اشتغال ۷۲ درصدی نیروی کار در ۵۴۴ شرکت دانش‌بنیان/تحلیل وضعیت جذب پرسنل در ۹ حوزه فناوری

، طبق گزارشی از بانک جهانی در سال ۲۰۱۹، رتبه آخرین گزارش ایران در زمینه سهولت انجام کسب‌وکار ۱۲۸ بوده است. در همین راستا، کشورهای همسایه ما همچون امارات در رتبه ۱۱ و ترکیه در مکان ۴۳ قرار دارند. در میان یازده معیار بررسی شده، ایران در شاخص دریافت اعتبار (Getting Credit) رتبه ۹۹ را به دست آورده، در حالی که امارات و ترکیه به ترتیب در رتبه‌های ۴۴ و ۳۲ جای دارند. بنابراین، وضعیت ایران در مقایسه با سایر کشورها رضایت‌بخش نیست.

توجه به ظرفیت‌سنجی اعتبار شرکت‌های نوپا و فناور موجب تأسیس یک شرکت اعتبارسنجی در مرداد ماه سال ۱۳۹۷ شد تا خدمات اعتبارسنجی مختلفی را تحت نظر برخی صندوق‌های غیر دولتی و یکی از شرکت‌های معتبر در زمینه پردازش اطلاعات مالی ارائه دهد. این شرکت هدف خود را ایجاد یک سامانه اعتبارسنجی یکپارچه، قابل اعتماد و شفاف دانسته و بر این باور است که این امر می‌تواند بهبود وضعیت اعتباری و ارائه خدمات ارزنده به نهادهای مالی و فعالان عرصه فناوری را محقق سازد؛ چرا که آن‌ها اعتقاد دارند که توانمندی‌های شرکت‌ها در اعتبار سنجی کسب و کارها نقش حیاتی ایفا می‌کند.

در این راستا، این شرکت راهکارهای مدیریت ریسک اعتباری را به نهادهای مالی معرفی کرده و به شرکت‌ها کمک می‌کند که تجربه بهتری از دریافت خدمات مالی داشته باشند.

مصطفی عرب، مدیرعامل این شرکت دانش‌بنیان فعال در حوزه اعتبارسنجی اشاره کرد که این شرکت از سال ۹۷ با حمایت معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری و صندوق نوآوری و شکوفایی با مشارکت چندین صندوق پژوهش و فناوری که تخصص آن‌ها ارائه خدمات مالی به شرکت‌های دانش‌بنیان است، راه‌اندازی شده است. این شرکت در راستای ارزیابی اعتبار شرکت‌های دانش‌بنیان، سامانه‌هایی را طراحی می‌کند که به ارزیابی اعتبار مالی این شرکت‌ها بپردازد.

عرب افزود: از سال ۹۷ ما با بخش‌های مختلف اکوسیستم دانش‌بنیان کشور به قراردادهایی دست یافته‌ایم تا اطلاعات این حوزه را جمع‌آوری کنیم و از این داده‌ها به منظور توسعه سامانه‌ها بهره‌برداری کنیم.

این شرکت تا به حال سه گزارش از وضعیت شرکت‌های دانش‌بنیان را منتشر کرده و در سال جاری چهارمین گزارش خود را ارائه کرده است.

گزارش حال حاضر شامل گزارشی شفاف از زیست‌بوم شرکت‌های دانش‌بنیان در سال ۱۴۰۱ است که با استناد به اطلاعات و صورت‌های مالی این شرکت‌ها جمع‌آوری شده است. هدف از تهیه و انتشار این گزارش، آشنا کردن فعالان زیست‌بوم به وضعیت مالی و اعتباری شرکت‌های دانش‌بنیان و تحلیل و بررسی نحوه شکل‌گیری زیست‌بوم فناوری و مسیر آتی برای بازیگران این حوزه است.

