طبق گزارشی که خبرآنلاین منتشر کرده است، مهدی هاشم‌زاده، کارشناس انرژی، درباره برنامه‌های بررسی شده در دولت برای تغییرات در حوزه بنزین اظهار داشت که یکی از پیشنهادات موجود، ایجاد سیستمی با سه نرخ متفاوت برای بنزین است. براساس این طرح، ۶۰ لیتر بنزین با قیمت ۱۵۰۰ تومان، ۴۰ لیتر با قیمت ۳۰۰۰ تومان و در نهایت، مازاد مصرف نیز با نرخ سوم به فروش خواهد رسید. با این حال، این پیشنهاد نیز در نهایت رد شد.
به نقل از تسنیم، وی انتقادهای جدی نسبت به این طرح مطرح کرد و گفت: نکته قابل توجه این است که سیستم سه‌نرخی بنزین هیچ کارایی در بهینه‌سازی مصرف این سوخت نخواهد داشت و از لحاظ اقتصادی و سیاسی فاقد تأثیر مثبت است. لازم به ذکر است که اصلی‌ترین مشکل صنعت بنزین کشور، یعنی مسئله قاچاق، با این روش حل نخواهد شد. به‌طوری‌که قیمت بنزین آزاد در مرزها به بیش از ۸۰ هزار تومان برای هر لیتر می‌رسد و حتی در صورت تعیین نرخ سوم بنا به ۱۰ هزار تومان، تغییر معناداری نخواهد داشت.
وی در ادامه افزود: نقطه ضعف دیگری که این طرح دارد، این است که بنزین به نرخ سوم به‌عنوان یک قیمت شناخته می‌شود و کنترل مصرف بنزین پس از مدت زمان کوتاهی به حالت قبلی برمی‌گردد. بزرگ‌ترین عیب این برنامه آن است که هیچ تفکیکی بین مصرف بنزین در صنایع حمل‌ونقل و مصرف شخصی افراد وجود نخواهد داشت و تداوم سفرهای تک‌سرنشینی همچنان ادامه خواهد یافت. به‌علاوه، هیچ‌یک از دهک‌های مختلف جامعه از چنین طرحی بهره‌مند نخواهند شد و این تنها منجر به افزایش درآمد دولت بدون ارائه هیچ فایده‌ای به مردم می‌گردد.
هاشم‌زاده همچنین به پیشنهاد تخصیص یارانه بنزین به کد ملی برای شفاف‌سازی در مصرف و تفکیک بین مصرف شخصی و صنعت حمل‌ونقل پرداخت. او بیان داشت که این طرح نه‌تنها نواقص طرح سه‌نرخی را ندارد، بلکه با رویکرد جدیدی در توزیع یارانه بنزین، همراهی مردم را تقویت می‌کند و مردم نیز از اجرای این طرح به‌ویژه تخصیص یارانه بنزین به کد ملی نهایت بهره را خواهند برد.
این کارشناس انرژی در توضیح مدل یارانه بنزین به کد ملی ابراز کرد: در این طرح به هر کد ملی ماهانه ۳۰ لیتر یارانه بنزین به‌قیمت ۱۵۰۰ تومان پرداخت می‌شود. این یارانه فقط برای مصارف شخصی افراد بوده و در صنعت حمل‌ونقل به سوخت‌های جایگزین مانند برق، CNG و LPG وابسته خواهد بود. به این ترتیب، صنعت حمل‌ونقل به مهم‌ترین عامل در تنوع بخشی به منابع سوخت کشور تبدیل خواهد شد و شخص‌های فعال در این حوزه بر اساس پیمایش، سوخت جایگزین به شکل یارانه‌ای دریافت خواهند کرد. همچنین نرخ سوخت جایگزین به طور مرتب به‌واسطه تورم و بر اساس سال‌های گذشته برای هر سال افزایش خواهد یافت و ثابت نخواهد ماند. یارانه سوخت جایگزین تنها به خودروهای فعال در صنعت حمل‌ونقل و بر اساس پیمایش تعلق می‌گیرد.
وی افزود: هر فرد، چه دارای خودرو باشد یا نه، به سهمیه روزانه یک لیتر بنزین دسترسی خواهد داشت و ماکزیمم ۳۰ لیتر بنزین در ماه برای هر کد ملی افزایش خواهد یافت.
چگونه وضعیت مصرف هر فرد در طرح تخصیص یارانه بنزین به کد ملی خواهد بود؟
هاشم‌زاده در خصوص سود مالی کسانی که مصرف بهینه داشته و سهمیه بنزین اضافی دارند، بیان کرد: اگر فردی از سهمیه یارانه‌ای بنزین خود استفاده نکند، امکان فروش بنزین خود به قیمتی نزدیک به قیمت صادراتی بازار آزاد (به طور مثال معادل ۸۰ درصد قیمت فوب) در بازار وجود دارد. با بهینه‌سازی مصرف و کاهش استفاده از خودروهای شخصی به نفع حمل‌ونقل عمومی، خانواده‌های کم‌مصرف، به ویژه خانواده‌های ۶ نفره در دهک‌های پایین جامعه، می‌توانند درآمد قابل توجهی از محل فروش سهمیه بنزین خود کسب کنند. به عنوان مثال، اگر این خانواده سهمیه ۱۸۰ لیتر بنزین خود را تماماً استفاده نکند، می‌تواند در پایان ماه به درآمدی نزدیک به ۱۱ میلیون تومان دست یابد. با تخصیص یارانه بنزین به کد ملی، ۸ دهک جامعه از این تغییر بهره خواهند برد و این منجر به کاهش قابل توجه ضریب جینی می‌شود؛ به‌علاوه، صنعت حمل‌ونقل نیز بدون تغییر در هزینه‌های سوخت باز خواهد ماند.
