شما هستم.» همچنین از او پرسیدم: آیا میتوانی با مرور گزارشهای یک روزنامهنگار و بر اساس قلم او، گزارشی بنویسی؟ هوش مصنوعی به شکل دیگری به این سوال جواب داد: «داشتن قلم مانند یک روزنامهنگار، به این معناست که احساس شما در کلمات جاری باشد، نوعی حضور انسانی و دقت در انتخاب جزییات که فراتر از اطلاعات صرف میرود. من میتوانم گزارشی بنویسم که از لحاظ ساختار، انسجام و اسناد قوی باشد؛ حتی میتوانم سعی کنم به سبک و لحن یک روزنامهنگار نزدیک شوم اگر چند متن او را بررسی کنم. اما اینکه همان حس، لحن پنهان، نگاه اجتماعی یا جسارت انسانی را در آن بیاورم، واقعاً نمیتوانم با قطعیت بگویم بله. روزنامهنگاران گزارشی مینویسند که با دیدگاه، صدای شخصی و تجربیات انسانی حیات پیدا میکند. فقط میتوانم کمک کنم تا شفافتر، سریعتر یا ساختارمندتر نوشتید.» او از من خواست تا چند نمونه از گزارشهای یک روزنامهنگار ایرانی را برایش ارسال کنم تا بر اساس سبک آن گزارش دیگری بنویسد. با معرفی نام روزنامهنگار به او، جستوجو را به خودش سپردم؛ پس از خواندن گزارشها، متنی تحویل داد که در بهترین حالت، چیزی بود که میتوان از یک دانشجوی سال اول یا دوم روزنامهنگاری خواست. البته، در ایران برخی از روزنامهنگاران برای نوشتن گزارشها از هوش مصنوعی کمک میگیرند. مژگان یکی از آنهاست و در طول هشت ماهی که از چت جیپیتی استفاده کرده، به این نتیجه رسیده است که هوش مصنوعی میتواند بهعنوان یک دستیار کارآمد عمل کند. او در این باره به «اعتماد» گفت: «در این مدت، درخواستهای متنوعی از او داشتهام، اما امروز با اطمینان میتوانم بگویم که چت جیپیتی هنوز به سطحی نرسیده که بتوان همه چیز را به او سپرد. نباید انتظار داشت که یک گزارش تحلیلی یا توصیفی حرفهای برایتان آماده کند؛ چراکه معمولاً متون پر از کلیشه و حتی آمارهای نادرست تولید میکند. در عوض، اگر اطلاعات دقیق و بهروزی در اختیار او بگذارید، میتواند به راحتی یک گزارش خبری منظم و قابل قبول برای شما آماده کند. البته اینکه چگونه به او دستور دهید مهم است؛ اگر دستورات خود را شخصیسازی نکنید، باید هر بار همه چیز را از ابتدا توضیح دهید که این کار خستهکننده خواهد بود.» مژگان معتقد است که چت جیپیتی مشابه یک دستیار مطیع است که میتواند بخشی از وظایف تکراری و زمانبر را بهخوبی انجام دهد، به ویژه زمانی که دادهها و اطلاعات دقیق در اختیارش قرار گیرد، او میتواند در عرض ۵ دقیقه یک گزارش خبری نسبتا کامل آماده کند، هرچند در تمامی موارد، متن نهایی نیاز به بازبینی و ویرایش دارد تا به استاندارد مطلوب برسد.
