خبر تلخی در روزهای اخیر توجه‌ها را به خود جلب کرد. مردی به دلیل اختلاف نظر در خصوص مبلغ شارژ ساختمان، پس از مشاجره با یکی از همسایه‌ها به خانه برگشته، چاقو را برداشته و به منزل همسایه‌اش حمله‌ور شده و او و همسرش را در مقابل چشمان حیرت‌زده کودک سه‌ساله‌شان با ضربات چاقو به قتل رسانده است.
این خبر به‌قدری کوتاه و در عین حال ترسناک بود. این که منشا چنین خشونتی چیست و سرنوشت کودکی که شاهد وقوع چنین حادثه تلخی بوده، به کجا خواهد انجامید، نخستین سوالاتی است که در ذهن خوانندگان این مطلب ایجاد می‌شود. میزان خشونت در جامعه ما چه سابقه‌ای دارد و آیا آگاهی از وقوع چنین حوادثی به گستردگی کنونی، نتیجه وجود رسانه‌های اینترنتی و شبکه‌های مجازی است، یا به واقع افزایش آمار منجر به ظهور اخبار تکان‌دهنده از خشونت‌های اجتماعی در فواصل نزدیک شده است.
در هفته گذشته، چندین گزارش در مورد همین گونه خشونت‌ها که همه منجر به قتل شدند، منتشر گردید. از مرگ جوانی در ساعات اولیه صبح ناشی از درگیری لفظی با دو نفر ناشناس، تا مرگ این زوج جوان که تنها به دلیل اختلافات مربوط به شارژ ساختمان تحت حمله همسایه خود قرار گرفته و جلوی چشمان فرزندشان به قتل رسیدند. همچنین دو مردی که در شمال ایران به خاطر اختلافات مالی جان خود را از دست داده‌اند. یکی از آن‌ها در پی اختلاف مالی دیگری را به قتل می‌رساند و سپس خودکشی می‌کند.
چطور می‌توان به تحلیل و بررسی افزایش خشونت در جامعه پرداخت؟ چه عواملی موجب بروز چنین میزان بالایی از خشونت در میان افراد می‌شود؟ این سوالات در گفتگو با جامعه‌شناسان و آسیب‌شناسان توسط تجارت‌نیوز مورد بررسی قرار گرفته است.
نرخ خشونت در جامعه به‌طور قابل توجهی افزایش یافته است
امان‌الله قرایی، جامعه‌شناس، در این زمینه به تجارت‌نیوز اظهار داشت: «افزایش آمار خشونت در جامعه واقعی است و به انتشار اخبار در شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های آنلاین ارتباطی ندارد. متأسفانه در سال‌های اخیر، تحقیقات میدانی و گزارش‌های منتشره همه موید این مسأله‌اند که میزان خشونت در جامعه به سمت صعودی پیش می‌رود.»
تورم، فقر و عدم امنیت شغلی، عامل اصلی بروز خشونت
قرایی در مورد عواملی که موجب ظهور و افزایش خشم در جامعه می‌شود، توضیح می‌دهد: «امروزه عوامل اقتصادی مانند تورم، فقر و نبود امنیت شغلی بیشترین تأثیر را در بروز خشونت دارند. همین سه عامل قادر است هر فردی را به ورطه جنون بکشاند و او را وادار به اقدامات غیرقابل کنترل کند که در نهایت امنیت جامعه را تهدید می‌کند.»
او به این نکته تأکید می‌کند: «متأسفانه واقعه‌ای که در آن زن و مرد جوان در برابر چشم فرزندشان کشته شدند، به قدری تلخ است که نمی‌توان به سادگی از تأثیرات منفی آن بر روان جامعه و همچنین بر امنیت اجتماعی گذشت. سوال این است که فرزند آن‌ها چگونه می‌تواند با این وضعیت و تأثیری که بر او گذاشته شده کنار بیاید و در نهایت چه روندی از کودکی تا جوانی را خواهد گذراند؛ این موضوعی است که نیاز به نظر کارشناسان علم روانشناسی دارد.»
خشونت به‌مثابه بمب در جامعه عمل می‌کند
قرایی ادامه می‌دهد: «تأثیرات این حوادث بر جامعه مسأله‌ای است که مسئولان باید بیش از همه به دلایل بروز آن توجه کنند. هنگامی که افراد به رفتارهای خشونت‌آمیز دست می‌زنند، نشانه‌ای از فراروی از حاشیه روانی را نشان می‌دهند. فردی که به بمب ناامیدی‌ها و ناامیدی‌ها تبدیل شده، برای انفجار به یک جرقه کوچک و ناچیز نیازمند است.»
این جامعه‌شناس همچنین تأکید می‌کند: «بدیهی است که اختلافی که بین این افراد رخ داده ریشه‌ای در مسائل مالی دارد و در شرایط کنونی که فشار اقتصادی بر دوش مردم سنگینی می‌کند، بروز این رفتارها چندان غیرمنتظره نیست. به‌طور کلی، زمانی که افراد یک جامعه در معرض فشارهای متعدد اقتصادی، اجتماعی و سیاسی قرار دارند، کنترل خشم در چنین شرایطی کار ساده‌ای نیست.»
جامعه‌ای که از شادی و نشاط تهی است، مملو از خشونت می‌شود.
او افزوده: «به زبان ساده باید درک کنیم که خشونت بی‌دلیل به وجود نمی‌آید. در جامعه‌ای که شادی و نشاط وجود ندارد و بیکاری و فقر حاکم است، طلاق رواج دارد، گرانی و تورم فراوان است، هر روز مردم با افزایش قیمت‌ها مواجه می‌شوند، چرا باید آرامش داشته باشند یا بخندند؟ بنابراین، خشونت از منظر جامعه‌شناسی، پدیده‌ای جامع است که به تعداد زیادی از عوامل بستگی دارد و از لحظه تولد آغاز می‌شود و تا پایان عمر ادامه می‌یابد.»
خشونت زاییده خشونت است
قرایی در پایان تصریح می‌کند: «یک بار دیگر تأکید می‌کنم که دلایل وقوع این قبیل حوادث که به قتل‌های ناخواسته تعبیر می‌شود، در عوامل درون‌زای جامعه نهفته است. نمی‌توانیم این مسائل را بدون در نظر گرفتن شرایط حاکم بر زندگی مردم مورد بررسی قرار دهیم. همانطور که تئوری چرخ در مورد خشونت بیان می‌کند: خشونت زاییده خشونت است.»