وی ادامه داد: کسانی که بیشتر از سهمیه روزانه یک لیتر یا ماهانه ۳۰ لیتر بنزین استفاده می کنند، باید به قیمت روز و از بازار آزاد و نه از دولت، سهمیه اضافی خود را تهیه کنند. بدین ترتیب، مشترکان پرمصرف بنزینی که خارج از الگوی بهینه مصرف می‌کنند، باید هزینه مصرف اضافی خود را به قیمت نزدیک به قیمت صادراتی بنزین پرداخت نمایند.
مزیت‌های کلیدی و راهبردی طرح تخصیص یارانه بنزین به کد ملی
هاشم‌زاده در بیان دیگر مزایای این طرح تأکید کرد: مزایای اجرای طرح یارانه بنزین به کد ملی نه‌تنها در بهبود ضریب جینی و افزایش درآمد دهک‌های پایین و متوسط است؛ بلکه کل کشور از این اصلاح در توزیع یارانه بنزین بهره‌مند خواهد شد. بزرگ‌ترین فایده برای حکومت، افزایش شفافیت در مدیریت صادرات بنزین و صفر شدن قاچاق سوخت از کشور خواهد بود. به‌طوری‌که دیگر ساکنین مناطق مرزی نیازی به فروش غیررسمی سوخت به قاچاقچیان نخواهند داشت و به‌طور رسمی، سهمیه اضافی خود را به صادرکنندگان مشخصی منتقل می‌کنند و از آن‌ها به قیمت روز بورس انرژی پول دریافت می‌کنند.
وی همچنین توضیح داد که درآمد مردم حاصل از این طرح به‌صورت روزانه و براساس میزان تورم محاسبه خواهد شد و با افزایش تورم، قیمت نهایی بنزینی که افراد مازاد آن را می‌فروشند نیز افزایش خواهد یافت. به همین دلیل دیگر مانند یارانه‌های نقدی، سهمیه بنزین مردم کاهش نخواهد یافت.
این کارشناس انرژی اصلی‌ترین مزیت طرح یارانه بنزین به کد ملی را اصلاح نظام بازتوزیع رفاه در مصرف انرژی در کشور دانست و گفت: مهم‌تر از بهبود ضریب جینی و افزایش درآمد طبقات پایین و متوسط جامعه، تشکیل صادرات رسمی و حذف قاچاق سوخت، ایجاد نظام جدید بازتوزیع رفاه در مصرف انرژی است. در این سیستم، مصرف‌کنندگان به‌جای بهره‌مندی بیشتر از یارانه، تشویق می‌شوند تا به سمت بهینه‌سازی مصرف حرکت کنند و این تغییر در واقع مهم‌ترین اصلاح ساختاری در سیستم مصرف انرژی و توزیع رفاه در کشور خواهد بود.
آیا زیرساخت‌های حمل‌ونقل کشور برای اجرای طرح تخصیص یارانه بنزین به کد ملی آماده است؟
هاشم‌زاده در پاسخ به این سئوال که آیا زیرساخت‌های لازم برای اجرای این طرح آماده است، گفت: این موضوع نیاز به زمان دارد تا زیرساخت‌های لازم برای انتقال مردم به محل کار خود اجرایی شود. همچنین برای افرادی که به‌صورت تک‌سرنشینی با خودرو شخصی به کار می‌روند، باید تدابیری اندیشیده شود.
هاشم‌زاده در خصوص وضعیت حمل‌ونقل مردم در این طرح اظهار داشت: پاسخ به این سئوال کاملاً واضح است؛ اولاً صنعت حمل‌ونقل عمومی و خصوصی به بهره‌مندی از سهمیه سوخت جایگزین ادامه خواهد داد و با واقعی شدن قیمت بنزین، مانند سایر کشورها، ابتکارات جدیدی برای سفرهای اشتراکی و حمل‌ونقل عمومی به وجود خواهد آمد. در حال حاضر، در برخی سرویس‌های حمل‌ونقل خصوصی سیستم سفر اشتراکی با کمک هوش مصنوعی فعال شده که نقاط نزدیک‌ترین مبدأ و مقصد را شناسایی کرده و به رانندگان پیشنهاد می‌دهد تا هزینه سفر کاهش یابد.
وی ادامه داد: مهم‌تر از آن، یک مدل جدید از حمل‌ونقل اشتراکی به نام هم‌پیمایی (carpooling) با تعریف هوشمند مبدأ و مقصد ایجاد خواهد شد که به همین ترتیب سفرهای تک‌سرنشینی به الگوی هم‌پیمایی تبدیل می‌شود و افراد با استفاده از سوخت بنزین به‌صورت اشتراکی به کار خود خواهند رفت.
این کارشناس انرژی در پایان خاطرنشان کرد که تمامی منابع حاصل از اجرای این طرح، شامل صادرات اضافی بنزین کشور و کارمزد خرید و فروش سهمیه‌ها، به زیرساخت‌های حمل‌ونقل مردم اختصاص داده خواهد شد.
۲۱۷