در بحث چالش‌های مربوط به حجاب، فیلترینگ و حل مسئله تحریم می‌توان این موارد را به عنوان اضلاع یک مثلث در نظر گرفت که در سال‌های اخیر بر جامعه ایرانی به لحاظ روانی و اقتصادی تأثیرات شدیدی گذاشته است. دولت مرحوم رئیسی در آغاز به کارش وعده داده بود که محدودیت‌هایی برای اینترنت وضع نخواهد شد و مذاکرات برجامی به سرانجام خواهد رسید. اما در عمل، هر دوی این وعده‌ها بی‌نتیجه ماند و سخت‌گیری‌های اجتماعی در زمینه حجاب نیز با احیای ون‌های گشت ارشاد و اجرای طرح «نور» به شدت افزایش یافت که به گفته رئیس فراجا، این طرح با حمایت جدی رئیس‌جمهور فقید همراه بوده است.
در مناظرات انتخاباتی مربوط به چهاردهیمن دوره ریاست جمهوری، چهار کاندیدای اصولگرا خود را به‌عنوان ادامه‌دهندگان راه دولت نیمه‌تمام ابراهیم رئیسی معرفی کردند. این افراد که به نوعی در ایجاد تنش‌های سیاسی و اجتماعی نقش داشته‌اند، ترجیح دادند با ارائه بیانیه‌های کلی، از کنار این معضلات عبور کنند.
فیلترینگ موضوعی ناپسند، اما غیرقابل تغییر
با آغاز اعتراضات سال ۱۴۰۱، محدودیت‌های اینترنتی در کشور عملاً تشدید شد و اکنون پس از تقریباً دو سال، این موضوع برای کاربران و مردم به یک کلاف سردرگم تبدیل شده است. به همین دلیل، تعداد زیادی از کاربران انتظار دارند که آغاز دولت جدید با گشایش مجدد فضای مجازی همراه باشد. اما در مناظره‌های اخیر، هیچ یک از کاندیداهای اصولگرا نسبت به این مشکل موضع مشخصی اتخاذ نکردند و همچنین از دفاع از وضعیت موجود پرهیز کردند.
محمد باقر قالیباف، که در دوران ریاستش در مجلس یازدهم، طرح صیانت از فضای مجازی به گونه‌ای غیرباز و در کمیسیون ویژه جلو رفته بود، اعلام کرد که با موضوع فیلترینگ مخالف است، زیرا این موضوع می‌تواند خطرات و فسادهای زیادی به همراه داشته باشد.
علاوه بر مسعود پزشکیان که بارها طرح نور را نکوهش کرده است و مصطفی پورمحمدی که به استفاده از باتوم برای زنان اعتراض کرد؛ چهار کاندیدای اصولگرا در مسئله زنان و حجاب نیز از گفتگو درباره این موضوع به صورت کلی اجتناب کرده و سعی می‌کنند از حساسیت افکار عمومی دور بمانند.
امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی که به عنوان مدافع دولت ابراهیم رئیسی در مناظره‌ها حاضر می‌شود، نسبت به سیاست‌های فیلترینگ انتقاد کرد و در عین حال تأکید نمود که در دولت سیزدهم برای بهبود سرعت و کیفیت اینترنت اقدامات زیادی صورت گرفته است. علیرضا زاکانی هم بیان داشت که نباید طرح صیانت را با فیلترینگ اشتباه گرفت، زیرا فضای مجازی نیاز به طرح صیانت دارد. سعید جلیلی نیز کوشید صرفاً از سکوهای داخلی دفاع کند.
گرچه همه کاندیداهای اصولگرا سعی کردند در حفظ فیلترها سکوت کنند، اما تحقیقی درباره سوابق آنها نشان می‌دهد که این رفتار فقط ناشی از هراس از واکنش رای‌دهندگان است. به عنوان مثال، محمد باقر قالیباف در انتخابات سال ۱۳۸۴ ابراز کرده بود: «ما اصل فیلترینگ را قبول داریم، ولی نباید دامنه فیلترینگ گسترش یابد، زیرا این به اصل فیلترینگ لطمه می‌زند…» او همچنین در مورد طرح صیانت گفته بود: «برخی شایعات می‌سازند که قالیباف نمی‌خواهد فلان کار را انجام دهد. در حالی که من درباره طرح صیانت، توئیتی نوشتم و به شدت از آن دفاع کردم.»