مسئله اعتبار منبع
بهطور کلی، هوش مصنوعی معتقد است که استفاده از او در روزنامهنگاری در دو سطح قابل بررسی است: از دید فنی و رسانهای و از منظر حرفهای و انسانی. هوش مصنوعی هماکنون به اندازهای پیشرفته است که میتواند ساختار یک روزنامه کامل را شبیهسازی کند. این توانایی در تولید سریع، انسجام و تطابق با سبکهای نگارش رسانهها به وضوح مشهود است و میتوان گفت که از دید تکنولوژیکی، موفق بوده است، اما از منظر حرفهای و انسانی، موضوع حساسی به شمار میرود: «روزنامهنگاری فقط به معنای انتقال خبر نیست؛ تفسیر، وجدان، انسانی بودن و مسئولیت اجتماعی را نیز شامل میشود. اگر همه چیز را ماشین بنویسد، چه کسی آن را راستیآزمایی میکند؟ چه کسی به آن نگاه انتقادی یا اخلاقی میدهد؟ خطر آنکه محتواها سطحی، بدون عمق یا بیطرفانه شوند، وجود دارد. نتیجهگیری شخصی من این است که هوش مصنوعی میتواند ابزار قدرتمندی برای کمک به روزنامهنگاران در زمینه خلاصهسازی، پردازش دادهها یا حتی پیشنویس اولیه باشد، اما نمیتواند جایگزین وجدان و دید انسانی خبرنگاران شود. روزی که رسانه کاملاً ماشینی شود، دیگر نمیتوان به آن عنوان «رسانه مردمی» یا «نگاه مستقل» اطلاق کرد. اگرچه بسیاری از کاربران اعتقاد دارند که چت جیپیتی دستیارسریع و کارازمودهای است، اما نمونههای متعددی از اشتباهات در فرآیند تحقیق برای این گزارش نشاندهنده عدمشکست هوش مصنوعی حتی در کاربردهای اولیه است. لذا حتی در نگارش گزارشهای ساده نیز، بازبینیهای دقیق خبرنگار همچنان مورد نیاز باقی میماند. استفاده مستمر از هوش مصنوعی در رسانههای گوناگون احتمالاً به همگن شدن محتواهای رسانهای و کاهش کیفیت و عمق آنها منجر خواهد شد، چراکه به هر حال درک درستی از میزان اهمیت مسائل انسانی در لحظات و شرایط خاص ندارد و همزمان به رغم توانایی در نوشتن اخبار، از تحلیلهای پیچیده یا تجزیه و تحلیلهای عمیق عاجز است. در حوزه ایدهپردازی، نگارش تیتر، ویرایش و اصلاح متن، گزارشنویسی و تحلیل دادهها، جستجو و پیشنهاد منابع و مراجع، هوش مصنوعی میتواند به روزنامهنگاران یاری رساند، اما امکان بروز خطا و گمراهی نیز در آن وجود دارد؛ بنابراین خبرنگاران باید برای استفاده از آن از مهارتهای اعتبارسنجی منابع و راستیآزمایی اطلاعات، که در روزنامهنگاری سنتی بهکار میرفته، بهرهبرداری کنند تا از گمراه کردن مخاطبان و تضعیف اعتبار رسانهها اجتناب کنند.
آینده هوش مصنوعی و روزنامهنگاری
آیا هوش مصنوعی میتواند با پیشرفت تکنولوژی جای خبرنگاران را بگیرد؟ رشد تکنولوژی به ویژه در زمینه هوش مصنوعی، آینده روزنامهنگاری را دگرگون خواهد کرد، زیرا میتواند به تولید سریعتر و دقیقتر مطالب خبری و حتی پوشش خودکار اخبار لحظهای کمک رساند و حتی در تحلیل دادهها و کشف موضوعات پنهان نیز دخالت نماید. با این حال، با پیشرفت بیشتر تکنولوژی، انسان هنوز در روزنامهنگاری حذف نخواهد شد، زیرا این حرفه به درک انسانی و توجه به زمینهها در موقعیتهای مختلف اجتماعی و سیاسی نیاز دارد. هوش مصنوعی به دلیل نداشتن قوه ادراکی مشابه انسان، احتمالاً به سادگی فریب اطلاعات نادرست را میخورد در حالی که تشخیص اخبار جعلی برای انسان بسیار راحتتر است و همچنین مردم هنوز ترجیح میدهند به روزنامهنگاران با تجربه اعتماد کنند تا به الگوریتمها.
اما از نگاه یک کارشناس حوزه رسانه و پژوهشگر در زمینه ارتباطات، سعید اركانزادهیزدی در این باره به «اعتماد» میگوید: «هوش مصنوعی در بسیاری از جوانب روزنامهنگاری میتواند جانشین نیروی انسانی شود. بسیاری از کارهای تکراری را میتوان به هوش مصنوعی واگذار کرد. نمونهای ساده از این موارد، پیاده کردن متن مصاحبهها و تنظیم زیرنویس برای ویدیوها است. در کاربردهای پیشرفتهتر روزنامهنگاری، هوش مصنوعی قابلیت ورود دارد، از جمله در نوشتن اخباری که قالبهای مشابه دارند؛ مانند نوشتن خبر نتیجه مسابقات ورزشی یا قیمت ارز و طلا و سایر اقلام در بازارها. این موضوع هماکنون در خبرگزاریهای بزرگ جهانی جریان دارد.» او همچنین به ویرایش ظاهری متنها یا ویرایش تصویری عکسها و ویدیوها و فایلهای صوتی، نوشتن برنامههای