روزنامه اعتماد به گزارشاتی اشاره کرده است که شاخص مدیران خرید (شامخ) برای ماه خرداد سال ۱۴۰۴ نشان‌دهنده بحران عمیق در بخش ماشین‌سازی و لوازم خانگی در کشور می‌باشد.
بر اساس آمار منتشر شده، شامخ این حوزه به عدد ۳۴.۵ رسیده که بیانگر رکود جدی در فعالیت‌های صنعتی است. شاخص تولید محصولات به ۲۸.۴، میزان سفارشات جدید به ۲۸ و تعداد استخدام نیروی انسانی به ۳۳.۴ سقوط کرده است؛ ارقامی که افت قابل توجه فعالیت‌ها در این صنعت را نشان می‌دهد. با وجودی که شاخص سرعت انجام و تحویل سفارشات به ۵۳.۸ افزایش یافته و بالاتر از سطح رکود به حساب می‌آید، اما این شرایط بیشتر ناشی از فقدان سفارش‌های جدید و ظرفیت خالی خطوط تولید است و نمی‌توان آن را نشانه‌ای از بهبود شرایط تلقی کرد.
میزان موجودی مواد اولیه نیز با عدد ۴۲.۹ به وضعیت نامناسب تامین در این حوزه اشاره دارد. کاهش تقاضا در بخش لوازم خانگی به اندازه‌ای رسیده که برخی فروشندگان از روزهایی بدون مشتری صحبت می‌کنند و تمایل مردم برای خرید کالاهای غیرضروری، به ویژه لوازم خانگی، به‌طور قابل توجهی کاهش یافته است. بسیاری از مشتریان ترجیح می‌دهند به‌جای خرید وسایل جدید، لوازم خانگی قدیمی خود را تعمیر کنند؛ این اظهارات متعلق به اکبر پازوکی، رییس اتحادیه فروشندگان لوازم خانگی تهران است.
رکود صددرصدی در بازار لوازم خانگی
اکبر پازوکی، رییس اتحادیه فوق، از رکود بی‌سابقه حاکم بر بازار لوازم خانگی خبر می‌دهد و خاطرنشان می‌کند که در حال حاضر تقاضا برای خرید این کالاها تقریباً به صفر رسیده است. مردم به علت کاهش شدید قدرت خرید، به جای تهیه کالاهای جدید به سمت تعمیر لوازم خود رفته‌اند. پازوکی بیان می‌کند: در سال‌های گذشته حدود ۲۰ تا ۴۰ درصد افراد برای خرید لوازم خانگی اقدام می‌کردند، اما اکنون این آمار به شدت کاهش یافته و بازار در وضعیت کامل رکود به سر می‌برد. او تأکید دارد که تعداد زیادی از بنکداران به خاطر عدم فروش با بازگشت چک‌ها روبرو شده‌اند و این وضعیت نه تنها آنها را دچار مشکل کرده، بلکه باعث اختلال در زنجیره تامین و توزیع هم شده است. تولیدکننده ملزم به پرداخت هزینه‌های مواد اولیه و بانک است، اما کالاهای تولیدشده در انبار باقی مانده و به فروش نمی‌رسند.
بورس و بازار آزاد مانع اصلی تولید
به گزارش پازوکی، مواد اولیه‌ای چون فولاد، مس، آلومینیوم و مواد شیمیایی تنها از طریق بورس یا بازار آزاد و به صورت نقدی به دست تولیدکنندگان می‌رسد. او توضیح می‌دهد که در کشورهای دیگر، دولت‌ها مواد اولیه را به صورت اعتباری به تولیدکنندگان ارائه می‌دهند تا روند تولید متوقف نشود. در ادامه، پازوکی یکی از چالش‌های عمده این صنعت را نبود صادرات اعلام کرده و می‌افزاید: با اینکه در شش یا هفت سال گذشته تولید لوازم خانگی حدود ۵۰ درصد افزایش یافته، صادرات همچنان نزدیک به صفر است. صادرات می‌تواند کمک شایانی به تسهیل امور مالی تولیدکنندگان کند و از فشار بر بازار داخلی بکاهد؛ اما متأسفانه در حال حاضر شرایط چنین امکان‌پذیر نیست.
