ایسنا/اصفهان در عرصه شعر آیینی، همواره جستجو برای آثاری تازه و نویدبخش در حال انجام است. علاقه‌مندی عمومی به داستان‌ها و روایات تازه و بکر، شاعران و مداحان را ترغیب کرده تا به سرودن اشعار مبتنی بر احادیث و نقل‌های غیرمستند و کم‌اعتبار روی آورند. بررسی این نوع انحراف محتوایی در ادبیات فارسی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
کتاب اخیر تحت عنوان «تحلیل و آسیب‌شناسی شعر آیینی شاعران کاشان از سده ششم تا اکنون» که به همت رضا شجری، عضو هیئت علمی گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه کاشان و الهام عربشاهی کاشی، فارغ‌التحصیل دکتری زبان و ادبیات فارسی از همین دانشگاه منتشر شده، به تازگی به بازار عرضه شده است. در این راستا، شجری به بیان جزئیات در مورد محتوا، بخش‌های مختلف، اهداف انتشار و مخاطبان اصلی و غیرمتخصص این اثر با ایسنا پرداخته است.
لطفاً در مورد محتوای اثر «شعر آیینی شاعران کاشان» اطلاعات بیشتری ارائه دهید. این کتاب چه مسئله‌ای را به‌طور خاص مورد بررسی قرار می‌دهد؟
عنوان کامل این کتاب «تحلیل و آسیب‌شناسی شعر آیینی شاعران کاشان از سده ششم تا اکنون» است و به بررسی مبانی آسیب‌شناسی شعر آیینی شاعران از سده ششم تا کنونی پرداخته است، با تمرکز بر منطقه کاشان. انتخاب این محدوده به خاطر تأثیر و نقش کلیدی کاشانی‌ها در گسترش شعر آیینی می‌باشد. بنابراین، به اختصار می‌توان گفت که مضمون اصلی کتاب در عنوان آن نهفته است.
آسیب‌شناسی مذکور از چه جنبه‌هایی صورت گرفته است؟
این آسیب‌شناسی در این کتاب به دو دسته دینی و ادبی تقسیم می‌شود. تمرکز اصلی بر کاستی‌ها، ضعف‌ها و نقاط ضعف محتوایی و زبانی شعر آیینی می‌باشد. به طور خلاصه، شناسایی بایدها و نبایدها، اشتباهات و آفت‌ها در شعر آیینی در کاشان و در بازه زمانی از سده ششم تا کنون از مهم‌ترین اهداف این کتاب به‌شمار می‌آید.
این اثر در چه بخش‌ها و موضوعات مشخصی ساماندهی شده است؟
کتاب شامل پنج فصل است که به توضیح مختصری درباره هر یک از آن‌ها می‌پردازم. فصل اول، به کلیات اصلی کتاب اختصاص دارد و مباحث نظری شامل مفهوم‌شناسی شعر آیینی، تعاریف مربوط به این نوع شعر، مفهوم آسیب‌شناسی و تمایز آن از نقد را دربرمی‌گیرد. همچنین به تأمل در جایگاه و اهمیت شهر کاشان در گسترش این نوع ادبی نیز پرداخته می‌شود. فصل دوم، با محوریت آسیب‌شناسی شعر آیینی، مهم‌ترین بخش کتاب به حساب می‌آید. بی‌توجهی به فلسفه و رسالت شعر آیینی، توجه به شورآفرینی به جای شعورآفرینی، بدعت، تحریف، اسطوره‌سازی و خرافات، استناد به نقل‌های ضعیف و روایت‌های نادرست، و پایین آوردن مقام معصومین(ع) از جمله مسائلی است که در این بخش به آن‌ها پرداخته شده است. فصل‌های دوم و سوم به ترتیب به مباحث ادبی و بلاغی و نیز بررسی مسائل وزنی، تحلیل تصاویر ادبی، افراط در به‌کارگیری آرایه‌های بلاغی و ویژگی‌های خط کهن در شعر معاصر نمود می‌یابند.
