چاقی یک عامل خطر عمومی برای بسیاری از مشکلات گوارشی به شمار میرود، که از جمله آنها میتوان به بواسیر و دیورتیکولیت اشاره کرد. در ادامه، به بررسی متداولترین اختلالات گوارشی و روشهای مدیریت علائم و کاهش آثار آنها میپردازیم:
ریفلاکس معده: این وضعیت به برگشت محتویات معده به مری اشاره دارد که میتواند موجب ایجاد سوزش سردل، بهویژه در طول شب و در حین خواب، شود. اگر این علامت بیش از دو بار در هفته تکرار گردد، میتواند علامت ابتلا به ریفلاکس معده به مری باشد. این مشکل حدود ۲۰ درصد از جمعیت آمریکایی را تحت تأثیر قرار میدهد و میتواند منجر به سوزش مزمن سر دل، بوی ناخوشایند دهان، فرسایش دندانها، تهوع، درد قفسه سینه یا ناحیه فوقانی شکم، دشواری در بلع یا تنگی نفس گردد. در چنین مواقعی، مشاوره با یک پزشک الزامی است. پرهیز از مصرف غذاهایی که باعث بروز علائم میشوند، نظیر کافئین و الکل، و همچنین استفاده از آنتیاسیدها یا داروهایی که تولید اسید معده را کاهش میدهند میتواند مفید واقع شود. با این حال، در برخی از موارد، ممکن است نیاز به درمانهای پیشرفتهتر یا حتی عمل جراحی باشد.
سنگهای صفراوی: نزدیک به ۲۰ میلیون نفر در ایالات متحده به سنگهای کیسه صفرا مبتلا هستند. تشکیل سنگ در این کیسه به دلیل غلیظ شدن بیش از حد مایع صفراوی اتفاق میافتد که منجر به ایجاد هسته اولیه سنگ ناشی از رسوب کلسترول و شکلگیری ذرات کوچک میشود. درد شدید در ناحیه فوقانی شکم، بهویژه در سمت راست، از نشانههای عمده وجود سنگ در کیسه صفرا محسوب میشود. اگر سنگ صفرا علائم خفیفی را در فرد بروز دهد، پزشک ممکن است داروهای مسکن تجویز کند. اما چنانچه درد شدید بوده یا بازگشت داشته باشد، ممکن است فرد به عمل جراحی برای برداشتن کیسه صفرا نیاز داشته باشد. بروز مجدد درد نشاندهنده احتمال شدیدتر شدن مشکلات در آینده است.
بیماری سلیاک: در هر ۱۳۳ آمریکایی، یک نفر از این بیماری رنج میبرد و برآورد میشود که ۸۳ درصد از مبتلایان از وجود خود اطلاعی ندارند یا آن را به سایر مشکلات پزشکی نسبت میدهند. بیماری سلیاک به واکنش شدید به گلوتن، که پروتئینی است موجود در گندم، چاودار و جو، مرتبط میباشد. علائم این بیماری شامل درد شکم، نفخ، اسهال، یبوست، استفراغ و کاهش وزن است که در کودکان بیشتر قابل مشاهده است. در بزرگسالان، نشانهها به شکل کمخونی، خستگی، کاهش توده استخوانی، افسردگی و حتی تشنج ظاهر میشوند، اما در برخی موارد سلیاک هیچ علامتی به همراه ندارد. تنها راه درمان این بیماری، پرهیز از مصرف محصولات حاوی گلوتن است و بهبودی معمولاً پس از ۲ تا ۳ هفته نمایان میشود.
بیماری کرون: این عارضه ناشی از التهاب روده است که به ناحیه انتهایی روده کوچک، موسوم به ایلئوم، آسیب میزند. این بیماری مزمن خودایمنی، باعث میشود سیستم ایمنی به اشتباه به سلولها به عنوان عوامل خارجی حمله کند. علائم شایع بیماری کرون شامل درد شکم، اسهال، خونریزی از مخرج، کاهش وزن و تب میباشد. درمان این بیماری بستگی به نوع و شدت علائم دارد و میتواند شامل داروهای مسکن موضعی، داروهای سرکوبکننده ایمنی و در موارد جدیتر، عمل جراحی باشد. توصیههای تغذیهای برای مبتلایان به بیماری کرون شامل پیروی از یک رژیم غذایی با فیبر کم، حذف لبنیات و مواد تحریککنندهای همچون قهوه و ادویهها، و مصرف رژیمهای حاوی پروتئین و کالری بالا، تحت نظر متخصص تغذیه، میباشد. در صورت بروز اسهال چرب، بیماران باید میزان چربی رژیم غذایی را کاهش داده و در عوض، مقدار مکملهای ویتامین و املاح بهویژه ویتامینهای ب۶، ب۱۲، ث، دی، ای، و همچنین آهن، مس، روی، منیزیم، پتاسیم و کلسیم را افزایش دهند.
