کتابهای جلد اول مجموعه «دانشنامۀ حقوق ایران»، «گویش ابوزیدآبادی: ویژگیهای آوایی و دستوری (صرف و نحو) و واژگان» و «تذکرۀ اربیل (وقایعنامۀ آربِلا)» بهتازگی به بازار کتاب عرضه شدهاند.
کتاب «دانشنامۀ حقوق ایران» با ۶۶۰ صفحه، به تعداد ۱۰۰۰ نسخه و قیمت یکمیلیون و ۳۵۰ هزار تومان در انتشارات مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی (مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی) منتشر گردیده است.
در مقدمه جلد اول «دانشنامۀ حقوق ایران»، تحت هدایت کاظم موسوی بجنوردی و سرپرستی علمی مصطفی محقق داماد ذکر شده است: «افزایش تجربۀ مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی در زمینه دانشنامهنگاری و ضرورت تألیف یک دانشنامۀ مستقل برای حقوق ایران، موجب گردید تا بر اساس پیشنهاد کاظم موسوی بجنوردی، ریاست مرکز، این طرح به منصه ظهور برسد. مسئولیت این اقدام فرهنگی به مصطفی محقق داماد، که از آغاز تأسیس دائرةالمعارف بزرگ اسلامی ریاست بخش حقوق آن را عهدهدار بوده، محول شد و به این ترتیب، فرآیند کار از حدود ۳ سال پیش آغاز گردید که این تجربه، نخستین کوشش دانشنامهنگاری حقوقی در ایران با معیارهای شناختهشدۀ بینالمللی است.
در جلسات ابتدایی این کمیته علمی تصمیم بر آن شد که به همراه تبیین مباحث موجود، به تشریح رویههای قضایی اعم از آراء وحدت رویه و اصراری دیوان عالی کشور و رویه علمی مراجع قضایی نیز پرداخته شود. به علاوه، دکترین و نظریههای حقوقی موجود نیز مد نظر قرار گیرد تا بدین ترتیب، مجموعهای جامع از اطلاعات تاریخی، علمی و عملی در راستای هر مدخل برای خوانندگان ارائه شود.
چالش پیش روی مرکز در تعیین مؤلف به سبب نبود شخصیتهای حقوقی کارآمد نبوده، بلکه ناشی از مهجور ماندن فرهنگ دائرةالمعارفنویسی به روشهای مرسوم جهانی در این سرزمین است که در زمینه دانش حقوق نمود بیشتری یافته است.
خوشبختانه شهرت علمی و اعتبار بینالمللی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی و شخصیت علمی محقق داماد، سبب شد تا جمعی از مؤلفان و حقوقدانهای سرشناس کشور با رغبت به تدوین چنین دانشنامهای پرداخته و با بهکارگیری حداکثر توان خود، مقالاتی شایسته این مرکز علمی معتبر تألیف نمایند که برخی از آنها به لحاظ نوآوری و اصالت، بینظیر هستند.
کتاب «گویش ابوزیدآبادی: ویژگیهای آوایی و دستوری (صرف و نحو) و واژگان» به قلم سیّدطیّب رزّاقی و با مقدمهای از علیاشرف صادقی، در ۵۴۴ صفحه، به تعداد ۲۰۰ نسخه و با قیمت ۸۵۰هزار تومان در همین انتشارات منتشر شده است.
«کاظم موسوی بجنوردی»، رئیس مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی در یکی از فرازهای یادداشت خود در آغاز این اثر آورده است: «سرزمین ایران که همواره از نظر تنوع فرهنگی و گویشی تأثیرگذار بوده، الگویی زیبا از وحدت در تنوع است: با وجود تنوع عمیق در آداب و رسوم و گویشها، همواره جلوههایی از فرهنگ غنی و تمدن ایرانی را نمایان ساخته و به ویژه، گویشهای موجود در این سرزمین در تعامل نزدیک با زبان فارسی قرار دارند. یکی از این گویشهای حائز اهمیت، گویش ابوزیدآبادی به شمار میرود.»
«علیاشرف صادقی» در بخشی از مقدمه خود بر این پژوهش تصریح کرده است: «ویژگی بارز این گویش کهنگی آن است. به دلیل موقعیت جغرافیایی ابوزیدآباد و روستاهای مجاور آن، شامل «بادرود»، که آخرین روستاهای کاشان در مجاورت کویر هستند، این منطقه تحت تأثیر زبان فارسی قرار نگرفته است. توصیف مؤلف از این گویش بهدلیل آن که زبان مادریاش است، به طور جامع و آگاهانه انجام شده و شامل تمامی بخشهای دستوری، به ویژه ساختار فعل و نحو است.»
در مقدمهای که سیّدطیّب رزّاقی، مؤلف اثر، نوشته است، آمده است: «این فرهنگ و گویش که به «ابوزیدآبادی» معروف است، در حاشیه کویر (شمال شرقی کاشان) شکل گرفته و ساکنان آن در روستاهایی با مرکزیت شهر ابوزیدآباد قرار دارند. من، که خود از کودکی به این گویش سخن میگفتم و با این فرهنگ بزرگ شدم، از سال ۱۳۸۶ به جمعآوری، ثبت و بررسی موادّ زبان مادری پرداختهام. هدف و انگیزهام از انجام این کار، پاسداشت و معرفی یکی از گویشهای ایرانی و فرهنگ نهفته در آن است.»
همچنین، ویراست جدید کتاب «تذکرۀ اربیل (وقایعنامۀ آربِلا)»، تألیف نویسنده ناشناس و به ترجمه محمود فاضلیبیرجندی در ۲۰۸ صفحه، با شمارگان ۲۰۰ نسخه و قیمت ۴۵۰هزار تومان پس از گذشت ۱۳ سال به بازار عرضه شده است.
کاظم موسوی بجنوردی در مقدمه این اثر به اهمیت منابع نویسندگان مسیحی در تاریخ ایران و سرزمینهای مجاور اشاره کرده و مینویسد: «این منابع به ویژه در بررسی دوره ساسانیان، درک بهتری از تاریخ ایران و زوایای مختلف رویدادهای سیاسی و اجتماعی و دینی این دوران را به خوانندگان ارائه میدهند. اهمیت این آثار در مقایسه با دیگر روایتهای تاریخی آن زمان، در نوشتههای دانشمندان و دیوان سالاران ایرانی در دوره بعد از ظهور اسلام به وضوح مشهود است. هرچند این آثار نیز از زوایای دینی و قومی تأثیرگذار نبودهاند، جایگاه آنها در پژوهشهای تاریخی مربوط به ایران باستان حایز اهمیت است.
از مهمترین منابع باقیمانده از دوران باستان، وقایعنامه آربلا است که اگرچه هدف نویسنده ناشناس، به تصویر کشیدن احوال اساقفه و پیشوایان مسیحی بوده، اما ارجاعات او به ایران، این اثر را به عنوان یک منبع معتبر در نظر میآورد.
محمود فاضلی بیرجندی، مترجم کتاب در یکی از بخشهای مقدمه خود بر اولین چاپ این کتاب مینویسد: «وقایعنامه آربلا یا تذکرۀ اربیل، که در اصل به زبان سریانی نگاشته شده است، منبعی ممتاز برای درک دوران پایانی اشکانیان و آغاز سلسله ساسانی به شمار میرود. این متن چشمانداز تازهای از رویدادهای آن دوره تاریخ ایران را از منظر مسیحیانی که در تحت تعقیب حکومتها و نمایندگان محلی ایران بودند، ارائه میدهد.»
