بر اساس گزارش حوزه سیاست خارجی خبرگزاری تسنیم، علی باقری، سرپرست وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران طی گفتگویی با مجله آمریکایی نیوزویک به بررسی موضوعات گوناگونی پرداخته که متن کامل آن به شرح زیر است:
تام اُکانِر: آقای وزیر امور خارجه، پیش از آنکه مصاحبه را به‌طور رسمی آغاز کنیم، می‌خواهم بگویم که با وجود اینکه چندین ماه از این موضوع گذشته، همانطور که به همکاران شما اعلام کردم، مایلم تسلیت خود را به‌مناسبت درگذشت رئیس‌جمهور مرحوم {آیت‌الله سید ابراهیم} رئیسی و وزیر امور خارجه {حسین} امیرعبداللهیان ابراز کنم. همچنین تبریکاتم را به‌خاطر برگزاری موفقیت‌آمیز انتخابات در ایران اعلام می‌کنم. شما در زمانی بسیار چالش‌برانگیز برای این کشور و همچنین نظم بین‌المللی به ایالات متحده آمده‌اید: آیا می‌توانیم با تشریح اهداف سفر شما به ایالات متحده و حضور شما در شورای امنیت سازمان ملل شروع کنیم؟
باقری: بسم الله الرحمن الرحیم. همانطور که اشاره کردید، چندی پیش شاهد یک حادثه تلخ در ایران بودیم که منجر به شهادت رئیس‌جمهور و تعدادی از مقامات برجسته دیگر کشور، از جمله وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران شد. این واقعه خسارتی عظیم برای کشور و مردم ما بود. حضور پرشور ملت در مراسم تشییع و بزرگداشت رئیس‌جمهور و وزیر خارجه شهید، بیانگر همبستگی دولت و مردم تحت نظام جمهوری اسلامی ایران است.
کمتر از 50 روز از زمان شهادت رئیس‌جمهور، مردم ایران با مشارکت در دو دور انتخابات، توانستند رئیس‌جمهور جدید خود را انتخاب کنند. برگزاری انتخابات در جمهوری اسلامی ایران در این مدت زمان کوتاه نشان‌دهنده اعتماد به نفس این نظام است. بررسی وضعیت منطقه ما نشان می‌دهد که در برخی از کشورهای همسایه، گاهی حتی انتخاباتی برگزار نمی‌شود و در دیگر کشورها نیز، با گذشت سه سال، هنوز موفق به انتخاب رئیس‌جمهور نشده‌اند. بنابراین، برگزاری انتخاباتی در ایران که نشانه‌هایی از رقابت، مشارکت، شفافیت و امنیت را به‌دنبال دارد، بیانگر ثبات نظام جمهوری اسلامی و اعتماد به نفس آن است.
این که برگزاری انتخابات در کمتر از 50 روز به‌طور امن انجام شود و انتخاب دکتر پزشکیان به‌عنوان رئیس‌جمهور، هر کدام به معنای پیام‌های سازنده و تثبیت‌کننده برای منطقه و جهان است. حال نوبت کشورهای دیگر است که به این تحولات مثبت در جمهوری اسلامی ایران پاسخ سازنده‌ای بدهند.
هدف من از سفر به نیویورک این است که در دو نشست شورای امنیت سازمان ملل در روزهای سه‌شنبه و چهارشنبه این هفته شرکت کنم. در روز سه‌شنبه نشستی با موضوع چندجانبه‌گرایی و در روز چهارشنبه نشستی دیگر با محوریت فلسطین و تحولات غزه برگزار خواهد شد. مشارکت جمهوری اسلامی ایران به‌صورت با درجه بالا در این دو نشست نشان‌دهنده تاکید کشور من بر اهمیت سازوکارهای چندجانبه‌گرایی و نقش کلیدی سازمان ملل در برقراری ثبات و صلح در جهان است.
در سال‌های گذشته، نقاط مختلف جهان ثابت کرده‌اند که یکجانبهگرایی نه تنها به حل معضلات جهانی کمکی نمی‌کند بلکه تبدیل به مانعی برای دستیابی مردم کشورها به ثبات، صلح و آرامش شده است.