این داده‌ها همچنین به شرکت‌ها کمک می‌کند تا جایگاه واقعی خود را درک کنند. این اطلاعات با تکیه بر داده‌های شرکت‌های دانش‌بنیان معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان برای سال ۱۴۰۱، داده‌های اعتباری بانک‌ها تا پایان سال ۱۴۰۱، صورت‌های مالی شرکت‌های دانش‌بنیان در سال مالی ۱۴۰۱ و صندوق نوآوری و شکوفایی و همچنین گزارش مرکز آمار ایران گردآوری شده است.

داده‌هایی از شرکت‌های دانش‌بنیان

شرکت‌های دانش‌بنیان بر پایه درآمد مالیاتی در آخرین اظهارنامه مالیاتی و سهم فروش کالا یا خدمات دانش‌بنیان، در روند احراز صلاحیت دانش‌بنیان طبقه‌بندی می‌شوند. در پایان سال ۱۴۰۰ از مجموع ۸۲۶۰ شرکت، حدود ۷۳ درصد این شرکت‌ها در دسته نوپا قرار داشتند.

در میان دسته‌های مختلف فناوری، دسته فناوری برق و الکترونیک از لحاظ تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان، بالاترین سهم را به خود اختصاص داده است. سال گذشته این دسته در رتبه سوم قرار داشت، و در همین حال، دسته فناوری نرم‌افزار و فناوری اطلاعات، در سال گذشته در رتبه اول بود.

روند احراز صلاحیت شرکت‌های دانش‌بنیان

در سال‌های اخیر، تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان شاهد افزایش پایدار و ثابتی بوده است. یکی از عمده دلایل این رشد، تغییرات در آئین‌نامه تعیین صلاحیت دانش‌بنیانی است. از سوی دیگر، افزایش مراکز رشد، شتاب‌دهی، کارخانه‌های نوآوری و پارک‌های علم و فناوری، به همراه افزایش زیرساخت‌های دانش‌بنیان، منجر به این رشد چشمگیر شده‌اند.

نمودار زیر تغییرات سالانه تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان احراز صلاحیت‌شده را به تصویر می‌کشد:

تعداد شرکت‌های تأسیس شده از سال ۱۳۹۲ به بیش از ۴۸۷۸ شرکت رسیده است، در حالی که سالانه علاوه بر شرکت‌های جدید، تعدادی از شرکت‌ها از فهرست دانش‌بنیان خارج می‌شوند و همچنین اجرای قانون حمایت از این شرکت‌ها نقش مؤثری در تأسیس کسب و کارهای فناورانه در کشور داشته است.

روند تاسیس شرکت‌های دانش‌بنیان

بیش از نیمی از شرکت‌ها پس از اجرای قانون حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان از سال ۹۲ به بعد تأسیس شده‌اند، اما با در نظر گرفتن وضعیت اقتصادی کشور و کاهش جذابیت سرمایه‌گذاری در این شرکت‌ها، شتاب رشد تأسیس آن‌ها از سال ۹۶ متوقف شده است.

مقایسه درآمد شرکت‌های تازه تأسیس شده، نشان می‌دهد که این شرکت‌ها که از سال ۱۳۹۲ به ثبت رسیده‌اند، ۱۶ درصد (۶۷ هزار میلیارد تومان) از درآمد کل شرکت‌های دانش‌بنیان را به خود اختصاص داده‌اند.

سهم انواع دانش‌بنیان در آئین‌نامه جدید احراز صلاحیت

آئین‌نامه احراز صلاحیت شرکت‌های دانش‌بنیان در بهار ۱۴۰۲ دستخوش تغییر شد و شرکت‌ها به سه دسته «نوپا»، «نوآور» و «فناور» تقسیم شدند. سهم هر دسته دانش‌بنیان در آئین‌نامه جدید به شرح زیر است:

۷ درصد شرکت‌ها در دسته فناور

شرکت‌های فناور، به آن دسته از شرکت‌ها اطلاق می‌شود که در اظهارنامه سال مالی گذشته فروش آن‌ها بیش از ۵ میلیارد تومان بوده و دارای محصول یا خدمات با تکنولوژی بالا هستند. همچنین سهم فروش محصول یا خدمت دانش‌بنیان برای این شرکت‌ها بیشتر از ۵۰ درصد است و حداقل ۱۰ نفر نیروی انسانی بیمه‌شده در استخدام دارند.