خاموشی‌ها و کمبود گازوییل
وی با اشاره به پیامدهای قطع برق می‌گوید: برای جلوگیری از توقف خط تولید، تولیدکنندگان به خرید ژنراتور روی آورده‌اند، اما اکنون با چالش تامین گازوییل مواجه هستند. بسیاری از کارخانه‌ها میلیاردها تومان هزینه تجهیزات کرده‌اند، اما سوخت کافی برای راه‌اندازی آنها در دسترس ندارند.
پازوکی به استفاده از ظرفیت انرژی خورشیدی در شهرک‌های صنعتی تأکید دارد و می‌گوید: در مسیر تهران تا مشهد، زمین‌های وسیعی برای نصب پنل‌های خورشیدی موجود است. با استفاده از پساب صنعتی می‌توان تصفیه‌خانه‌هایی راه‌اندازی کرد که نه تنها به ایجاد فضای سبز کمک کند، بلکه منجر به تولید پایدار نیز شود. او ضمن انتقاد از نوسانات نرخ ارز و تأخیر در پردازش ارز صادراتی، یادآور می‌شود که با وجود اینکه یکسان‌سازی نرخ ارز اقدام مثبتی به حساب می‌آید، اما تولیدکننده باید برای تأمین ارز مورد نیاز خود ماه‌ها منتظر بماند که چنین تاخیری منجر به افزایش هزینه‌ها، تغییر نرخ حواله‌ها و اختلال در برنامه‌ریزی تولید خواهد شد.
بازار برندهای خارجی در دستان قاچاقچیان
پازوکی در ادامه می‌افزاید: نوسانات نرخ ارز منجر به افزایش هزینه‌های گمرکی، کرایه حمل و نقل، انبارداری و هزینه کانتینرها شده است. این تغییرات متغیر مزد را بالا می‌برد و به همین خاطر تولیدکننده نمی‌تواند در بازار صادراتی رقابت کند. او وضعیت نقدینگی را نگران‌کننده برشمرده و می‌گوید که در حال حاضر تعداد زیادی کالا در انبار تولیدکنندگان به خاطر کاهش قدرت خرید مردم و رکود فروش باقی مانده است. شبکه توزیع که شامل ۲۲ هزار واحد صنفی در کشور است، تحت فشار شدیدی قرار دارد. فروشگاه‌های زنجیره‌ای با تبلیغات گسترده، به عاملی در جهت تضعیف فروش سنتی تبدیل شده‌اند. پازوکی همچنین اشاره می‌کند که آنچه از برندهای خارجی در بازار مشاهده می‌شود، از طریق قاچاق وارد شده و هیچ‌کدام خدمات پس از فروش یا ضمانت رسمی ندارند. با این حال، عده‌ای از مصرف‌کنندگان به خاطر نام برند، ترجیح می‌دهند این محصولات را خریداری کنند.
کاهش ۷۰ درصدی فروش
حسین شهرستانی، عضو هیات مدیره و خزانه‌دار اتحادیه لوازم خانگی نیز در خصوص وضعیت کنونی بازار گوش‌زد می‌کند: اگر این روند ادامه یابد، تولیدکنندگان یکی یکی از عرصه بازار حذف خواهند شد. کاهش ۷۰ درصدی فروش، قطع مداوم برق، خاموشی‌ها، افزایش هزینه‌ها و نگرانی از آینده، صنعت لوازم خانگی را به زیر فشار گذاشته است. شهرستانی به سختی‌های بسیار زیاد این صنعت اشاره کرده و به «اعتماد» می‌گوید: با وجود تمامی مشکلاتی که این سال‌ها بر صنعت لوازم خانگی سایه افکنده، تولیدکنندگان و سرمایه‌گذاران به رغم همه سختی‌ها در تلاشند که چراغ تولید را روشن نگه دارند، اما تحولات اخیر، به‌ویژه جنگ ۱۲ روزه، فشارها را به حدی افزایش داده که ادامه فعالیت بدون حمایت‌های فوری دولت تقریباً غیرممکن است.