برای نمونه، طی چندین سال مذاکرات فشرده میان ایران و چند کشور دیگر به توافقی به نام JCPOA دست یافتیم. اما این خروج غیرقانونی و بی‌منطق از این توافق بین‌المللی، به‌جای اینکه بر مسیر ثبات تاکید کند، بیشتر به بن‌بست منجر شد.
مثال دیگری که می‌توان به آن اشاره کرد، جنایت‌های صهیونیست‌ها نسبت به مردم تحت محاصره غزه است که بیش از 9 ماه ادامه داشته است. این یکجانبهگرایی به رهبری ایالات متحده نه‌تنها هیچ راه‌حلی برای این معضل مهم جهانی ارائه نداده، بلکه با ارسال سلاح‌های پیشرفته و نظامی به رژیم صهیونیستی به مقاصد خود برای ادامه جنایت و نسل‌کشی در غزه کمک کرده است. بنابراین، ما بر این باوریم که چندجانبه‌گرایی می‌تواند جهانی منصفانه‌تر، شفاف‌تر و باثبات‌تر ایجاد کند که باعث مشارکت همه بازیگران بین‌المللی خواهد شد.
از این رو، جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان یک کشور تاثیرگذار و پیشرو در سطح بین‌المللی در تلاش است تا در سازوکارهای چندجانبه‌گرایی، مانند سازمان همکاری شانگهای و بریکس، نقش موثرتری ایفا کند. حضور ما در نشست شورای امنیت در روز سه‌شنبه نیز تایید بر این نقش و تلاشی درجهت ارتقاء و تثبیت چندجانبه‌گرایی در صحنه بین‌المللی است.
در روز چهارشنبه، نشستی پیرامون فلسطین برگزار خواهد شد. وضعیت فلسطین به صحنه‌ای از کشتار و نقض حقوق بشر تبدیل شده که همه کشورهای مسئول در عرصه جهانی موظفند برای جلوگیری از جنایات و نسل‌کشی در غزه اقداماتی جدی انجام دهند؛ چه به‌صورت حقوقی و سیاسی و چه از طریق سازوکارهای چندجانبه و بین‌المللی از جمله سازمان ملل. اگر هیچ‌یک از این اقدامات امکان‌پذیر نشود، شورای امنیت باید با اعمال زور مانع از ادامه جنایت و نسل‌کشی در غزه شود و اجازه ندهد که صهیونیست‌ها به کشتار ادامه دهند.
علاوه بر این، باید تمامی کشورهای مسئول، به‌خصوص از طریق سازوکارهای سازمان ملل، تلاش‌هایی جدی و موثر را برای کمک به مردم تحت فشار غزه انجام دهند تا بتوانند به نیازهای اولیه‌ای چون غذا، دارو، تجهیزات پزشکی و سوخت دسترسی پیدا کنند. همچنین باید اقدامات جدی‌تری صورت بگیرد تا جنایات صهیونیست‌ها در غزه به‌صورت کامل و بدون قید و شرط متوقف شود و آن‌ها به‌طور فوری از تمام سرزمین‌های اشغالی خارج شوند. به‌علاوه، باید روش‌هایی برای بازسازی غزه در نظر گرفته شود تا مردم آن منطقه بتوانند هرچه سریع‌تر به زندگی عادی خود برگردند.
بدین‌گونه، جمهوری اسلامی ایران با شرکت در نشست روز چهارشنبه شورای امنیت، بر آن است که این اهداف در غزه و فلسطین به‌زودی محقق شود.
تام اُکانِر: در مورد مساله غزه به‌طور خاص، مقامات ایرانی به‌ویژه از طرح آتش‌بس دولت بایدن با احتیاط برخورد کرده‌اند. بر اساس نظر شما، بهترین راه‌حل برای پایان دادن به جنگ چیست؟ آیا استفاده از نیروی بین‌المللی می‌تواند ابزاری موثر برای خاتمه دادن به درگیری‌های جاری در نوار غزه باشد؟
سرپرست وزارت امور خارجه کشورمان: اگر صهیونیست‌ها به جنایت‌های خود در غزه ادامه دهند، بی‌شک شورای امنیت سازمان ملل که مسئولیت تأمین و حفظ صلح و ثبات جهانی را بر عهده دارد، باید تمام ظرفیت‌های خود را برای متوقف کردن این جنایات به‌کار گیرد.
