محققان بیان می‌کنند که بر خلاف باورهای قبلی، گرد و غبار ناشی از برخورد یک سیارک به زمین، نقش اساسی را در انقراض دسته‌جمعی موجودات روی کره زمین ایفا کرده است.
تقریباً ۶۶ میلیون سال قبل، سیارکی به ابعاد بزرگتر از کوه اورست به زمین برخورد کرد و سه چهارم حیات موجود در این سیاره را نابود ساخت و به سلطه دایناسورها بر زمین پایان داد.
اگرچه نظرات مختلفی در رابطه با واقعه این انفجار سیارکی که قدرتی ۱۰ میلیارد برابر بمب اتمی هیروشیما داشت، وجود دارد، اما دانشمندان در ارتباط با چگونگی تأثیر این برخورد بر روی انقراض جانداران به توافق نرسیده‌اند.
به‌طور سنتی فرض بر این بوده که گوگرد آزاد شده و یا دوده‌ای که ناشی از آتش‌سوزی‌های وسیع بوده، آسمان را پوشانده و زمین را به یک زمستان طولانی و تاریک فرستاده است. رخدادی که منجر به نابودی تقریباً همه موجودات، جز تعداد معدودی از خوش‌شانس‌ها، گردید.
اما اکنون یک تحقیق تازه نشان می‌دهد که پرتاب حجم زیادی از گرد و غبار به جو زمین، عامل کلیدی برای ایجاد این زمستان بوده است. پژوهشگران ادعا می‌کنند که گرد و غبار سیلیکات ناشی از سنگ‌هایی که خرد شده‌اند، به مدت ۱۵ سال در جو باقی مانده و دمای زمین را تا ۱۵ درجه سانتی‌گراد کاهش داده است.
در سال ۱۹۸۰، لوئیس و والتر آلوارز، یک پدر و پسر، برای نخستین بار نظریه‌ای را مطرح کردند که دایناسورها به خاطر برخورد یک سیارک با زمین نابود شده‌اند.
این فرضیه در ابتدا با تردیدهایی مواجه شد، اما با کشف دهانه بزرگ «چیکشلوب» در شبه‌جزیره یوکاتان در خلیج مکزیک بعد از یک دهه، صحت آن تایید شد. دانشمندان بیان می‌کنند که این دهانه با قطر ۱۸۰ کیلومتر قطر، نتیجه برخورد یک سیارک با قطر ۱۵ کیلومتر به زمین بوده است.
به طور کلی، جامعه علمی جهانی توافق دارند که این دهانه برخوردی در انقراض دایناسورها نقش کلیدی ایفا کرده است. به گفته آنان، شدت این برخورد به حدی زیاد بوده که هرگونه حیات در فاصله چند کیلومتری از محل تصادف کاملاً نابود شده و لرزش‌های ناشی از این انفجار موجب ایجاد سونامی‌های عظیم گردیده و آتش‌سوزی‌های گسترده‌ای که عمده حیات را از بین برد، به وجود آمده است.
اوزگور کاراتکین، یکی از محققین در رصدخانه سلطنتی بلژیک و همکار نویسنده این مطالعه، به خبرگزاری فرانسه اظهار می‌دارد که ایده مبنی بر اینکه گوگرد، و نه گرد و غبار، عامل آغاز زمستان بر روی زمین بوده، در سال‌های اخیر «بسیار محبوب» شده است.
بر اساس این نظریه، شوک ناشی از برخورد سیارک، سنگ‌های حاوی گوگرد موجود در دهانه را تبخیر کرده و به این ترتیب باعث آزادسازی ۳۲۵ مگاتُن سولفور می‌شود. این گاز به ایجاد یک هاله اسیدسولفوریک در جو زمین می‌انجامد و به تبع آن، مانع رسیدن نور و حرارت خورشید به زمین گردیده است که نهایتاً منجر به شروع عصر سرما و دوران یخبندان زمین می‌شود.
دکتر کاراتکین می‌افزاید که پرداختن به نقش گوگرد در ایجاد زمستان سخت به این خاطر بوده که تصور می‌شد که مقدار گرد و غبار تولیدشده توسط برخورد برای باقی ماندن در جو کافی نیست. برای تأیید این فرضیه، تیمی بین‌المللی از محققان به بررسی ذرات غباری پرداختند که تصور می‌رود مربوط به دوره پس از برخورد سیارک هستند.
این ذرات در محوطه دیرینه‌شناسی «تانیس» در ایالت داکوتای شمالی آمریکا یافت شدند. هرچند این مکان حدود ۳ هزار کیلومتر از دهانه برخورد فاصله دارد، ولی دارای مقادیر قابل توجهی گرد و غبار در لایه‌های رسوبی یک دریاچه باستانی است که به عقیده محققان، به زمان پس از برخورد سیارک مربوط می‌شود.
پژوهشگران ادعا می‌کنند که ذرات گرد و غبار بین ۰.۸ تا ۸ میکرومتر قطر داشته‌اند که اندازه‌ای مناسب برای ماندن در جو به مدت ۱۵ سال است.
با وارد کردن این داده‌ها در مدل‌های اقلیمی مشابه با آنچه در زمین امروز وجود دارد، محققان به این نتیجه رسیدند که گرد و غبار احتمالاً نقش بسیار مهم‌تری در انقراض دسته‌جمعی نسبت به آنچه پیشتر تصور می‌شد، ایفا کرده است.
به گفته آنان، ۷۵ درصد از تمامی موادی که پس از برخورد سیارک به جو پرتاب شد، گرد و غبار، ۲۴ درصد گوگرد و یک درصد دوده بوده است. این مقدار گرد و غبار فرآیند «فتوسنتز» در گیاهان را به مدت حداقل یک سال متوقف کرده و به‌دنبال آن باعث یک «فروپاشی فاجعه‌بار» در حیات زمین شده است.
محققان خاطرنشان می‌کنند که اگرچه هنوز نتوانسته‌اند به‌طور قطع دلیل «انقراض کرتاسه-پالئوژن» بر روی زمین را مشخص کنند، اما تحقیقات اخیر می‌تواند به درک بهتر آنچه در آخرین واقعه انقراض جمعی در سطح جهانی اتفاق افتاده، کمک کند.
نتایج این مطالعات در نشریه علمی «Nature Geoscience» منتشر شده است.
منبع: یورونیوز