بیماری‌های کلیوی یک معضل رایج به شمار می‌آیند که تقریباً 10 درصد از جمعیت جهانی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. رژیم غذایی مناسب برای افرادی که با مشکلات کلیوی دست و پنجه نرم می‌کنند، و سایر عوامل مرتبط، نقش بسیار مهمی در بهبودی و درمان این بیماری ایفا می‌کنند. به‌طور کلی، تغذیه صحیح بستگان کلیوی ارتباط مستقیم با کیفیت زندگی بیمار، کاهش مراجعه به پزشک متخصص و بهبود فرآیند درمان دارد.
طبق گزارش غفاری دایت، موارد حیاتی که در تغذیه بیماران کلیوی باید به آن توجه شود شامل سطح وجود سدیم، پتاسیم و فسفر در غذاهای مصرفی است. مقدار سدیم در رژیم غذایی بیماران کلیوی، پتاسیم و میزان فسفر دریافتی، به شما کمک می‌کند تا تشخیص دهید کدام مواد غذایی مناسب هستند و کدام‌ها باید کنار گذاشته شوند.
مصرف موادی نظیر گل کلم، زغال اخته، انگور قرمز، سفیده تخم‌مرغ، سیر، گندم سیاه (گندم چاودار)، روغن زیتون، کلم، بلغور، مرغ بدون پوست، فلفل دلمه‌ای و پیاز می‌تواند برای بهبود عملکرد کلیه‌هایتان بسیار موثر باشد. این مقاله ارائه‌دهنده اطلاعات ارزشمند و مفیدی در ارتباط با مواد غذایی مناسب برای سلامتی و بهبودی بیماران کلیوی است.
تغذیه بیماران کلیوی
موضوع تغذیه در درمان بیماری‌های کلیوی یکی از مسائل کلیدی در سطح جهانی به حساب می‌آید. دیابت و فشار خون بالا که معمولاً از اصلی‌ترین عوامل خطر بیماری‌های کلیوی به شمار می‌آیند، می‌توانند به دلیل رژیم غذایی نامناسب و نادرست بروز کنند. از طرف دیگر، عواملی همچون چاقی، استعمال دخانیات، وراثت، جنس و سن نیز ممکن است خطر ابتلا به این بیماری‌ها را افزایش دهند. کنترل ناامیدکننده قند خون و فشار خون بالا می‌تواند به رگ‌های خونی کلیه‌ها آسیب رسانده و توانایی عملکردی آن‌ها را به شدت کاهش دهد.
زمانی که کلیه‌ها به درستی کار نمی‌کنند، مواد زائد از جمله مواد زائد غذایی در خون انباشته می‌شود. لذا ضروری است افراد مبتلا به بیماری کلیوی از رژیم غذایی خاصی پیروی کنند. محدودیت‌های تغذیه‌ای با توجه به میزان آسیب وارده به کلیه‌ها متفاوت است و لذا به رژیم غذایی متناسبی برای درمان نیاز دارد. پس توجه به تغذیه بیماران کلیوی امری جدی و قابل اهمیت است.
درمان بیماری کلیوی و تغذیه
افرادی که در مراحل ابتدایی ابتلا به بیماری کلیوی قرار دارند، متحمل محدودیت‌های غذایی متفاوتی نسبت به افرادی هستند که به نارسایی کلیه دچار شده‌اند، که معمولاً به عنوان بیماری کلیوی مرحله نهایی (ESRD) شناخته می‌شود. اگر شما دچار بیماری کلیوی هستید، پزشک معالج شما بهترین رژیم غذایی مناسب برای نیازهای خاص شما را تعیین می‌کند.
برای اکثر افرادی که با بیماری کلیوی پیشرفته دست و پنجه نرم می‌کنند، پایبندی به یک رژیم غذایی مناسب برای درمان وضعیتشان ضروری است، چرا که این نوع رژیم به کاهش میزان ضایعات در خون کمک می‌کند. این رژیم غذایی معمولاً به نام رژیم غذایی کلیوی یا رژیم درمان بیماری کلیوی شناخته می‌شود. الگوی تغذیه بهینه برای بیماران کلیوی می‌تواند به تقویت توان عملکرد کلیه‌ها کمک کرده و از آسیب‌های بیشتر جلوگیری نماید.