ما بر این باوریم که ایالات متحده یک میانجی صادق در موضوع فلسطین و غزه نیست. چراکه بزرگ‌ترین و مهم‌ترین کشوری که پیشرفته‌ترین سلاح‌ها را در اختیار صهیونیست‌ها قرار داده، جهت کشتار بی‌گناهان، همین دولت آمریکاست. اگر آمریکایی‌ها به‌راستی در صدد کمک به حل مساله هستند، نیازی به اقدام خاصی ندارند؛ بلکه می‌بایست فقط از ارسال سلاح‌های کشنده به صهیونیست‌ها خودداری کنند.
تام اُکانِر: تعدادی از کشورهای عربی، مخالفت خود را با {رژیم} اسرائیل محدود به صدور بیانیه‌های محکومیت کرده‌اند، در حالی که شاهد شکل‌گیری محور مقاومت در کشورهایی نظیر عراق، سوریه، لبنان و یمن هستیم. رابطه ایران با این گروه‌ها که به‌طور مستقیم {رژیم} اسرائیل را مورد هدف قرار می‌دهند، چیست و در صورت افزایش تنش در لبنان، مطابق هشدارهای مقام‌های ایرانی، چه پتانسیلی برای فعال‌سازی بیشتر این گروه‌ها وجود دارد؟
باقری: مقاومت در منطقه غرب آسیا و خاورمیانه اکنون به یک واقعیت محرز تبدیل شده است. تلاش‌های غربی‌ها، به‌خصوص آمریکایی‌ها، به منظور نمایش مقاومت به‌عنوان یک عنصر وابسته و غیرمستقل، نشانه‌ای از نادیده‌گرفتن واقعیت‌های موجود است. این رویکرد نادرست، هیچ‌گونه تغییری در حقیقت‌های مربوط به مقاومت در منطقه ایجاد نخواهد کرد.
هم‌افزایی و انسجام مقاومت در برابر صهیونیست‌ها نشان داده که اگر این رژیم بخواهد تهدیدات خود را تشدید کند، باید آماده مواجهه با یک مقاومت جدی در سطح منطقه باشد. واقعیت این است که پس از 7 اکتبر، موازنه‌ها در منطقه به‌ضرر صهیونیست‌ها و به‌نفع مقاومت تغییر یافته است. صهیونیست‌ها نمی‌توانند با افزایش جنایت‌ها و کشتار بی‌گناهان در غزه، این موازنه را به نفع خود بازگردانند. آن‌ها باید این تغییر موازنه را که به ضرر آن‌ها و به نفع مقاومت رقم خورده، بپذیرند. همچنین، تسری تنش و درگیری به دیگر مناطق از جمله لبنان، نه‌تنها موازنه را به نفع صهیونیست‌ها تغییر نخواهد داد، بلکه شرایط را بیشتر به ضرر آن‌ها و به نفع جریان مقاومت خواهد کرد.
اگر صهیونیست‌ها با کشتار مردم بی‌گناه به‌دنبال فرار از چنگال غزه هستند، ورود به جنگ در لبنان می‌تواند آنان را در چاه عمیق‌تری بیندازد، و به‌خوبی می‌دانند که در حالت ورود به این خطر، کنترل خروج برای آنان میسر نخواهد بود. لبنان برای آن‌ها به مکان جهنمی و بی‌بازگشت تبدیل خواهد شد.
