ایران به عنوان کشوری با تاریخ غنی و فرهنگ پربار، در سال‌های اخیر علی‌رغم افزایش مشکلات اقتصادی، به یکی از جوامع پیشرو در پذیرش ترندهای جهانی در حوزه‌های مختلف تبدیل شده است. افراد سعی کرده‌اند تا بخشی از رفتارها و عادات خود را با این تغییرات هم‌سو کنند. یکی از نمونه‌های بارز این تغییرات، صنعت مواد غذایی در ایران است.
افزایش تعداد کافه‌های نسل چهارم، ظهور مکان‌هایی با عناوینی چون کافه بیکری و تمایل روزافزون مردم به خرید غذاهایی که بیشتر به لقمه شباهت دارند تا وعده‌های کامل، از جمله تغییرات بارز در صنعت مواد غذایی به شمار می‌رود. این نوع از مصرف غذا، به ویژه در آمریکا از دهه‌های گذشته به یک الگو تبدیل شده و هنوز هم وجود دارد.
احتمالاً شتاب زندگی در برخی کشورهای اروپایی سبب شده تا آن‌ها به سمت مصرف غذاهای لقمه‌ای به‌عنوان وعده‌های اصلی سوق یابند، اما دلیل افزایش تمایل اقشار مختلف جامعه ایران به خرید کوچک‌حجم‌تر ساندویچ‌ها و مواد غذایی از برندهایی که در سال‌های اخیر به میدان آمده‌اند، چیست؟
کافیست در زمان ناهار به فروشگاه‌های غذایی شهرهای بزرگ ایران، به‌ویژه تهران، سر بزنید؛ وضعیت رستوران‌ها و غذاخوری‌های رایج چه در بخش غذاهای سنتی و چه فست‌فود و همچنین افزایش تعداد مخاطبان برخی غذاهای پیشرفته و تازه‌وارد، جالب توجه است. پدیده «لقمه‌خوری» در اقشار مختلف جامعه به وضوح قابل مشاهده است و نمی‌توان از گسترش ظرفیت آن نادیده گرفت.
با بالا رفتن هزینه‌های زندگی در ایران و قیمت بالای هر وعده غذایی نسبت به دستمزد روزانه کارگران، مردم رو به واحدهای غذایی آورده که غذا با اندازه‌های کوچک‌تر و قیمت‌های مناسب‌تر ارائه می‌کنند. به نظر می‌رسد آغاز این تغییر و پذیرش آن ریشه در مشکلات اقتصادی دارد اما ادامه آن و توجه به برندهای خاص به نظر می‌رسد مسئله‌ای پیچیده‌تر باشد.
اگر چند ساعت در خیابان‌های پرتردد پایتخت قدم بزنید و به وعده‌های غذایی اطرافیان و همکاران خود نگاه کنید یا به صف‌های طولانی در برخی برندهای غذایی و کافه‌ای توجه کنید، متوجه خواهید شد که برخی برندها که از سبک‌های غربی پیروی می‌کنند، به شدت در حال رشد و محبوبیت یافتن هستند.
گاهی حتی نیاز نیست به سطح خیابان بروید، در فضای مجازی هم به‌وضوح درباره برندهایی که محصولات کم‌حجم تولید می‌کنند، بحث و تبادل نظر می‌شود. همه از مزایای این محصولات و اثرگذاری آن‌ها می‌گویند، بی‌آنکه برای تبلیغ آن‌ها هزینه‌ای از برندها دریافت کنند. این وضعیت نشان‌دهنده تغییر ذائقه و نوع مصرف غذایی در میان افراد شاغل ایرانی است.
برای بررسی فعالیت این کافه‌ها و برندهای غذایی، به چند نمونه مراجعه کرده و با مشتریان درباره دلایل انتخاب این «لقمه‌خوری» صحبت کردیم. یکی از مشتریان که به نظر می‌رسید دانشجو باشد، درباره دلایل خود برای خرید از برند غذایی که ساندویچ‌های کم‌حجم تولید می‌کند، گفت: «فست‌فود برای سلامتی ضرر دارد و نمی‌شود هر روز سوسیس و کالباس خورد. همچنین هزینه یک ساندویچ کامل بالا است. در بسیاری از مواقع نیازی به این مقدار غذا ندارم و از نظر مالی هم نمی‌توانم هزینه کنم. اما وقتی یک ساندویچ مرغ از فلان برند می‌خرم، هم سالم‌تر است و هم ارزان‌تر. حتی می‌توانم آن را در حین حرکت مصرف کنم و نیازی به نشستن در یک جا ندارم».
علاقه به خرید ساندویچ‌های کوچک و غذاهایی با عنوان کلاب تنها به برندهای حضوری که شبیه به کافه‌ها هستند محدود نمی‌شود. شخص دیگری که به نظر می‌رسید یک کارمند باشد، برای تهیه ناهار خود در سوپرمارکت مشغول بررسی برندهای مختلف بود. از او درباره دلیل این دقت نظر پرسیدیم، او در پاسخ گفت: «برندهای مختلفی ساندویچ سرد تولید می‌کنند، اما کیفیت همه‌شان یکسان نیست و پس از امتحان کردن، می‌فهمی کدام برند چه محصولی بهتر تولید کرده. خرید از این برندها به صرفه است، هرچند کاملاً سیرکننده نیستند، اما برای زمان‌های اضطراری خوشمزه به نظر می‌رسند.»
