پس از سالها بحث و بررسی، موضوع انتقال پایتخت بار دیگر در کانون توجه سیاستگذاران قرار گرفته است. این ایده که به نظر ریاستجمهور از برنامههایی برای انتقال پایتخت به ناحیهای در جنوب کشور حکایت دارد، بحثهای زیادی را برانگیخته است.
مسعود پزشکیان چندی پیش در اظهارنظری تأکید کرد: «تحقق توسعه کشور با ادامه وضعیت فعلی به دشواری ممکن است. انتقال منابع اولیه از جنوب کشور و دریا به مرکز، فرآیند تولید و سپس بازگشت محصولات به جنوب، به شدت ظرفیتهای رقابتی ما را کاهش میدهد. چارهای نداریم به جز آنکه تمرکز اقتصادی و سیاسی کشور را به سمت جنوب و نزدیکی دریا منتقل کنیم. پایتخت، یعنی تهران، در حال حاضر با چالشهای زیادی مواجه است و به نظر میرسد راهی جز جابهجایی مرکزیت وجود نداشته باشد. مشکلاتی مانند کمبود آب، فرونشست زمین، و آلودگی هوا در سایه ادامه سیاستهای جاری به شدت افزایش یافته است و راهحل اساسی در انتقال این مرکزیت نهفته است. انتظار نمیرود که ما از تهران بنشینیم و از مردم خواهش کنیم که جابهجا شوند، بلکه ابتدا باید خودمان حرکت کنیم تا مردم نیز ما را دنبال کنند.»
با در نظر داشتن چالشهای کلانشهر تهران همانند معضل ترافیک، آلودگی هوا و کمبود منابع آبی، مسأله انتقال پایتخت تقریبا در تمامی دولتها پس از انقلاب بررسی شده است. با این حال، به جای اقدام برای انتقال، دائماً برنامههایی برای توسعه و بهبود زیرساختهای تهران و تمرکززدایی از آن مطرح گردیده، تا اینکه اخیراً رییس دولت چهاردهم این موضوع را به عنوان یک ایده دوباره به بحث گذاشت.
در نشستی خبری که مسعود پزشکیان داشت، او در پاسخ به سؤالی درباره نظراتش در خصوص انتقال پایتخت و چالشهای پیش روی آن، همچنین مسئله ساخت مسکن در تهران، بیان کرد: توسعه به معنای واقعی کلمه ساده است؛ یعنی ایجاد تعادل میان منابع و مصارف. نبود این تعادل منجر به مواجه شدن با مشکلات اساسی خواهد شد. کاهش بارندگی میتواند ما را با بحران آبرسانی روبرو کند و غفلت از پدیده فرونشست زمین نیز عواقب ناگواری به همراه خواهد داشت که نیازمند توجه جدی است.
او ادامه داد: ما در کنار خلیج فارس دارای فرصتهای عظیمی هستیم که بسیاری از کشورها آرزوی داشتن بخشی از این خط آبی را دارند. چرا نباید از این ظرفیتها بهرهبرداری کنیم؟ لازم است تعادل بین محیط زیست و تداوم زندگی برقرار شود. وضع موجود نمیتواند ادامه پیدا کند و اگر به آن توجه نشود قطعاً با مشکلات جدی مواجه خواهیم شد. لازم نیست که همین امروز پایتخت را منتقل کنیم، اما باید به این موضوع به جدیت فکر کنیم.
رییسجمهور در خصوص امکان توقف ساخت و ساز در تهران بیان کرد: فرآیند ساخت و ساز به این سادگیها متوقف نخواهد شد. مسئولیت رسانهها آگاهیرسانی است و نه ایجاد بیثباتی. ما در زمینههای انرژی، گاز، برق و مسائل مالی در مسیر فروپاشی قرار داریم و باید با همکاری رسانهها و کارشناسان راه حلی برای خروج از این وضعیت پیدا کنیم.
موضوع انتقال پایتخت از تهران در زمانهای مختلف، از جمله دوران جنگ ایران و عراق، سال ۱۳۷۹، سال ۱۳۸۳ و سال ۱۳۸۶ و همچنین پس از زلزله سال ۱۳۸۸ در جنوب تهران، به بحث گذاشته شده است. در تاریخ ۹ آبان ۱۳۸۸، مجمع تشخیص مصلحت نظام بر لزوم انتقال مرکز سیاسی برای بهبود توزیع جمعیت تا پایان سند چشمانداز ۱۴۰۴ تأکید کرد. با این حال، بررسیهای کارشناسان مختلف شهرسازی نشان داد که انتقال پایتخت پیشنهاد مناسبی برای تهران نخواهد بود.
در دولت روحانی نیز کمیسیونی برای مطالعه در زمینه تغییر پایتخت تشکیل شد. همچنین، مجلس شورای اسلامی در سال ۱۳۹۴ قانونی را برای امکانسنجی انتقال مرکز سیاسی و اداری کشور و تمرکززدایی از تهران به تصویب رساند. با این وجود، کارشناسان شهری از جمله پیروز حناچی، شهردار سابق تهران، نظرات مثبتی نسبت به انتقال پایتخت نداشتهاند. در سال ۱۳۹۷، شورای عالی ساماندهی پایتخت تأسیس شد، اما نتایج تحقیقات این شورا در سال ۱۳۹۹ منجر به خروج موضوع انتقال پایتخت از دستور کار شد.
اکنون بار دیگر مساله انتقال پایتخت یا تمرکززدایی از آن توسط مسعود پزشکیان، رییسجمهور، مطرح شده و باید دید آیا این بار این طرح به سرانجامی خواهد رسید یا همچون پیشنهادات قبلی در مسير ناکامی قرار میگیرد؟