تام اُکانِر: در وضعیت کنونی، ما همچنین شاهد تهدیدات {رژیم} اسرائیل علیه جمهوری اسلامی ایران در چندین مورد بوده‌ایم، به‌ویژه در رابطه با بحران رو به وخامت در خاورمیانه، و در ماه‌های گذشته مقامات ایرانی به‌طور علنی درباره تغییر راهبرد منع استفاده از سلاح‌های هسته‌ای در جمهوری اسلامی گفتگو کرده‌اند. ایران چقدر به تولید و توسعه سلاح‌های هسته‌ای نزدیک است، مگر اینکه کشور در معرض تهدید باشد؟
سرپرست دستگاه سیاست خارجی کشورمان: تهدیدات صهیونیست‌ها علیه جمهوری اسلامی ایران به شرایط کنونی محدود نمی‌شود. صهیونیست‌ها در واقع تنها بازیگر غیرقانونی، متجاوز و جنایتکار در سطح منطقه هستند که در طول دهه‌ها گذشته عوامل تمامی تنش‌ها، بحران‌ها و تشنج‌ها بوده‌اند. در طول 9 ماه گذشته، آن‌ها در برابر مردم بی‌دفاع غزه ناکام مانده و نتوانسته‌اند به کوچک‌ترین هدف خود دست یابند. طبیعی است که در قبال ایران بزرگ و قدرتمند، صهیونیست‌ها هیچ‌گونه حرف و صحبتی برای گفتن ندارند. این به معنای نادیده‌گرفتن تهدیدات آن‌ها نیست، بلکه ما در پاسخ به این تهدیدات از تمامی ظرفیت‌های متعارف خود بهره‌می‌بریم. عملیات وعده صادق نمونه‌ای کوچک از توانمندی جمهوری اسلامی ایران برای تثبیت بازدارندگی و حفظ ثبات منطقه‌ای بود.
تام اُکانِر: آیا در وضعیتی هستیم که ایران می‌تواند بمب هسته‌ای تولید کند اما داوطلبانه از این اقدام صرف‌نظر می‌کند؟ آیا این امکان وجود دارد که ایران چنین تصمیمی را تغییر دهد؟
باقری: ایران یکی از اعضای مسئول آژانس و معاهده ان.پی.تی است و تمامی ظرفیت‌های خود را در چارچوب این معاهده و توافق‌نامه‌های پادمان به‌عنوان بخشی از برنامه ملی خود برای توسعه فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای به‌کار می‌گیرد.
تام اُکانِر: در مورد آن‌چه که به روابط فزاینده ایران با بلوک‌های چندجانبه، همچون سازمان همکاری شانگهای و بریکس مربوط می‌شود، اهمیت استراتژیک این روابط را در شرق چگونه ارزیابی می‌کنید؟ آیا ایران کشورهایی نظیر چین و روسیه را به‌عنوان هم‌پیمانان بالقوه در صورت تشدید درگیری نظامی در منطقه محسوب می‌کند؟
سرپرست وزارت امور خارجه کشورمان: مناسبات ایران با روسیه به‌عنوان یک کشور همسایه قدرتمند و همچنین روابط با چین به‌عنوان یک بازیگر بین‌المللی مهم، ریشه در سال‌های گذشته دارد. ما درصدد بهره‌برداری از ظرفیت‌های کشورهای منطقه برای صلح و ثبات هستیم. سیاست همسایگی که در دولت مرحوم آیت‌الله رئیسی به‌عنوان اولویت سیاسی جمهوری اسلامی ایران مطرح شد، امروز به‌وضوح دستاوردهای خود را نمایان کرده است. محور اصلی سیاست همسایگی، اعتماد سیاسی متقابل میان کشورهای منطقه است. رویکرد ما دراین‌راستا، تنش‌زدایی با تمامی کشورهای همسایه است. ما بر این باوریم که اگر کشورهای منطقه تعامل، همکاری و هم‌افزایی داشته باشند، هیچ‌گونه شکاف یا حفره‌ای وجود نخواهد داشت که بیگانگان در آن رخنه کنند.