با اینکه محدودیت‌های غذایی در رژیم بیماران کلیوی ممکن است متفاوت باشد، اما معمولاً به همه افراد مبتلا به بیماری کلیوی توصیه می‌شود که در مصرف موارد زیر رعایت کنند:
سدیم در رژیم غذایی بیماران کلیوی
سدیم در غذای بسیاری از اقلام غذایی یافت می‌شود و جزء اصلی نمک خوراکی به حساب می‌آید. کلیه‌های آسیب‌دیده نمی‌توانند به‌درستی سدیم را فیلتر کنند. وجود مقدار زیاد سدیم در رژیم غذایی بیماران کلیوی می‌تواند موجب افزایش سطح خونی آن‌ها شود. به طور کلی توصیه می‌شود که مصرف سدیم در رژیم غذایی بیماران کلیوی به کمتر از 2000 میلی گرم در روز کاهش یابد.
پتاسیم در تغذیه بیماران کلیوی
نقش پتاسیم در تغذیه بیماران کلیوی بسیار حائز اهمیت است و برای جلوگیری از افزایش سطوح خطرناک پتاسیم در خون، معمولاً مصرف آن باید به شدت محدود شود. پزشک متخصص کلیه به این افراد توصیه می‌کند که ضروری است پتاسیم را در رژیم خود محدود کنند.
فسفر در تغذیه بیماران کلیوی
کلیه‌های آسیب‌دیده نمی‌توانند مقادیر اضافی فسفر را از بدن حذف کنند. سطوح بالای فسفر می‌تواند به بدن آسیب برساند، بنابراین مصرف فسفر برای بیماران کلیوی باید به کمتر از 800 تا 1000 میلی‌گرم در روز محدود شود. لذا پزشک معالج به افراد مبتلا توصیه می‌کند که ضرورت دارد مصرف فسفر در تغذیه خود را کاهش دهند.
بنابراین با درک این نکات، پی خواهید برد که فسفر در رژیم غذایی بیماران کلیوی، سدیم و پتاسیم، چه اندازه حائز اهمیت هستند. خوشبختانه گزینه‌های متنوع و خوشمزه‌ای وجود دارند که محتوی فسفر، پتاسیم و سدیم کمی هستند.
برای نارسایی کلیه چه باید بخوریم؟
گل کلم و تغذیه بیماران کلیوی
گل کلم سبزی مفیدی است که منبع مطلوبی از ویتامین‌ها مانند ویتامین C، ویتامین K و فولات ویتامین B به شمار می‌آید. این سبزی همچنین سرشار از ترکیبات ضد التهابی مانند ایندول بوده و منبع عالی فیبر به حساب می‌آید. علاوه بر این، می‌توان گل کلم را به‌عنوان جایگزینی کم پتاسیم برای سیب‌زمینی در غذاهای جانبی استفاده کرد. به عنوان مثال، یک فنجان (124 گرم) از گل کلم پخته شامل سدیم: 19 میلی گرم، پتاسیم: 176 میلی‌گرم و فسفر: 40 میلی‌گرم است.
زغال اخته و تغذیه بیماران کلیوی
زغال اخته یکی از مغذی‌ترین میوه‌ها است و برای سلامتی کلیوی بسیار مفید می‌باشد. این توت‌های شیرین منبع بسیار خوبی از آنتی‌اکسیدان‌ها، به‌خصوص نوعی به نام آنتوسیانین هستند که ممکن است از ابتلا به بیماری‌های قلبی، بعضی از سرطان‌ها، زوال شناختی و دیابت جلوگیری کند. بخاطر سدیم، فسفر و پتاسیم کمی که دارند، زغال اخته گزینه‌ای عالی برای بیماران کلیوی به شمار می‌آید. به عنوان مثال، یک فنجان (148 گرم) زغال‌اخته تازه دارای سدیم: 1.5 میلی‌گرم، پتاسیم: 114 میلی‌گرم و فسفر: 18 میلی‌گرم است.
