اختلال بیش فعالی یا ADHD یک اختلال رفتاری رشد یافته است که در زمره مشکلات سلامت روان قرار دارد. این بیماری معمولاً از سنین کودکی آغاز می‌شود و می‌تواند تا بزرگ‌سالی نیز ادامه یابد.
به نقل از عصرایران، اگرچه این اختلال عمدتاً در کودکان زیر ۱۲ سال شناسایی می‌شود، اما برخی از افراد در بزرگ‌سالی نیز متوجه مشکلات خود می‌شوند. افراد مبتلا به این اختلال معمولاً از اختلالات دیگری مانند تحرک فراوان و مشکل در تمرکز، بی‌قراری بیش از حد، تکانشگری و اتخاذ تصمیمات غیرمنطقی رنج می‌برند که این مسائل می‌تواند بر فعالیت‌های روزمره آنها تأثیر منفی بگذارد.
انواع بیش فعالی
این اختلال به سه نوع بر اساس علائم تقسیم می‌شود:
– نقص در توجه
افراد مبتلا به نوع کم توجهی بیش فعالی معمولاً در تمرکز، اتمام وظایف و پیروی از دستورالعمل‌ها با چالش‌هایی مواجه می‌شوند. در ادامه، برخی از نشانه‌های این نوع اختلال را بررسی می‌کنیم:
انجام کارهای نادرست به همراه بی‌دقتی
فراموشی‌های مکرر یا گم کردن اشیا
عدم توانایی در پایان دادن به کارهای خسته‌کننده یا زمان‌بر
عدم توجه و عدم شنیدن به صحبت‌های دیگران و قواعد
همیشه تغییر دادن فعالیت‌ها و کارها
در سازماندهی امور مشکل دارند
بیش‌فعالی تکانشی
افراد گرفتار در این نوع از اختلال ممکن است اگرچه در توجه کردن دچار مشکل باشند، اما در عین حال از تکانشگری شدید نیز رنج ببرند. آنها با نشانه‌های زیر مواجه‌اند:
بی‌قراری مداوم
پرحرفی به شکلی نامناسب
عدم رعایت نوبت در فعالیت‌ها
نشان دادن رفتارهای تکانشی و ناگهانی
دارای فعالیت فیزیکی غیرمعمول و بیش از حد
عدم توانایی در حفظ آرامش
مداوم قطع کردن صحبت‌های دیگران
بیش فعالی ترکیبی
بر اساس تحقیقات، بسیاری از افراد مبتلا به ADHD نوع ترکیبی آن را تجربه می‌کنند؛ به این معنا که علائم کم‌توجهی و بیش فعالی-تکانشگری به یک اندازه در آنها وجود دارد.
نقص در تمرکز، حواس‌پرتی، رفتارهای تکانشی، فعالیت فیزیکی بیش از حد و انرژی غیرقابل کنترل و عموماً پرخطر، از جمله ویژگی‌های این نوع از اختلال به شمار می‌آید.
علل بروز بیش فعالی
هرچند که هنوز علت مشخصی برای بروز این اختلال شناسایی نشده است، اما محققان عوامل ژنتیکی را عامل اصلی در بروز این مشکلات می‌دانند.
عوامل دیگری نظیر استعمال سیگار، الکل و مواد مخدر در دوران بارداری، قرار گرفتن در معرض سموم محیطی مثل سرب، زایمان زودرس و وزن پایین در هنگام تولد و آسیب‌های مغزی نیز می‌توانند به بروز این اختلال کمک کنند.
بیش‌فعالی در بزرگ‌سالان
بیش‌فعالی در بزرگ‌سالان عموماً به دلیل عدم شناسایی و درمان این اختلال در دوران کودکی ایجاد می‌شود، و می‌تواند به شدت بر روابط خانوادگی یا حرفه‌ای افراد تأثیر بگذارد.
در ادامه به برخی از نشانه‌های شناسایی شده برای بیش‌فعالی بزرگ‌سالان اشاره می‌کنیم:
بی‌دقتی و عدم توجه به جزئیات کارها
تمایل به شروع کارهای جدید و رها کردن کارهای نیمه تمام
مشکلات در نظم و سازماندهی امور
عدم توانایی در تمرکز یا تعیین اولویت‌ها
گم کردن مداوم اشیا
فراموشی‌هایی که مرتکب می‌شوند
احساس بی‌قراری و ناآرامی
مشکل در حفظ سکوت و صحبت کردن خارج از نوبت
پاسخ‌های بی‌ربط به سوالات مطرح شده
نوسانات خلقی و واکنش‌های احساسی غیرمنتظره
ناتوانی در مدیریت استرس شخصی
ریسک‌پذیری در فعالیت‌ها بدون توجه به ایمنی خود یا دیگران
روش‌های درمان
درمان ADHD یا بیش‌فعالی حتماً باید با مشاوره و انتخاب پزشک متخصص انجام شود. همچنین، باید به‌طور جدی از خود درمانی در این مورد خودداری کرد.
روش‌های درمان شامل دارودرمانی، رفتار درمانی، درمان شناختی رفتاری (CBT)، تغییر سبک زندگی و مشاوره‌های روانشناختی فردی و خانوادگی می‌باشد.