ما بر این باوریم که ریشه بسیاری از تنش‌ها، ناامنی‌ها و بحران‌ها در منطقه، دخالت‌های بیگانگان و به‌ویژه یکجانبهگرایی ایالات متحده در سال‌های گذشته بوده است. دولت ایالات متحده با حضور غیرقانونی خود در عراق و افغانستان نه‌تنها به جنایات بسیاری دامن زده، بلکه ناامنی، تروریسم و بی‌ثباتی را نیز گسترش داده است. کشورهای منطقه باید بعد از ایجاد اعتماد متقابل سیاسی، به تقویت همکاری‌های اقتصادی میان خود بپردازند. روسیه و چین از جمله کشورهایی هستند که در تحکیم روابط سیاسی در سطح منطقه تلاش کرده و در حوزه همکاری‌های اقتصادی نیز فعال هستند. به‌عنوان مثال، چین نقشی کلیدی در نزدیکی ایران و عربستان ایفا کرده و در احیای روابط میان این دو کشور بزرگ و همسایه، نقش مهمی داشته است.
به‌علاوه، روس‌ها در ترویج کریدورهای بین‌المللی که ایران نقش محوری در آن ایفا می‌کند، فعال هستند. همچنین، انتخاب ایران به‌عنوان مرکز انرژی منطقه‌ای، به‌ویژه در زمینه انتقال گاز روسیه به سایر نقاط، از اهمیت بسیاری برخوردار است.
تام اُکانِر: آیا تصور می‌کنید که ایران هم‌اکنون برای احتمال رویارویی مستقیم با {رژیم} اسرائیل و حتی ایالات متحده آمادگی دارد؟
سرپرست دستگاه سیاست خارجی کشورمان: توانمندی‌ها و ظرفیت‌های قدرتی که ایران طی سال‌های گذشته توسعه داده، چه در زمینه انسجام ملی و چه در زمینه تولید مولفه‌های قدرت سخت، موجب ایجاد بازدارندگی معنادار، پایدار و مؤثر در برابر تهدیدات خارجی شده است. عملیات وعده صادق نشان‌دهنده توانایی، اراده و جسارت ایران برای حفظ امنیت ملی، منافع و حاکمیت خود است.
تام اُکانِر: در حال حاضر، ما در وضعیتی هستیم که انتخابات اخیر در ایران پتانسیل تغییرات بزرگی را در ساختار سیاسی کشور به‌همراه دارد. در حالی که در مورد سطح تنش‌ها با غرب صحبت می‌کنیم، برخی اشاره می‌کنند که دولت آقای پزشکیان ممکن است فرصتی برای بهبود این روابط از طریق حمایت از برجام داشته باشد، یا حتی تغییراتی در عرصه‌های اجتماعی و حقوق بشر به‌وجود آورد. آیا فکر می‌کنید که با این تغییرات سیاسی در ایران، ممکن است فرصت تغییر وضعیت روابط ایران و ایالات متحده پیش بیاید؟
باقری: همانطور که اشاره کردم، انتخابات ریاست‌جمهوری در ایران، ظرف کمتر از 50 روز بعد از شهادت رئیس‌جمهور اسلامی آیت‌الله رئیسی، نشان‌دهنده اعتماد به نفس و ثبات بالای این کشور است. در انتخابات اخیر، رقابت‌ها به‌قدری فشرده بود که شب قبل از برگزاری انتخابات هیچ یک از دو نامزد اصلی نمی‌توانستند پیش‌بینی دقیقی از نتیجه داشته باشند. حال نوبت به طرف‌های غربی است که صداقت خود را برای تعامل و شروعی دوباره نشان دهند. ما در موضوع تعامل با تمامی کشورهای دنیا بسیار جدی بوده‌ایم. در یک مقطع، رئیس‌جمهور به رهبر عالی ایران نامه‌ای می‌نویسد و از آن سو پاسخ دریافت می‌کند. در عین حال، در دوره‌ای دیگر آمریکایی‌ها دست به جنایت می‌زنند و یک ژنرال بزرگ ایرانی را به‌قتل می‌رسانند و از طرفی پذیرای موشک‌های ایرانی می‌شوند.
اکنون توپ در زمین طرف مقابل است.