شرایط بحرانی؛ خروج اجباری از بازار
شهرستانی به شدت هشدار می‌دهد: اگر دولت وارد عمل نشود و راهکارهای مؤثری برای حمایت از تولید ارائه ندهد، تعداد زیادی از فعالان این صنعت ناخواسته و با وجود میل خود به ترک بازار مجبور خواهند شد. هیچ یک از آنها که سال‌ها وقت و سرمایه خود را سرمایه‌گذاری کرده‌اند، رغبت ندارند از این حوزه کنار بروند، اما شرایط کنونی آنها را به سمت حاشیه می‌برد. او ادامه می‌دهد: در حال حاضر برق در شهرک‌های صنعتی بیش از سه روز در هفته قطع می‌شود. با وجود این که تولیدکنندگان ملزم به پرداخت کلیه حقوق کارگران، بیمه و مالیات هستند، هزینه‌های تولید به شکل سرسام‌آوری افزایش یافته و به شدت صرفه اقتصادی این صنعت را زیر سوال برده است.
انبارها پر شده‌اند، ولی سرمایه قفل شده است
شهرستانی بیان می‌کند که افزایش موجودی کالا در انبارها و طولانی‌شدن چرخه تولید تا فروش، به نقدینگی فشار وارد می‌کند و ادامه می‌دهد: هزینه‌های انبارداری، خواب سرمایه، هزینه پول و کاهش گردش مالی، همگی به تولیدکنندگان فشار بیشتری وارد می‌آورند و از سوی دیگر، فروش متوقف شده و گردش مالی به شدت کم شده است.
او به تغییر رفتار مصرف‌کنندگان پس از جنگ اخیر اشاره کرده و می‌گوید: مردم به شدت دچار عدم اطمینان شده‌اند و ترجیح می‌دهند وسایل قدیمی خود را نگه دارند یا آنها را تعمیر کنند. افزایش تمایل به پس‌انداز احتیاطی در خانوارها سبب شده که مردم حتی با وجود تخفیف‌ها و تبلیغات، خرید را کنار بگذارند.
اقدامات فوری برای جلوگیری از فروپاشی
این عضو اتحادیه فروشندگان لوازم خانگی بر لزوم اتخاذ اقداماتی فوری توسط دولت تأکید می‌کند و می‌گوید: باید چند قدم اساسی برداشته شود: قطع برق تولیدکنندگان متوقف شود، معافیت مالیاتی موقتی و یارانه انرژی برای واحدهای تولیدی پیش‌بینی گردد و تسهیلات کم‌نرخ برای حفظ چرخه تولید به آنها داده شود. او اضافه می‌کند: بایستی روابط دیپلماتیک و اتاق‌های بازرگانی برای توسعه صادرات فعال شوند و مسیر جابجایی پول برای صادرکنندگان تسهیل گردد.
آرامش روانی؛ پیش‌نیاز تحریک تقاضا
شهرستانی معتقد است که دولت باید به موازات حمایت از تولید، به سمت ایجاد آرامش روانی در جامعه گام بردارد و می‌گوید: افراد باید مطمئن شوند که وضعیت بحرانی به همین شکل ادامه نخواهد یافت، زیرا این اطمینان می‌تواند الگوی زندگی آنها را تحت تأثیر قرار دهد و به آزادسازی ترمز روانی بازار کمک کند. او در پایان تأکید می‌کند: در حال حاضر، فروش لوازم خانگی بیش از ۷۰ درصد افت کرده و تنها خریدهای ضروری نظیر اقلام سرمایشی یا جهیزیه انجام می‌شود. مصارفی روزمره به طور کامل متوقف شده و هیچ گونه فعالیت واقعی در بازار مشاهده نمی‌شود.