انگور قرمز و رژیم غذایی بیماران کلیوی
انگور قرمز سرشار از ویتامین C و آنتی‌اکسیدان‌هایی نظیر فلاونوئیدها می‌باشد که شناخته شده‌اند که التهاب را کاهش می‌دهند. همچنین، این میوه خوشمزه دارای رسوراترول است که به سلامت قلب کمک کرده و در تامین ایمنی بدن در مقابل دیابت و زوال شناختی موثر است. نصف فنجان انگور قرمز (75 گرم) شامل سدیم: 1.5 میلی‌گرم، پتاسیم: 144 میلی‌گرم و فسفر: 15 میلی‌گرم است. این ماده غذایی برای کلیه‌ها بسیار مفید است.
سفیده تخم‌مرغ و تغذیه بیماران کلیوی
اگرچه زرده تخم‌مرغ دارای مواد مغذی زیادی است، اما سطح بالای فسفر در آن باعث می‌شود که سفیده تخم‌مرغ انتخاب بهتری برای افرادی باشد که از رژیم‌های غذایی کلیوی پیروی می‌کنند. سفیده‌ی تخم‌مرغ منبع پروتئین با کیفیت بالا و مناسب برای کلیه‌هاست و گزینه‌ای عالی برای افرادی است که تحت درمان دیالیز قرار دارند. دو عدد سفیده تخم‌مرغ بزرگ (66 گرم) شامل سدیم: 110 میلی‌گرم، پتاسیم: 108 میلی‌گرم و فسفر: 10 میلی‌گرم است.
سیر و رژیم غذایی بیماران کلیوی
افراد دارای مشکلات کلیوی باید مصرف سدیم، از جمله نمک را در رژیم غذایی خود به حداقل برسانند. سیر می‌تواند به عنوان جایگزینی خوشمزه برای نمک عمل کند و به غذاها طعمی دلپذیر اضافه کند بدون آنکه به سلامت کلیه‌ها آسیب برساند. سیر منبعی غنی از منگنز، ویتامین C و ویتامین B6 است و دارای ترکیبات گوگردی با خواص ضد التهابی می‌باشد. سه حبه سیر (9 گرم) شامل سدیم: 1.5 میلی‌گرم، پتاسیم: 36 میلی‌گرم و فسفر: 14 میلی‌گرم است.
گندم سیاه (گندم چاودار) و تغذیه بیماران کلیوی
بسیاری از غلات کامل فاقد حجم «گندم سیاه» یا «گندم چاودار» گزینه‌ای استثنایی به شمار می‌آید. این ماده‌ی مغذی، سرشار از ویتامین‌های گروه B، منیزیم، آهن و فیبر است. همچنین این غلات به هیچ عنوان گلوتن ندارند و گزینه‌ای مناسب برای آن‌هایی که مبتلا به بیماری سلیاک یا عدم تحمل گلوتن هستند، به شمار می‌آید. نصف فنجان (84 گرم) گندم سیاه یا گندم چاودار پخته شده شامل سدیم: 3.5 میلی‌گرم، پتاسیم: 74 میلی‌گرم و فسفر: 59 میلی‌گرم است.
روغن زیتون و تغذیه بیماران کلیوی
روغن زیتون منبعی سالم از چربی و عاری از فسفر است، که آن را به انتخابی عالی برای افرادی که به مشکلات کلیوی مبتلا هستند تبدیل می‌کند. همچنین، افرادی که با بیماری کلیوی پیشرفته مواجه‌اند معمولاً در حفظ وزن خود مشکل دارند و از مواد غذایی سالم و پرکالری مانند روغن زیتون بهره‌مند شوند. اکثر چربی‌های موجود در روغن زیتون از نوع چربی‌های غیراشباع تک‌زنجیره‌ای به نام اسید اولئیک که خواص ضدالتهابی دارد، تشکیل شده‌اند. به علاوه، این نوع چربی‌ها در دماهای بالا پایدار هستند و روغن زیتون را به گزینه‌ای سالم برای پخت و پز تبدیل می‌کند. یک قاشق غذاخوری (13.5 گرم) از روغن زیتون شامل سدیم: 0.3 میلی‌گرم، پتاسیم: 0.1 میلی‌گرم و فسفر: 0 میلی‌گرم است.
