محققان چینی در یک دستاورد بی‌نظیر، برای نخستین بار موفق به درمان بیماری دیابت شدند.
بیمار درمان شده، مردی ۵۹ ساله است که در سال ۲۰۲۱ تحت عمل پیوند سلول‌های بنیادی قرار گرفت و از سال ۲۰۲۲ مصرف داروهایش را متوقف کرد.
در فرایند درمان، نوعی نسخه مصنوعی از سلول‌های طبیعی موجود در لوزالمعده تهیه شد که وظیفه تولید انسولین را بر عهده دارد و قادر به کنترل سطح قند خون بیماران است.
این فرد به مدت ۲۵ سال مبتلا به دیابت نوع ۲ بود و تقریباً تمام عملکرد سلول‌های «جزایر لانگرهانس» خود را از دست داده بود.
او دچار عوارض جدی و خطرناک بیماری‌اش بوده و به طور روزانه مجبور به تزریق انسولین چندین بار برای جلوگیری از کمای دیابتی بود.
تا به امروز، دیابت به عنوان یک بیماری “درمانی” شناخته نشده بود، اما کنترل آن امکان‌پذیر بود.
این فرایند کنترل بیماری به معنای پیروی از رژیم غذایی نسبتاً دشوار و برنامه ورزشی برای جلوگیری از عود مجدد مشکلات قند خون برای بیماران است.
اما این مطالعه در چین نشان می‌دهد که می‌توان توانایی بدن برای تنظیم طبیعی قند خون را بدون نیاز به تغییرات بزرگ در سبک زندگی بازگرداند.
در این درمان، سلول‌های بنیادی مورد استفاده قرار گرفتند که قابلیت تبدیل به انواع مختلف سلول‌های مورد نیاز بدن را دارند.
سلول‌های بنیادی در شرایط مناسب می‌توانند به سلول‌های مغز، ماهیچه، کلیه یا حتی پانکراس تبدیل شوند.
در این پروسه درمانی از یک ترکیب شیمیایی نوین برای تغییر سلول‌های بنیادی بیمار به سلول‌های پانکراس بهره گرفته شد.
این سلول‌ها مسئول تولید انسولین هستند. انسولین با تأثیر روی سلول‌های کبدی موجب می‌شود تا این سلول‌ها قند موجود در خون را جذب و به صورت گلیکوژن ذخیره کنند، و بدین ترتیب سطح قند خون کاهش می‌یابد و با انباشت گلیکوژن در سلول‌های ماهیچه‌ای انرژی افزایش می‌یابد.
در بیماران دیابتی، پانکراس به اندازه کافی انسولین برای متعادل‌سازی قند خون تولید نمی‌کند. افزایش یا کاهش بیش از حد قند خون می‌تواند منجر به صدمات عصبی، آسیب کلیوی، بیماری‌های قلبی و سایر مشکلات جدی گردد.
بر اساس گفته‌های محققان، با استفاده از سلول‌های جدیدی که در آزمایشگاه رشد داده شده و قادر به تولید انسولین هستند، امکان درمان دیابت وجود دارد.
تیموتی کیفر، پروفسور علوم سلولی و فیزیولوژیکی در دانشگاه بریتیش کلمبیا در کانادا که در این پروژه مشارکت نکرده، اظهار دارد: به نظر می‌رسد این مطالعه نشانه‌ای از یک پیشرفت قابل توجه در عرصه سلول‌درمانی برای دیابت باشد.
با وجود اینکه این یافته‌ها امیدبخش هستند، اما نیاز به تأیید آنها برای کاربرد در درمان سایر بیماران وجود دارد.
مرحله بعدی، راه‌اندازی آزمایش‌های این شیوه درمانی جدید بر روی تعداد بیشتری از بیماران خواهد بود.
در حال حاضر، تبدیل سلول‌های بنیادی به سلول‌های لوزالمعده نه تنها پیچیده و زمان‌بر است، بلکه هزینه‌بر نیز می‌باشد. برای اینکه این درمان در دسترس بیماران قرار گیرد، دانشمندان باید فرآیند را تسهیل کنند.
احتمالاً این روش تنها برای درمان دیابت نوع ۲، که شایع‌ترین نوع بیماری است، موثر خواهد بود.
به ادعای نویسندگان این مطالعه، ممکن است این درمان برای بیماران مبتلا به دیابت نوع ۱ که پانکراس آنان تحت حمله سیستم ایمنی قرار گرفته، تأثیر مطلوبی نداشته باشد؛ زیرا ممکن است سیستم ایمنی بدن آنان سلول‌های جدیدی را که پیوندی هستند، پس بزند.
با وجود تمام چالش‌هایی که در این مسیر وجود دارد، این تحقیق می‌تواند به پیشرفت بزرگی در درمان دیابتی‌ها منجر شود.
این مقاله که در مجله Cell Discovery به چاپ رسیده، نتیجه سال‌ها تحقیق در کشورهای مختلف در مورد بهترین شیوه‌های تبدیل سلول‌های بنیادی به سلول‌های جزایر لانگرهانس و نحوه تزریق آنها به بدن است.
دکتر یین هائو، یکی از محققان ارشد این پروژه اظهار کرده است: فناوری ما به بلوغ رسیده و مرزهای درمان دیابت را جابجا نموده است.
این تحقیق با همکاری سه مؤسسه واقع در شانگهای انجام شده است.
ممکن است در آینده این روش درمانی بیماران را از مصرف دائمی دارو بی‌نیاز کند، کیفیت زندگی آنان را بهبود بخشد و هزینه‌های مراقبت‌های بهداشتی را کاهش دهد.