کولیت اولسراتیو: این یک نوع دیگر از التهاب روده است که بیش از ۷۰۰ هزار آمریکایی را تحت تأثیر قرار داده است. نشانههای غالب این بیماری مشابه علائم بیماری کرون است. در صورت وجود درد همراه با اسهال، حرکات فوری روده، خون در مدفوع یا درد شکمی، لازم است بیمار بهسرعت با پزشک مشورت کند. داروها میتوانند به کاهش التهاب کولیت اولسراتیو کمک کنند، اما در موارد خاص ممکن است عمل جراحی برای برداشتن بخشی از روده بزرگ ضروری باشد. اگرچه غذاها خود علت ایجاد این بیماری نیستند، اما یک رژیم غذایی سالم به مدیریت علائم آن کمک قابل توجهی خواهد کرد. بیماران باید از مصرف غذاهای با فیبر بالا، چربیها و غذاهای سرخشده پرهیز کنند و مصرف مواد غذایی که نفخ ایجاد میکنند، نظیر حبوبات و کلم، را محدود کنند. اگر فرد مبتلا به عدم تحمل لاکتوز است، باید تولید لبنیات را کاهش دهد. همچنین، نوشیدن الکل، قهوه و نوشیدنیهای شیرین ممکن است علائم بیماری را تشدید کند. در مواقع کانون علائم، میتوان حجم وعدههای غذایی را کاهش داد و تعداد آنها را افزایش داد، بهطوریکه به ۵ تا ۶ وعده غذایی در روز تقسیم شود.
سندرم روده تحریکپذیر: این سندرم با درد معده که حداقل سه بار در ماه بروز میکند، مشخص میشود. بین ۱۰ تا ۱۵ درصد از جمعیت ایالات متحده از این حالت رنج میبرند. علائم سندرم روده تحریکپذیر شامل یبوست و اسهال میباشد. علیرغم ابهامات در مورد علت دقیق آن، درمان بیشتر بر اصلاح رژیم غذایی متمرکز است؛ از جمله پرهیز از غذاهای محرک مانند لبنیات، کافئین، شیرینکنندههای مصنوعی، لوبیا، کلم و سایر مواد غذایی تولیدکننده نفخ و نیز تمرکز بر یک رژیم غذایی غنی از فیبر و کمچربی. گنجاندن محصولات حاوی پروبیوتیک نیز باید در رژیم غذایی بیماران مد نظر قرار گیرد. استرس میتواند محرک حملات سندرم روده تحریکپذیر باشد و مراجعه به درمانهایی همچون رفتاردرمانی شناختی و استفاده از داروهای ضد افسردگی با دوز پایین به بیماران توصیه میشود.
هموروئید: وجود خون در مدفوع میتواند نشانهای از بواسیر یا هموروئید باشد؛ وضعیتی شایع که ۷۵ درصد از افراد بالای ۴۵ سال را تحت تأثیر قرار میدهد. هموروئید به التهاب عروق خونی در انتهای دستگاه گوارش مربوط میشود. عواملی نظیر یبوست مزمن، اسهال، و کمبود فیبر در رژیم غذایی میتوانند منجر به این مشکل شوند. درمان هموروئید معمولاً از طریق افزایش مصرف فیبر، نوشیدن آب فراوان و ورزش حاصل میشود. استفاده از پمادها و شیافها نیز میتواند به کاهش درد این عارضه کمک کند. اگر درمانهای خانگی نتوانستند مؤثر واقع شوند، مشاوره با پزشک الزامی است، زیرا در برخی موارد هموروئیدکتومی برای حذف هموروئیدهای مشکلزا ضروری است.
دیورتیکولیت: این وضعیت به وجود کیسههای کوچک و پرفشار از دیواره روده بزرگ اشاره دارد. بسیاری از بیماران ممکن است هیچ علامتی از این بیماری نداشته باشند. به طور کلی، دیورتیکولیت در افراد مسن بیشتر دیده میشود و به ندرت عوارضی ایجاد میکند، اما ممکن است با خونریزی یا التهاب کیسهها، بیماران را دچار تب و درد شکم به همراه خونریزی از مخرج نماید. دیورتیکولیت خفیف معمولاً با آنتیبیوتیکها و یک رژیم غذایی مایع مدیریت میشود. رژیم غذایی کمفیبر میتواند عاملی در بروز این مشکل باشد، بنابراین افزایش مصرف فیبر از طریق غلات سبوسدار، حبوبات و سبزیجات به عنوان بخشی از برنامه درمانی بسیار حیاتی است. در صورت بروز حملات و علائم شدید، جراحی برای برداشتن بخشی از روده بزرگ ممکن است ضروری گردد.
شقاق مقعد: این وضعیت دردناک ناشی از ایجاد زخم سطحی یا پارگی در ناحیه پوشش مقعدی است و ممکن است در افرادی که دچار بواسیر هستند، رخ دهد. پیروی از یک رژیم غذایی با فیبر بالا و کمک به رفع یبوست، بهترین راه حل برای درمان شقاق مقعد به شمار میآید.