باستان‌شناسان در حوالی دریاچه باشپلمی واقع در ناحیه دمانیسی گرجستان، لوحی سنگی از جنس بازالت را با کتیبه‌هایی به زبانی ناشناخته کشف کرده‌اند.
اگرچه تاریخ دقیق این لوح مشخص نیست، پژوهشگران با استناد به آثار همراه آن، از جمله تکه‌های سفال و هاون سنگی، برآورد می‌کنند که این لوح ممکن است به اواخر عصر برنز یا اوایل عصر آهن مربوط باشد (هزاره اول قبل از میلاد).
این لوح از سنگ بازالت حفره‌ای ساخته شده و ابعادی برابر با ۲۴.۱ در ۲۰.۱ سانتی‌متر دارد. بر روی این لوح ۶۰ علامت وجود دارد که ۳۹ مورد از آن‌ها معادل دقیقی در هیچ یک از خط‌های باستانی شناخته شده ندارند. نمادهای حک شده بر روی این سنگ با استفاده از مته‌ای مخروطی شکل ایجاد شده و با ابزارهای گرد صیقل داده شده‌اند که خود نشان‌دهنده سطح بالایی از مهارت فنی است.
دریاچه باشپلمی بر روی یک فلات آتشفشانی واقع شده که با تپه‌های اطراف احاطه شده و از طریق شعبات کوچک رودخانه ماشاوری تغذیه می‌شود. این منطقه به خاطر کشفیات باستان‌شناسی بسیار زیادش، بویژه در زمینه بقایای انسانی که به میلیون و ۸۰۰ هزار سال پیش برمی‌گردد، شناخته شده است.
اگرچه این ناحیه پیشتر مشاهدات باستان‌شناسی محدودی داشته، اما کشف تکه‌های سفالی، یک هاون سنگی و قطعاتی از شیشه آتشفشانی (ابسیدین) بر روی آن، نشان از وجود فعالیت‌های انسانی مهم در این منطقه دارد.
این لوح بازالت شامل ۳۹ علامت ویژه است که در هفت خط افقی یا دبیره تنظیم شده‌اند. در حالی که برخی از این علامت‌ها تکرار می‌شوند، اما در مجموع ۶۰ کاراکتر بر روی سطح سنگ خلق شده است. نظم و دفعات برخی از نویسه‌ها نشان‌دهنده این است که ممکن است به منظور نمایش اعداد یا به عنوان علائم نگارشی به کار رفته باشند.
نقش‌های حک شده بر روی این لوح سنگی چه هستند؟
به وضوح نمایان است که این صنعتگران باستان از تکنیک‌های پیچیده‌ای برای رقم زدن خطوط اولیه نمادها برخوردار بودند. آن‌ها از مته‌ای مخروطی شکل برای حکاکی علائم و سپس از ابزارهای گرد برای صیقل دادن آن‌ها بهره می‌بردند. با در نظر گرفتن سختی سنگ بازالت و دقت به کار رفته در این حکاکی‌ها، می‌توان نتیجه‌گیری کرد که این لوح نمایانگر مهارت‌های بالای تکنیک‌های حکاکی در آن زمان است.
باستان‌شناسان بر این باورند که این نوشته می‌تواند به ثبت غنایم نظامی، پروژه‌های ساختمانی یا هدایایی به خدایان پرداخته باشد.
محققانی که بر روی این لوح کار می‌کنند، در مجله «تاریخ باستان و باستان‌شناسی» یادآور شدند که «به طور کلی کتیبه باشپلمی با هیچ خط شناخته شده‌ای همخوانی ندارد، اما شامل نمادهایی است که در خطوط خاورمیانه و نیز در نقاط دوردستی چون هند، مصر و ایبریای غربی مشاهده می‌شود.»
جذاب‌ترین خصیصه‌های این کتیبه چیست؟
از جذاب‌ترین ویژگی‌ها این کتیبه، شباهت نسبی آن به چند سیستم نوشتاری باستانی است. به طوری که این کتیبه تشابه‌هایی با مهرهایی از دوران پیشامسیحی در گرجستان و خط پروتوکارتولی (قفقازی) که به هزاره چهارم قبل از میلاد برمی‌گردد، دارد.
علاوه بر این، برخی از نمادها نیز شباهت‌هایی با سیستم‌های نوشتاری اولیه قفقازی مانند الفبای آلبانیایی و گرجی مرگولوانی و همچنین سیستم‌های نوشتاری خاور نزدیک، نظیر فنیقی و نیاسینایی دارند.
با تمام این شباهت‌ها، کتیبه باشپلمی از هیچ سیستم نوشتاری شناخته شده‌ای پیروی نمی‌کند و این نشان می‌دهد که ممکن است خطی منحصربه‌فرد یا محلی باشد.
تاریخ خط در منطقه قفقاز کنونی
این سیستم از نشانه‌ها به تاریخ فرهنگی قفقاز عمق می‌بخشد، منطقه‌ای که علیرغم قرارگیری در تقاطع آسیا و اروپا، در نگارش‌های باستانی غالباً به عنوان ناحیه‌ای حاشیه‌ای تلقی می‌شود.
متون باستانی همچون نوشته‌های «آپولونیوس رودسی» و سایر نویسندگان یونانی به نگارش در کلخیس (گرجستان غربی امروزی) اشاره دارند، اما شواهد باستان‌شناسی برای اینگونه خط‌ها هنوز محدود باقی مانده است.
ممکن است تعداد زیادی از همین نوع نوشته‌ها به دلیل استفاده از مواد زیست‌تخریب‌پذیر نظیر چرم یا چوب توسط انسان‌های باستان از بین رفته باشد که در برابر رطوبت موجود در منطقه تاب‌آوری کافی نداشته‌اند.
تحلیل عمیق از اصالت این تبلت تأیید شده است.
چند نشانه از ساییدگی که بر روی آن مشاهده می‌شود، نشان‌دهنده تلاش‌های ساکنان معاصر برای پاکسازی آن است که احتمالاً از اهمیت آن آگاهی نداشتند.
ترکیب مواد سازنده این لوح از سنگ بازالت نیز با ساختار زمین‌شناسی این منطقه سازگار است.
منبع: یورونیوز