پیش از آنکه اپل به یکی از بزرگترین شرکتهای فناوری جهان تبدیل شود، سرمایهگذاریهایی را تجربه کرد که برخلاف انتظار به موفقیت نرسیدند. در میان این پروژهها، کامپیوتر لیزا یکی از شناختهشدهترین شکستهای تجاری این شرکت به شمار میرود.
اپل لیزا را در سال ۱۹۸۳ با قیمت حدود ۹۹۹۵ دلار عرضه کرد؛ قیمتی که در آن زمان بسیار بالا بود و دسترسی بیشتر کاربران و کسبوکارهای کوچک به این دستگاه را محدود میکرد.
کامپیوتری پیشرفته برای زمان خود
لیزا هنگام معرفی، جهشی قابل توجه در دنیای رایانههای شخصی محسوب میشد. این کامپیوتر از رابط کاربری گرافیکی بهره میبرد و به کاربران اجازه میداد بهجای تکیه کامل بر دستورات متنی، با پنجرهها، آیکونها و منوها تعامل داشته باشند.
استفاده از ماوس نیز یکی دیگر از ویژگیهای مهم این سیستم بود. چنین فناوریهایی در آن زمان بسیار پیشرفته محسوب میشدند، اما هزینه بالای دستگاه به یکی از مهمترین موانع موفقیت آن تبدیل شد. لیزا علاوه بر قیمت بالا، با مشکلات دیگری از جمله عملکرد نهچندان مطلوب، محدود بودن نرمافزارهای سازگار و برخی ایرادات فنی نیز مواجه بود.
رقابت از درون اپل
مشکلات لیزا زمانی جدیتر شد که اپل کامپیوتر مکینتاش را با قیمت بسیار پایینتری روانه بازار کرد. در نتیجه، لیزا با رقیبی قدرتمند در داخل خود شرکت مواجه شد.
با کاهش تقاضا برای لیزا، اپل با هزاران دستگاه فروختهنشده روبهرو شد؛ محصولاتی که دیگر ارزش تجاری قابل توجهی برای شرکت نداشتند.
دفن ۲۷۰۰ دستگاه در یوتا
اپل سرانجام در سال ۱۹۸۹ تصمیم گرفت موجودی باقیمانده لیزا را از بین ببرد. حدود ۲۷۰۰ دستگاه از این کامپیوترها به محل دفن زبالهای در لوگان، یوتا منتقل و در زیر زمین دفن شدند.
به این ترتیب، یکی از بلندپروازانهترین پروژههای اپل در آن دوران، سرنوشتی غیرمنتظره پیدا کرد و هزاران دستگاهی که زمانی نمادی از آینده رایانش بودند، به زبالههای الکترونیکی تبدیل شدند.
شکستی تجاری، اما نه کاملاً فناورانه
با وجود شکست تجاری، لیزا را نمیتوان یک شکست کامل از نظر فناوری دانست. بسیاری از ایدههایی که در این کامپیوتر به کار گرفته شدند، بعدها در شکلگیری شیوه تعامل کاربران با رایانهها نقش داشتند.
رابط گرافیکی، پنجرهها، آیکونها و استفاده از ماوس، از جمله مفاهیمی بودند که بعدها به عناصر مهم کامپیوترهای مکینتاش و بسیاری از رایانههای دیگر تبدیل شدند.
داستان لیزا نشان میدهد که حتی یک فناوری پیشرفته نیز اگر در زمان نامناسب و با قیمت نامناسب وارد بازار شود، ممکن است با شکست مواجه شود.
حدود ۳۷ سال پس از دفن این دستگاهها، ماجرای لیزا همچنان یکی از عجیبترین فصلهای تاریخ اپل به شمار میرود؛ داستان محصولی که اگرچه از نظر تجاری شکست خورد، اما برخی از ایدههای آن به تغییر مسیر دنیای محاسبات کمک کردند.