در بخش دیگر، گروه تندرو حامی طرح صیانت در مجلس یازدهم، به‌ویژه اعضای کمیسیون فرهنگی، از نزدیکان و همفکران سعید جلیلی و زاکانی محسوب می‌شوند. کمیسیون فرهنگی نماینده‌ای در کمیته فیلترینگ دارد و با در نظر گرفتن نزدیکی این کمیسیون با سعید جلیلی و زاکانی، اگر یکی از آنها به مقام ریاست‌جمهوری دست یابد، مطمئناً رأی قوی‌تری در کمیته مربوط به فیلترینگ خواهد داشت.
قاضی‌زاده هاشمی نیز خود را نماینده دولتی می‌داند که وزیر ارتباطاتش به صراحت گفته است: «آنچه این روزها درباره برطرف کردن فیلترینگ مطرح می‌شود، خود این افراد هم می‌دانند که تصمیم بر این اساس به عهده دولت نیست.» در حالی که به گفته آذری جهرمی، وزیر ارتباطات دولت روحانی، قوه مجریه از ۱۲ عضو حاضر در کارگروه مصادیق مجرمانه، ۶ حق رأی دارد و او توانسته بود با رایزنی از فیلتر شدن برخی پلتفرم‌ها و پیام‌رسان‌ها همچون اینستاگرام و واتساپ جلوگیری کند.
مسئله حجاب و کاندیداهای همفکر
غیر از مسعود پزشکیان که بارها طرح نور را نکوهش کرده و مصطفی پورمحمدی که به خشونت علیه زنان اعتراض کرده است؛ چهار کاندیدای اصولگرا در بحث زنان و حجاب نیز ترجیح می‌دهند با عبارات کلی از این موضوع فاصله بگیرند تا از حساسیت‌های افکار عمومی در امان بمانند.
محمد باقر قالیباف در این خصوص گفت: «اگر به دنبال ایران قوی هستیم، باید خانواده قوی داشته باشیم» و تصریح کرد که «در دولت بعد باید به گونه‌ای عمل کنیم که زنان در تنگنا نباشند که بین نقش خانم‌خانه و تأثیرگذاری در جامعه یکی را برگزیند! باید هر دو امکان را برای زنان ایجاد کرد.»
اگرچه تمامی کاندیداهای اصولگرا سعی دارند در مناظرات خود از دفاع از فیلترینگ پرهیز کنند، اما بررسی تاریخچه آنها نشان می‌دهد که این رفتار برخواسته از ترس واکنش‌های رای‌دهندگان است.
او در پاسخ به اظهارات پورمحمدی درباره قانون عفاف و حجاب در مجلس گفت: «این لایحه هنوز به قانون تبدیل نشده و روند خود را دنبال می‌کند»، اما ادعا کرد که «تمام این قانون به موضوعات ایجابی پرداخته است.» لایحه‌ای تحت عنوان «حجاب و عفاف» که در خرداد ۱۴۰۲ در مجلس بدون طرح در صحن علنی تصویب شد، کماکان بین مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان در جریان است و ایراداتی که شورای نگهبان به این مصوبه مطرح کرده، هنوز رفع نشده است.
محسن برهانی، حقوقدان، به مواضع قالیباف در خصوص حجاب در شبکه ایکس اشاره کرده و نوشت: «متن نهایی مصوبه حجاب و عفاف را قبل از انتخابات (۸ تیر) منتشر کنید. اگر ادعای شفافیت دارید، چطور؟»
سعید جلیلی، دیگر نامزد اصولگرا نیز ادعا کرد که «تمدن غرب در زمینه زنان به بن‌بست رسیده و با چالش‌های جدی روبرو است». امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی نیز با انتقاد از رویکرد غرب و برخی از کاندیداها اظهار داشت که آنها از زنان در عرصه انتخابات سوءاستفاده می‌کنند.
