کاظم کوکَرَم، نماینده کمیته آماتوری انجمن نجوم ایران، در گفتوگویی با خبرنگار مهر به بررسی یک پدیده نجومی جالب پرداخت و عنوان کرد که امروز، چهارشنبه چهاردهم آبان، در ساعت ۱۶:۴۹ بهوقت تهران، سه جرم آسمانی شامل ماه، زمین و خورشید در یک راستا قرار میگیرند. وی افزود: این اتحاد سبب میشود که زمین تقریباً در وسط ماه و خورشید واقع شود، هرچند ممکن است اندکی بالاتر یا پایینتر از خط مستقیم قرار داشته باشد. به همین خاطر، سایه زمین بر روی ماه نمیافتد و پدیدهای به نام ماهگرفتگی رخ نخواهد داد؛ اما از آنجایی که ماه به گونهای قرار گرفته که در برابر زمین و خورشید است، سمت رو به زمین آن به طور کامل روشن میشود و در نتیجه، ما شاهد یک ماه کامل خواهیم بود.
وی ادامه داد: زمان بروز این وضعیت یعنی حدود ساعت ۱۶:۵۰ دقیقه، بهغایت نزدیک به زمان غروب خورشید و همزمان با طلوع ماه کامل در ایران است. به همین دلیل، شاهد خواهیم بود که قرص کامل ماه همزمان با غروب خورشید از افق بالا میآید.
کوکرم همچنین اشاره کرد: امروز یک اتفاق دیگر نیز در حال وقوع است و آن اینکه ماه در بخشی از مدار بیضی خود، به سمت زمین کمی نزدیکتر شده است. بر اساس تخمینها، فاصله متوسط ماه از زمین حدود ۳۸۴ هزار و ۴۰۰ کیلومتر است. این فاصله در دورترین حالت به نزدیک به ۴۰۶ هزار کیلومتر و در نزدیکترین موقعیت به حدود ۳۵۴ هزار کیلومتر میرسد.
سخنگوی کمیته آماتوری انجمن نجوم ایران در ادامه تأکید کرد که امشب، فاصله ماه از زمین به حدود ۳۵۴ هزار و ۷۰۰ کیلومتر کاهش یافته است که تقریباً در کمترین فاصلهاش از زمین به سر میبرد.
کوکرم افزود: در همین زمان، در حوالی ساعت ۱۷ تا ۱۷:۳۰ عصر، میتوان شاهد طلوع ماه کامل بود. اندازه ظاهری قرص ماه در این شب حدود ۸ درصد بزرگتر و درخشندگیاش حدود ۱۶ درصد بیشتر از سایر ماههای کامل سال خواهد بود. اما باید توجه داشت که این تفاوتها برای چشم غیرمسلح چندان مشخص نیست.
به گفتهی سخنگوی کمیته آماتوری انجمن نجوم ایران، بزرگتر به نظر آمدن ماه در زمان طلوع بیشتر نتیجه یک خطای دید است. ذهن انسان اندازه ماه را با اشیاء دیگر در افق مقایسه میکند و در نتیجه، ماه بزرگتر به نظر میرسد. با این حال، طلوع ماه همواره برای بسیاری از افراد واژهای جذاب و دلنشین است و اگر اندکی بزرگتر به نظر برسد، این جلوه میتواند تماشای آن را شیرینتر کند.
کوکرم به علاقهمندان توصیه کرد که میتوانند ماه را در لحظهی طلوع با تلسکوپ یا دوربین دوچشمی رصد کنند و سپس در نیمهشب، هنگامی که ماه در بالاترین نقطه آسمان قرار دارد، دوباره آن را مشاهده نمایند. در این زمان، متوجه خواهند شد که اندازه ظاهری آن هیچ تفاوتی با قبل ندارد و احساس بزرگتر بودن صرفاً ناشی از خطای دید بوده است.
وی گفت: در منابع خبری غربی، این ماه کامل یا ابرماه به نام «ماه سگ آبی» (Beaver Moon) معرفی میشود. این نامگذاری برگرفته از سنتهای فرهنگ بومیان آمریکای شمالی است. آنان برای هر ماه بر اساس پدیدههای طبیعی و فعالیتهای فصلی، نامهایی انتخاب میکردند. به عنوان مثال، زمانی که ماه کامل آبانماه نمایان میشد، سگهای آبی در شمال آمریکا مشغول ساخت لانه و آمادهسازی برای فصل سرما بودند؛ لذا آن را ماه سگ آبی نامگذاری کردند.
سخنگوی کمیته آماتوری انجمن نجوم ایران در انتها خاطرنشان کرد: نامهایی مانند «ماه صورتی» یا «ماه توتفرنگی» نیز الهام گرفته از همین سنت فرهنگی هستند و فقط بازتابی از فرهنگ بومی آن ناحیه داشته و ارتباطی با فرهنگ ایرانی ندارند.