به وضعیت داخلی ایران اشاره کردید؛ می‌توانید مشاهده کنید که از لحاظ آزادی‌های عمومی، میزان مشارکت مردم در دموکراسی و همچنین نقش و تاثیرگذاری زنان در ایران به نسبت دیگر کشورها به چه نحو است. این موضوع که اشاره کرده‌اید، در واقع بخشی از فضاسازی‌های نادرست است که جریانات سیاسی و رسانه‌ای خاص علیه ایران مطرح می‌کنند. نقش زنان در سطوح مختلف از جمله عرصه‌های هنری، سیاسی، اقتصادی و علمی در ایران نفی‌ناپذیر است. به‌عنوان نمونه، هم‌اکنون یکی از سفرای موثر جمهوری اسلامی در سازمان ملل مشغول به کار است که او نیز یک زن است.
تام اُکانِر: آخرین پرسش بنده از شما. از وقت شما بسیار سپاسگزارم. ایالات متحده نیز در حال حاضر در یک فصل انتخاباتی داغ به‌سر می‌برد. طی این دوران، ایالات متحده ناآرامی‌هایی را متحمل شده است. در زمانی که ایالات متحده بارها بر نحوه برگزاری انتخابات در ایران و وضعیت داخلی آن انتقاد کرده است، آیا از رویدادهایی نظیر تلاش برای ترور رئیس‌جمهور سابق دونالد ترامپ، یا درخواست‌های استعفای رئیس‌جمهور بایدن از سوی حزب خود، شگفت‌زده شده‌اید؟ آیا این اتفاقات تغییر تلقی شما از ایالات متحده و نتیجه‌گیری‌های این انتخابات را دستخوش تغییر کرده است؟
سرپرست وزارت امور خارجه کشورمان: روش نادرستی است که ایالات متحده انتظار دارد سایر کشورها طبق الگو و تفکر آن‌ها زندگی کنند و تصمیم بگیرند. ما به انتخاب مردم ایالات متحده احترام می‌گذاریم و انتظار داریم که آن‌ها نیز به انتخاب مردم ایران احترام بگذارند. چرا آمریکایی‌ها باید در مورد انتخاب مردم ایران، نظری بدهند و آن را نپذیرند؟ این حق را از کجا آورده‌اند؟ چنانچه آمریکایی‌ها مایل به ایجاد یک تغییر و باز شدن دریچه جدید هستند، باید به انتخابات مردم ایران احترام بگذارند.
امیدوارم جایی برای دیدار شما از ایران فراهم شود تا بتوانید بسیاری از مسائلی که اشاره کردید را از نزدیک تجربه کنید؛ به‌خصوص برای شما که در عرصه رسانه فعالیت می‌کنید، داشتن تجربه‌های مستقیم از حقایق ضروری است، نه اینکه از دیگران بشنوید. چرا که ممکن است روایتی که به شما داده می‌شود، تنها از یک دیدگاه خاص باشد و همه واقعیت‌های موجود را منعکس نکند. ایران کشور متمدن و با فرهنگی غنی است و این موضوع را در تاریخ خود به‌خوبی اثبات کرده است. اجازه دهید مثالی بزنم؛ قرن‌ها پیش مغول‌ها به ایران حمله کردند و بسیاری از شهرها را تحت اشغال خود درآوردند و از هر لحاظ به ویرانی آن‌ها پرداختند. در طی چند دهه که حکومت کردند، جالب است که پس از پایان دوران اشغال، ایرانی‌ها مغول‌ها را مسلمان کرده و تحت تاثیر فرهنگ خود قرار دادند. این فرض نادرست است که ملت‌ها وقتی تحت اشغال قرار می‌گیرند، پیروی از فرهنگ اشغالگر را بپذیرند؛ تاریخ دو جنگ جهانی در اروپا را بررسی کنید. وقتی آلمان‌ها به فرانسه حمله کردند، چطور فرهنگ آلمانی به سرعت در آن جا نفوذ پیدا کرد؟ اما در مورد ایران این‌گونه نبوده است. حقیقت ایران باید از نزديك مشاهده و درک شود. به نظرم این برای آمریکایی‌ها هم سودمند خواهد بود که از نزدیک با این واقعیت‌ها اشنا شوند. در خیابانی کوچک در کنار وزارت امور خارجه ایران، ما مسجدی برای مسلمانان، کلیسایی برای مسیحیان، کنیسه‌ای برای یهودیان و معبدی برای زرتشتیان داریم.
/