تحقیقات جدیدی نشان داده‌اند که تنها با یک اسکن ساده از چشم می‌توان علائم خطر بیماری‌های قلبی و سرعت پیری بیولوژیکی بدن را مورد بررسی قرار داد – روشی که شاید در آینده به شناسایی و درمان به موقع مشکلات بهداشتی منجر شود.
طبق گزارش انتخاب و به نقل از sciencealert؛ این تحقیق حاصل همکاری گروهی از محققان بریتانیایی و کانادایی است و به دسته‌ای از شواهد در حال گسترش که بیان می‌کند چشم‌ها نمایانگر وضعیت کلی سلامت و تندرستی انسان هستند، افزوده می‌شود.
در این پژوهش، تمرکز اصلی بر روی مویرگ‌های فوق‌العاده نازک پشت چشم (شبکیه) قرار گرفت؛ رگ‌هایی که وضعیت آن‌ها می‌تواند اشاره‌هایی به سلامت کلی سیستم گردش خون ارائه دهد. همچنین، پژوهشگران موفق به شناسایی پروتئین‌هایی شدند که به نظر می‌رسد در بروز برخی تغییرات تاثیر دارند – به طوری که این پروتئین‌ها ممکن است هدف درمان‌های نوین در آینده قرار گیرند.
ماری پی‌ژِر، ژنتیک‌دان دانشگاه مک‌مَستر کانادا، می‌گوید:
«چشم، یک پنجره خاص و غیر تهاجمی به درون سیستم گردش خون بدن به شمار می‌رود. تغییرات ایجادشده در عروق خونی شبکیه معمولاً نمایانگر تغییراتی است که در سطح رگ‌های نازک تر بدن روی می‌دهد.»
رگ‌های چشم؛ بازتاب زیبای قلب و سن زیستی
مطالعات قبلی نشان داده‌اند بین پیچیدگی عروق خونی شبکیه و سلامت قلب و عروق پیوندی وجود دارد. اما هدف پژوهشگران این مطالعه این بود که به‌طور دقیق‌تری بررسی کنند چه عواملی از این ارتباط ناشی می‌شود.
آن‌ها اسکن‌های چشمی و داده‌های ژنتیکی ۷۴٬۴۳۴ داوطلب را مورد بررسی قرار دادند و به این نتیجه رسیدند که افرادی که دارای رگ‌های چشمی کمتر پیچیده و با انشعاب کمتر هستند، به لحاظ ژنتیکی در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به بیماری‌های قلبی–عروقی می‌باشند.
این نتایج از طریق استفاده از یک روش آماری به نام تصادفی‌سازی مندلی (Mendelian randomization) به دست آمده است که در آن تغییرات ژنتیکی به عنوان جانشینی برای بیماری واقعی استفاده می‌شود تا بتوان رابطه علت و معلولی را روشن ساخت.
به دلیل اینکه ژن‌ها ثابت هستند، این واقعیت به این معنی است که کاهش پیچیدگی عروق خونی (که به آن بُعد فراکتال اطلاق می‌شود) نه تنها با سرعت پیری سریع‌تر و خطر بالاتر بیماری‌های قلبی مرتبط است، بلکه احتمالا تحت تأثیر پروسه‌های زیستی مشترک نیز ایجاد می‌شود.
دو پروتئین کلیدی در پسِ این ارتباط
با بهره‌گیری از داده‌های مصرف شده در گروه دیگری از افراد، پژوهشگران موفق به شناسایی دو پروتئین اصلی – MMP12 و گیرنده‌ی IgG–Fc IIb – شدند که در فرایند التهاب و سلامت عروق نقش ایفا می‌کنند. این پروتئین‌ها در آینده می‌توانند مبنای جدیدی برای درمان‌های پیشگیرانه قرار گیرند.
پی‌ژِر می‌افزاید:
«با هم‌پیوستن داده‌های اسکن شبکیه، اطلاعات ژنتیکی و نشانگرهای زیستی خون، ما توانسته‌ایم مسیرهای مولکولی را شناسایی کنیم که چگونگی تأثیر فرآیند پیری بر سیستم عروقی را توضیح می‌دهند.»
چشمی که آینده‌ی سلامت را پیش‌بینی می‌کند
در حال حاضر، برای ارزیابی خطر ابتلا به بیماری‌هایی همچون بیماری قلبی، سکته مغزی یا زوال عقل به مجموعه‌ای از آزمایش‌های پیچیده و زمان‌بر نیاز است. اما اگر اسکن چشم بتواند همان اطلاعات را ارائه دهد، می‌توان به راحتی و به‌سرعت تعداد بیشتری از افراد را مورد بررسی قرار داد – همین طور در سنین پایین‌تر.
با وجود اینکه ایده استفاده از اسکن چشم به‌عنوان یک هشدار زودهنگام برای مشکلات سلامتی ایده‌ای نوین نیست، ولی این تحقیق اخیر شواهد علمی قوی‌تری را به دست می‌دهد و درک بهتری از چرایی عملکرد آن فراهم می‌کند.
توانایی هدف قرار دادن این پروتئین‌های کلیدی و عوامل التهابی پیش از شکل‌گیری بیماری‌های جدی، می‌تواند تأثیر چشمگیری بر جمعیت در حال پیری جهان بگذارد و به حفظ سلامتی در سال‌های پایانی عمر یاری رساند.
در پایان، پی‌ژِر اظهار دارد:
«یافته‌های ما راه را برای داروهایی باز می‌کند که قادرند روند پیری عروقی را کُند نموده، بار بیماری‌های قلبی–عروقی را کاهش دهند و در نهایت به افزایش طول عمر سالم منجر شوند.»