معصومه ابتکار، معاون زنان دولت روحانی به مواضع کلی کاندیداهای اصولگرا در مورد زنان واکنش نشان داد و گفت: «عجیب است. به جز دکتر پزشکیان، هیچ یک از نامزدها به رفتارهای خشونت‌آمیز سال‌های اخیر علیه زنان در همان مقطع خاص اعتراضی نکردند. حتی برخی از این افراد در همکاری با برخوردهای خشن با زنان در این سال‌ها ایفای نقش داشته‌اند! اما حالا در مناظرات انتخاباتی، همه به خشونت معترض هستند و همه حامی حقوق زنان به شمار می‌آیند!»
موضع غیرمنتظره‌تری در مناظرات از زاکانی مشاهده شد. وقتی او با اعتراض پزشکیان به استقرار حجاب‌بان‌ها در مترو مواجه شد، اظهار کرد که این اظهارات دروغ است. او پیش‌تر نیز در میزگرد فرهنگی گفته بود که حجاب‌بان‌ها دروغی هستند که رسانه‌ها به آن دامن زده‌اند.
تحریم: نعمت یا بحران؟
بحث رفع تحریم‌های ایران نیز یکی از موضوعات چالش‌برانگیز است که کاندیداهای اصولگرا سعی دارند با ادبیات جدیدی به آن بپردازند. آنها که سال‌ها تحریم را به‌عنوان نعمت و فرصتی برای اقتصاد ایران تلقی می‌کردند، حال با بیانی متفاوت می‌کوشند دیدگاه‌های خود را به مردم منتقل کنند. محمد باقر قالیباف اذعان کرد که حاضر است هرجا برود و با هر کسی مذاکره کند تا تحریم‌ها برداشته شود. جلیلی از موفقیت در کاهش تحریم و فروش نفت می‌گوید و زاکانی و قاضی‌زاده نیز بر این عقیده‌اند که دولت رئیسی در زمینه رفع تحریم عملکرد بهتری داشته است. شاید به همین دلیل است که محمد جواد ظریف این روزها در کمپین پزشکیان فوران می‌کند و می‌گوید: «بگویید من تحریم آمریکایی هستم یا جلیلی؟ من تحریم هستم یا قالیباف؟ از طوفان آگاهی مردم هراسانید.»
چالش‌های مربوط به حجاب، فیلترینگ و رفع تحریم به عنوان اضلاع یک مثلث به شمار می‌روند که در سال‌های اخیر تأثیر عمیقی بر جامعه ایرانی گذاشته‌اند. اصولگرایان که پیش‌بینی نمی‌کردند وارد رقابت انتخاباتی در این زمان حساس شوند، در این مثلث برمودا دچار چالش شده‌اند و در تلاشند با استفاده از ادبیات جدید، از این بحران عبور کنند تا از اضطراب‌های افکار عمومی دور باشند.
درواقع، اصولگرایان که ناگهان با رقابت‌های انتخاباتی مواجه شدند، در مثلث برمودایی متشکل از تحریم، حجاب و فیلترینگ گیر افتاده‌اند و در تلاشند تا با تغییر رویکرد نسبت به موضع‌گیری‌های گذشته خود از این بحران‌های موجود عبور کنند و از تبعات ناخواسته در افکار عمومی فرار کنند.
عباس عبدی، روزنامه‌نگار و فعال سیاسی بیان داشت: «آیا روزی خواهد آمد که یک نامزد اصولگرا به‌قدر کافی شجاع باشد که بی‌مهابا بیاید و بگوید من با فیلترینگ، گشت ارشاد، سانسور، تبعیض در استخدام‌ها، نظارت بر زندگی خصوصی، بی‌قانونی، شبه علم، قیمت‌گذاری دولتی، لباس شخصی و… موافقم؟»
منبع: توسعه ایرانی