فصل‌های چهارم و پنجم نیز به دلایلی مشترک مورد بررسی قرار می‌گیرند. آسیب‌های زبانی، واژگانی، صرفی و نگارشی مهم‌ترین موضوعات این دو فصل هستند. در این بخش، به وضوح به مسائلی مانند استفاده از واژگان مهجور، ترکیبات نادرست، توصیف‌های کلیشه‌ای، و مشکلات دستوری و نگارشی پرداخته شده است. می‌توان اذعان نمود که این کتاب به عنوان یک منبع جامع و راهگشا برای شناخت شعر آیینی و آسیب‌های مرتبط با آن طبقه‌بندی می‌شود و ما در این راستا از حدود ۵۰۰ مرجع فارسی و عربی بهره برده‌ایم.
هدف شما از تألیف این کتاب چیست و قرار است به کدام نیاز جامعه ادبی پاسخ دهد؟
شعر آیینی در دوران پس از انقلاب به‌شدت گسترش یافته و علاوه بر ابراز علاقه شاعران به این حوزه، مردم نیز همواره دنبال سروده‌ها و داستان‌های نو هستند. در این زمینه، برخی شاعران و مداحان به نقل و سرودن اشعاری مبنی بر احادیث و روایاتی ضعیف روی آورده‌اند. این موضوع می‌تواند به انحراف محتوایی در جامعه منجر شود. یکی دیگر از مسائلی که باعث نگارش این کتاب گردید، عدم آشنایی برخی مداحان با اصول و قواعد شعر است، که ممکن است اثرات منفی بر کیفیت اشعار داشته باشد. ما اقدام به بررسی معضلات در حوزه شاعران کاشان نمودیم، چرا که بسیاری از شاعران بزرگ آیینی مانند حسن کاشی و محتشم از این منطقه برخاسته‌اند. اما قم و دیگر شهرهای مذهبی نیز در این حوزه نقش بسزایی داشته‌اند. در نهایت، نقد و آسیب‌شناسی شعر آیینی در جامعه امروز ما از اهمیت زیادی برخوردار است.
مخاطبان اصلی این اثر چه کسانی هستند؟
شاعران و مداحانی که به شعر آیینی علاقه دارند و به‌نوعی با آن در ارتباط هستند، از مخاطبان اصلی این کتاب به شمار می‌روند. این شاعران ممکن است با هدف بیداری شعور دست به خلق آثار بزنند، اما برخی دیگر تنها به دنبال ایجاد شور و هیجان در آثار خود هستند. برای کسانی که می‌خواهند در این حوزه به‌طور هوشمندانه پیش بروند، این کتاب اهمیت زیادی خواهد داشت.
آیا این کتاب می‌تواند توجه گروه‌های دیگر و به ویژه افرادی که غیرمتخصص هستند را جلب کند؟
بله، این کتاب برای عموم مردم و به ویژه واعظان سودمند خواهد بود. به‌خصوص به این علت که واعظان می‌توانند به تحلیل‌های مختلف روایات استفاده کنند. این امر در آگاهی بخشی به آن‌ها که قصد گفتن مطالبی در این زمینه را دارند، حائز اهمیت است. در این کتاب ما نشان می‌دهیم که برخی از داستان‌ها که به عنوان حقایق ارائه می‌شوند، در واقع وجود ندارند و این مورد در مورد روایات جعلی و خرافی هم صدق می‌کند. همچنین افرادی که به این نوع شعر و منبرها علاقه دارند، می‌توانند با مراجعه به این کتاب متوجه شوند کدام یک از داستان‌ها مستند نیستند. همچنین این اثر می‌تواند برای پژوهشگران، استادان و دانشجویان در حوزۀ شعر و ادبیات فارسی بسیار کارساز باشد.