مختصر یا خروجیهای مجازیای که در فضای آنلاین به کار میآید اشاره میکند و معتقد است که در مسائلی که نیاز به تصمیمگیریهای انسانی دارد، هوش مصنوعی هنوز نمیتواند چندان تأثیرگذار باشد: «به عنوان مثال، در تعیین چیدمان صفحه اول یک روزنامه یا سایت خبری، عوامل زیادی درگیر هستند که در بسیاری از موارد، هوش مصنوعی نمیتواند به تنهایی تصمیمگیری کند. البته ماشین را میتوان به تدریج آموزش داد تا جایی که بتواند تصمیمات نسبتا معقولی اتخاذ کند، اما در مسائل حساس هنوز چنین امکانی وجود ندارد. فرض کنید بخواهیم صفحه اول روزنامههای ایران را به هوش مصنوعی بسپاریم. خطقرمزها و نکات پیچیده و مسائل دوپهلو به قدری وجود دارد که هوش مصنوعی نمیتواند بهراحتی به آنها پی ببرد. مورد دیگر از محدودیتهای هوش مصنوعی در روزنامهنگاری، ترغیب مقامات و افراد به مصاحبه و ارائه اطلاعات است. آن ترفند و لطایفالحیلی که روزنامهنگار به کار میگیرد تا به دادههای حساسی و نقلقولهایی دست یابد، هنوز در اختیار هوش مصنوعی نیست.» بهعقیده اركانزادهیزدی از منظر قالبهای روزنامهنگاری، هوش مصنوعی در حوزه خبر و مقاله بهتر میتواند عمل کند تا در قالبهایی مثل مصاحبه و گزارشهای توصیفی و تحلیلی: «هوش مصنوعی در حوزه توصیف هنوز نیاز به پیشرفت دارد و نمیتواند مثل روزنامهنگار که در رویداد حضور دارد، مسائل را ببیند و برای خواننده و شنونده یا حتی بیننده توصیف و منعکس کند. شاید بتوان گفت هوش مصنوعی میتواند دستیار روزنامهنگاران باشد، همانگونه که امروزه هم هست و به دقت و نظم به آنها یاری میرساند. بسیاری از اطلاعاتی که با جستوجو در اینترنت یافت نشود، اکنون میتوان با پرسش از هوش مصنوعی بدست آورد. بسیاری از نمودارها، دستهبندی اعداد و پردازش دادهها نیز قابل واگذاری به هوش مصنوعی هستند. اما باید مراقب بود که هوش مصنوعی در مرجع ما تبدیل نشود که از آن نقل قول کنیم. برای روزنامهنگار، این مسئله صحیح نیست که درباره موضوعات روز و رویدادهای جاری، به هوش مصنوعی رجوع کرده و همان را برای خوانندگان خود منعکس کند. بخش بزرگی از فعالیتهای روزنامهنگاری در دنیای کنونی که رسانههای سنتی و جدید همواره در حال تولید و انتشار محتوا هستند، در راستیسنجی و تعیین صحت و اعتبار اخبار و ادعاهایی که مطرح میشود، خلاصه میشود. روزنامهنگاران میتوانند در این راستیسنجی به کمک هوش مصنوعی مشغول شوند، اما هنوز نباید صد در صد این وظیفه به آن سپرده شود.
برای مثال، اگر یکی از مقامات ادعاهایی مطرح کند، شایسته نیست که روزنامهنگار کلیه اختیاراتش را به هوش مصنوعی واگذار کند و مثلاً بنویسد که از هوش مصنوعی پرسیدم که آیا ادعای یک مقام مسئول درست است یا نه، و هوش مصنوعی به من گفت که ادعای آن مقام صحیح نیست. هنوز نمیتوانیم چنین وظیفهای را به طور کامل به هوش مصنوعی بسپاریم.» او همچنین اظهار داشت که هوش مصنوعی در ایران نیز میتواند برای روزنامهنگاران کارساز باشد، اما از آنجا که زیرساختهای روزنامهنگاری در این کشور بهرغم دو قرن سابقه، هنوز قوام و استحکام لازم را پیدا نکرده، هوش مصنوعی نیز نمیتواند زیرساختهای سست روزنامهنگاری ما را تقویت کند. هوش مصنوعی میتواند به عنوان دستیار مفیدی برای روزنامهنگاران باشد که اخبار روزمره و تکراری را به نگارش درآورند یا در دستهبندی دادهها و تاریخچه اخبار کمک کند. در حال حاضر با این حال، همچنان در رسانههای ما این موضوع به طرز محسوسی کمرنگ است و حتی در زمینههای فنی نیز از رسانههای جهانی عقب ماندهایم. هوش مصنوعی میتواند در اصلاح و تدوین صدا و تصویر و ویدیو نیز کارآمد باشد. با این حال، مشکل این است که بسیاری از محتوای تولید شده در نظام رسانهای ایران به صورت تبلیغاتی بوده و از فعالیتهای روابط عمومیها نشأت میگیرد. از طرف دیگر، فنون بهینهسازی سایتها در موتورهای جستوجو (SEO) منجر شده است که محتواهای بیارزش و تکراری در همهجا حضور داشته باشند. در نهایت، هوش مصنوعی نیز میتواند از همین محتواها دادههایی استخراج کند و وقتی اطلاعات ورودی مناسبی نداشته باشد، بدیهی است که محتوای ارزشمندی را نیز ارائه نخواهد کرد. /اعتماد