در نظام خدمات اجتماعی، کمک هزینه بارداری به عنوان یکی از خدمات سازمان تامین اجتماعی مطرح شده که به زنان بیمه‌شده با داشتن شرایط خاص این امکان را می‌دهد تا از آن بهره‌مند شوند. یکی از نگرانی‌های مطرح شده از سوی بیمه‌شدگان این است که در صورتی که یک زن پس از استراحت بارداری بخواهد به کار بازگردد اما کارفرما وی را نپذیرد یا قراردادش به پایان برسد، وضعیت او چه خواهد شد؟
طبق ماده ۶۷ قانون تأمین اجتماعی، اگر بیمه‌شده زن در یکسال پیش از زایمان حداقل ۶۰ روز حق بیمه پرداخت کرده باشد، می‌تواند از کمک هزینه بارداری بهره‌مند گردد به شرط آنکه در زمان درخواست، از کار بیکار باشد. مبلغ کمک هزینه بارداری معادل دو سوم آخرین حقوق یا مزد روزانه بیمه‌شده است که بر اساس تعداد روزهای استراحت محاسبه می‌گردد. همچنین، آخرین حقوق یا مزد روزانه بیمه‌شده طبق ماده ۶۳ قانون تأمین اجتماعی، با در نظر گرفتن مجموع کل دریافتی مشمول کسر حق بیمه در ۹۰ روز آخر قبل از شروع استراحت تقسیم بر تعداد روزهای کاری تعیین می‌شود.
شرایط لازم برای دریافت کمک هزینه بارداری شامل این است که بیمه‌شده در یک سال قبل از زایمان، حق بیمه ۶۰ روز کار را به سازمان تأمین اجتماعی پرداخت کرده باشد و قبل از آغاز استراحت، مشغول به کار باشد یا در مرخصی استحقاقی باشد. همچنین، بیمه‌شده نباید در زمان استراحت شاغل باشد و مزد یا حقوق دریافت کند.
در پی مصوبه ۲۶ اردیبهشت ماه ۱۴۰۰ هیئت وزیران که به تصویب الحاق تبصره‌ای به بند (۱) مصوبه منجر شد، مدت مرخصی زایمان از ۶ ماه به ۹ ماه افزایش یافت. برای مادرانی که زایمان چند قلو (سه قلو و بیشتر) داشته باشند، این مدت به یک سال می‌رسد. همچنین بیمه‌شده می‌تواند با ارائه گواهی پزشک از پزشک معالج، حداکثر به مدت دو ماه از مرخصی زایمان قبل از زایمان استفاده کند مشروط بر آنکه این دو ماه به تاریخ زایمان متصل باشد. اگر بیمه‌شده در دوران بارداری دچار عوارضی گردد که سلامتی خود و نوزاد را در خطر اندازد و با تأیید پزشک معالج و شورای پزشکی سازمان نیاز به استراحت پزشکی داشته باشد، مدت آن استراحت از مرخصی زایمان کسر نشده و غرامت دستمزد ایام بارداری به وی پرداخت خواهد شد.
مدت زمان استفاده بیمه‌شده از غرامت دستمزد و مرخصی زایمان به عنوان سوابق بیمه‌ای وی محسوب می‌شود.
سامانه ارتباطات و نظارت مردمی سازمان تامین اجتماعی نیز به برخی از پرسش‌های مردم پاسخ داده است:
چه کسانی مشمول دریافت کمک هزینه بارداری هستند؟
بیمه‌شدگان اجباری، صرف‌نظر از اینکه مشمول قانون کار باشند یا نه، می‌توانند از این حمایت بهره‌مند شوند. البته بر اساس ماده ۶۴ قانون تامین اجتماعی، در مواردی که کارفرمایان موظف به پرداخت حقوق یا مزد بیمه‌شدگان در ایام مرخصی زایمان باشند، سازمان تأمین اجتماعی تنها مسئول امور درمان آن‌ها خواهد بود.
جهت ثبت درخواست کمک هزینه بارداری به صورت غیرحضوری چه مدارکی لازم است؟
زنان بیمه‌شده می‌توانند با ارائه درخواست در سامانه خدمات غیرحضوری و بارگذاری مستندات لازم شامل تصویر شناسنامه مادر، گواهی ولادت یا شناسنامه فرزند و گواهی پزشک مربوطه، از مرخصی زایمان استفاده کنند.
از چه تاریخی می‌توان مرخصی زایمان را آغاز کرد؟
بیمه‌شده زن می‌تواند به درخواست خود و با استناد به گواهی پزشک معالج، حداکثر دو ماه از مرخصی زایمان را (با شرط اتصال به تاریخ زایمان) پیش از زایمان استفاده نماید.
اگر بیمه‌شده بخواهد از تاریخ زایمان کمک بارداری استفاده کند، اما در روز زایمان یا پس از آن کارکرد داشته باشد، کمک بارداری از چه تاریخی محاسبه می‌شود؟
مرخصی زایمان از تاریخ زایمان آغاز می‌گردد، اما به ایام کاری بیمه‌شده کسر می‌شود. برای مثال، اگر بیمه‌شده‌ای در تاریخ ۲۵ مهرماه ۱۴۰۲ زایمان کند و حقوق مهرماه را به‌طور کامل دریافت کرده باشد (به عبارتی دارای ۳۰ روز کارکرد باشد)، استراحت وی از ۲۵ مهرماه آغاز گردیده و آخرین روز مرخصی زایمان وی ۲۴ تیرماه ۱۴۰۳ خواهد بود، اما سازمان تامین اجتماعی مبلغی بابت مهرماه به وی پرداخت نخواهد کرد.
آیا پس از پایان مرخصی زایمان، بیمه‌شده می‌تواند از بیمه بیکاری استفاده کند؟
در صورتی که بیکاری ناشی از شرایط غیرارادی بیمه‌شده باشد، با احراز سایر شرایط قانونی این امکان فراهم است که از مقرری بیمه بیکاری بهره‌مند شود.
آیا اتباع خارجی نیز مشمول کمک هزینه بارداری خواهند بود؟
بله، با احراز شرایط اختصاصی، این امکان برای ایشان نیز وجود دارد.
آیا ایام دریافت غرامت دستمزد، کمک بارداری و بیمه بیکاری قابل انتقال به صندوق‌های دیگر است؟
در صورتی که سوابق ناشی از غرامت دستمزد ایام بیماری و بارداری و بیمه بیکاری توسط صندوق مقصد قبول شود، با توجه به اینکه برای این ایام حق بیمه‌ای به سازمان تامین اجتماعی واریز نشده، فقط قابل اعلام است و انتقال حق بیمه‌ای در این زمینه به صندوق دیگر امکان‌پذیر نیست.