۲۰ درصد در دسته نوآوری

این گروه شامل شرکت‌هایی است که در سال مالی گذشته فروش آن‌ها بالای ۵ میلیارد تومان بوده و دارای محصول یا خدمات با تکنولوژی بالا هستند، ولی سهم فروش دانش‌بنیان آن‌ها از کل فروش کمتر از ۵۰ درصد است. این شرکت‌ها قادر هستند برای مدت ۳ سال تأییدیه دانش‌بنیان دریافت کنند.

۷۳ درصد شرکت‌ها در دسته نوپا

این دسته شامل شرکت‌هایی با فروش در حدود کمتر از ۵ میلیارد تومان است که در طبقه‌بندی شرکت‌های نوپا قرار می‌گیرند. با توجه به آئین‌نامه حمایتی جدید، این شرکت‌ها می‌توانند از معافیت‌های مالیاتی بهره‌مند شوند.

شرکت‌های نوپا تا ۵ سال و تا زمانی که درآمد آن‌ها در بازه تعیین‌شده باقی بماند، می‌توانند در این دسته تأیید شوند. پیش‌بینی می‌شود که با به‌روزرسانی اطلاعات مالی این شرکت‌ها براساس صورت‌های مالی سال ۱۴۰۱، حدود ۱۰ درصد از آن‌هایی که در حال حاضر در رده نوپا قرار دارند، به دسته فناور یا نوآور منتقل شوند؛ زیرا طبقه‌بندی اولیه بر اساس اطلاعات موجود از سال ۱۴۰۰ صورت گرفته است.

روند اشتغال دانش‌بنیان‌ها

در سال ۱۴۰۱، تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان به ۸۲۶۰ شرکت رسید، که از این تعداد ۳۹۰۵ شرکت اطلاعات کارکنان خود را در اظهارنامه مالیاتی سال ۱۴۰۰ ثبت کرده‌اند. تعداد کارکنان این شرکت‌ها بر اساس اظهارنامه‌ها تقریباً ۲۶۶ هزار نفر گزارش شده و این شرکت‌ها حدود ۸۶ درصد از کل درآمد ۸۲۶۰ شرکت را دارا هستند.

تعداد کارکنان شرکت‌های دانش‌بنیان با یک برآورد خطی به حدود ۳۰۶ هزار نفر تخمین زده شده است.

علاوه بر این، سرانه تعداد کارکنان این شرکت‌ها در چهار سال اخیر (از ۹۸ تا ۱۴۰۱) به ترتیب ۴۹، ۴۴، ۴۲ و ۳۷ نفر بوده است. این نشان می‌دهد که سرعت رشد نیروی کار کمتر از سرعت رشد تعداد شرکت‌ها بوده و در این سال‌ها، شرکت‌های کوچک بیشتری به عنوان شرکت‌های دانش‌بنیان شناسایی شده‌اند.

بر اساس آمارهای این شرکت، بالاترین رشد کارکنان در شرکت‌های دانش‌بنیان به این صورت است:

گزارش آموزشی که این شرکت ارائه داده، به وضوح نشان می‌دهد که کدامیک از دسته‌های فناوری بیشترین رشد در تعداد کارکنان را به ثبت رسانده است:

این گزارش نشان می‌دهد که ۷۲ درصد از کارکنان در ۵۴۴ شرکت مشغول به کار هستند و به نظر می‌رسد که برای توسعه اشتغال‌زایی در شرکت‌های دانش‌بنیان، نیاز به برنامه‌ریزی دقیقی برای حمایت از سیاست‌ها در زمینه جذب، حفظ و توانمندسازی کارکنان این مجموعه‌ها می‌باشد.

پایان پیام