بلغور و رژیم غذایی بیماران کلیوی
بلغور یکی از غلات کامل ممتاز است که می‌تواند جایگزینی عالی برای غلات دیگر با سطح بالای فسفر و پتاسیم باشد. این دانه غذایی مغذی منبع مناسبی از ویتامین‌های گروه B، منیزیم، آهن و منگنز می‌باشد. همچنین این دانه دارای پروتئین گیاهی باکیفیت و نیز غنی از فیبر غذایی است که برای سلامت سیستم گوارش اهمیت بسزایی دارد. نصف فنجان (91 گرم) بلغور شامل سدیم: 4.5 میلی‌گرم، پتاسیم: 62 میلی‌گرم و فسفر: 36 میلی‌گرم است.
کلم و تغذیه بیماران کلیوی
کلم جزء خانواده سبزیجات چلیپایی است که سرشاری از ویتامین‌ها، مواد معدنی و ترکیبات گیاهی قدرتمند می‌باشد. این گیاه منبع غنی از ویتامین K، ویتامین C و بسیاری از ویتامین‌های گروه B است. همچنین، کلم فیبر نامحلولی را فراهم می‌کند که به سلامت روده کمک می‌کند و در حفظ حرکات منظم روده مؤثر خواهد بود. همچنین، این سبزی پتاسیم، فسفر و سدیم کمی دارد. یک فنجان (70 گرم) کلم خرد شده شامل سدیم: 13 میلی‌گرم، پتاسیم: 119 میلی‌گرم و فسفر: 18 میلی‌گرم است.
مرغ بدون پوست و رژیم غذایی بیماران کلیوی
اگرچه برای برخی از افراد مبتلا به مشکلات کلیوی محدود کردن مقدار پروتئین مهم است، اما تأمین مقدار پروتئین باکیفیت بالا به‌منظور حفظ سلامتی ضروری می‌باشد. سینه مرغ بدون پوست از نظر فسفر، پتاسیم و سدیم نسبت به مرغ با پوست دارای مقدار کمتری است. در خرید مرغ، بهتر است مرغ تازه و بدون پوست را انتخاب کنید و از مرغ سوخاری که از پیش تهیه شده خودداری کنید، زیرا این نوع مرغ معمولاً مقادیر زیادی سدیم و فسفر دارد. به‌عنوان مثال، سه اونس (84 گرم) سینه مرغ بدون پوست شامل سدیم: 63 میلی‌گرم، پتاسیم: 216 میلی‌گرم و فسفر: 192 میلی‌گرم است.
فلفل دلمه‌ایی و تغذیه بیماران کلیوی
فلفل دلمه‌ای حاوی مجموعه‌ای از مواد مغذی است، اما برخلاف بسیاری از سبزیجات دیگر، پتاسیم کمی دارند. این فلفل‌های رنگی غنی از آنتی‌اکسیدان‌های قوی ویتامین C هستند. به واقع، یک فلفل دلمه‌ای قرمز کوچک (74 گرم) حاوی 105 درصد ویتامین C مورد نیاز روزانه است. آن‌ها همچنین منبع قوی ویتامین A هستند که مهم‌ترین ماده مغذی برای بهبود عملکرد سیستم ایمنی است، بخصوص در افرادی که دچار مشکلات کلیوی هستند. یک فلفل دلمه‌ای کوچک (74 گرم) شامل سدیم: 3 میلی‌گرم، پتاسیم: 156 میلی‌گرم و فسفر: 19 میلی‌گرم است.
پیاز و رژیم غذایی بیماران کلیوی
پیاز به عنوان یک طعم‌دهنده در غذاهای رژیم کلیوی، کمک می‌کند طعم را بدون افزودن سدیم نوازش دهد. کاهش میزان نمک می‌تواند چالش بزرگی باشد، بنابراین یافتن جایگزین‌های طعم‌دهنده برای آن ضروریاست. تفت دادن پیاز با سیر و روغن زیتون می‌تواند طعمی لذیذ به غذاها بیفزاید بدون آنکه سلامت کلیه شما را به خطر اندازد. یادآور می‌شود که پیاز سرشار از ویتامین C، منگنز و ویتامین‌های B بوده و همچنین حاوی فیبرهای پری بیوتیک می‌باشد که به سلامت دستگاه گوارش کمک می‌کند. یک پیاز کوچک (70 گرم) شامل سدیم: 3 میلی‌گرم، پتاسیم: 102 میلی‌گرم و فسفر: 20 میلی‌گرم است.