علاوه بر خریداران، خبرنگار اقتصاد ۲۴ از فروشندگان نیز درباره اقلام پرفروش آن‌ها سوال نمود. یکی از مسئولان فروش برند معتبر ساندویچ‌های آماده در این خصوص گفت: «برند ما ابتدا قهوه و کیک می‌فروخت و به تدریج وارد فروش ساندویچ و غذا شدیم. اکنون مشتریان ما به ساندویچ‌ها و غذاهای ما بیشتر از قهوه شناخته‌مان می‌کنند. تست‌های کلاب، ساندویچ‌های متنوع در اندازه‌های مختلف، سالاد و حتی دسرها امروز در بین خریداران ما طرفداران زیادی دارد. به خاطر فروش بالایی داریم، اغلب غذایی برای فردای روز نمی‌ماند. همچنین ساندویچ‌های نان و پنیر و همچنین تخم‌مرغ که بیشتر برای صبحانه هستند، در بین مشتریان مابه شدت محبوب هستند. فیله‌های مرغ مزه‌دار شده، فیله بوقلمون و ژامبون بهترین‌های ما هستند.»
یکی از فروشندگان سوپرمارکت‌ها که اکنون برندهای متنوع غذاهای کارخانه‌ای را در خود جای داده‌است نیز درباره رکورد فروش خود گفت: «همه نوع ساندویچ تولید می‌شود؛ گوشتی، مرغ و حتی غیرگوشتی. پرفروش‌ترین‌ها ساندویچ‌های گوشتی سفید هستند. مردم آن‌ها را به دلیل سالم‌تر بودن انتخاب می‌کنند، اما در واقع، این ساندویچ‌ها به خاطر هزینه‌ی به صرفه‌ترشان مورد توجه قرار می‌گیرند، زیرا ساندویچ‌های مرغ میزان بالایی سس و مواد نگهدارنده دارند تا مدت بیشتری تازه بمانند. و کم فروش‌ترین‌ها ساندویچ‌های غیرگوشتی هستند، مثل کوکو سبزی.»
جزئی دیگر که بررسی دلایل خرید این لقمه‌های غذایی را ضروری می‌سازد، قیمت آن‌هاست؛ در سال‌های گذشته، ساندویچ‌های کارخانه‌ای به خاطر قیمت پایین‌ترشان موفق شدند بین مردم جا بیفتند. مثلاً دو سال پیش ساندویچ آماده مرغ، کمی بزرگتر از یک کف دست، حدود سی هزار تومان قیمت داشت. در همان زمان اگر شما می‌خواستید یک ساندویچ کامل کالباس تهیه کنید، حدود دو برابر باید پرداخت می‌کردید. در چنین شرایطی خرید این ساندویچ به صرفه‌تر به نظر می‌رسید.
امّا اکنون همان ساندویچ با افزایش قیمت چهار برابری مواجه شده، در حالی که ساندویچ کالباس کامل دو برابر شده است! یعنی همان ساندویچ کارخانه‌ای که احتمالاً چند روز از تولید آن گذشته، در مواردی شاید گران‌تر از سایر ساندویچ‌ها باشد.
برخی از مشتریان این برندها، افزایش قیمت‌های بی‌سابقه این محصولات را ناشی از تبلیغات بزرگ و میلیاردی آن‌ها در سطح شهر می‌دانند. از سویی دیگر برندهای کافه و غذایی که تلاش می‌کنند تا با سبک و شمایل منحصربه‌فرد و بسته‌بندی‌های زیبا توجه جوانان و نوجوانان را به خود جلب کنند، هم وضعیتی مشابه دارند.
اگر بخواهید یک ساندویچ کلاب مرغ (نان تست نصف شده همراه با تکه‌های مرغ) از این برندها خریداری کنید، باید تقریباً ۹۰ هزار تومان هزینه کنید. در حالی که با این مقدار پول، و یا حتی کمی بیشتر، نمی‌توانید یک پرس قورمه‌سبزی تهیه کنید، اما باز هم برای این حجم از غذا، پرداخت ۹۰ هزار تومان به‌نظر زیاد می‌رسد.
با مقایسه این اعداد و ارقام درمی‌یابیم که بخشی از دغدغه مشتریان در خرید ساندویچ‌های کوچک کاملاً منطقی است. دسترسی آسان به این غذاها، با قیمتی که در شرایط تورم همچنان افزایش دارد، نکات حائز اهمیتی هستند که سبب پذیرش این ساندویچ‌ها و لقمه‌های غذایی در میان مردم می‌شوند.
اما موفقیت برخی برندها در فروش محصولات خود، بدون وجود مزیت رقابتی مشخص، جای تأمل دارد. به‌نظر می‌رسد که الگوی غذا خوردن آمریکایی در برخی موارد، تحت تأثیر قدرت برندسازی کمرنگ می‌شود.
منبع: اقتصاد ۲۴