رئیس جمهور منتخب آمریکا که کمتر از یک ماه دیگر به کاخ سفید وارد خواهد شد، به این موضوع اشاره کرده است که قصد دارد ماجراجویی های جهانی کشورش را پایان دهد، اقدامی که می تواند همدلی ترامپ را با رقبایش در زمینه نابودسازی نظم جهانی لیبرال به ارمغان آورد.
در گزارشی از رسانه بریتانیایی به تبعات سیاست های انزواطلبانه «دونالد ترامپ» رئیس جمهور منتخب ایالات متحده پرداخته و تبادل نظراتی درباره پیامدهای این وضعیت بر روابط آمریکا با متحدانش را فراهم کرده و چندین سناریوی احتمالی را برای آینده نظم جهانی لیبرال بررسی کرده است.
طبق اطلاعاتی که روزنامه «فایننشال تایمز» ارائه داده، «ایوو دالدر»، یکی از اعضای شورای امور جهانی شیکاگو اظهار کرده که بزرگ ترین تهدید برای نظم جهانی کنونی نه از سمت چین و روسیه، بلکه به طور عمده از سوی دولت ترامپ ناشی می شود.
این گزارش حاکی است که متحدان آمریکا، از جمله انگلیس، ژاپن، کانادا، کره جنوبی، آلمان و تمامی کشورهای اروپایی، بیش از دیگران این تهدید را احساس می کنند، چراکه آن ها به بازارهای باز ایالات متحده و حمایت های امنیتی این کشور عادت کرده اند.
ترامپ بیان کرده که حتی نزدیک ترین متحدان آمریکا هم از تعرفه های گمرکی در امان نخواهند بود. او به چالش کشیدن ماده پنجم پیمان ناتو، که از اصول بنیادی مفهوم امنیت جمعی این ائتلاف نظامی است، پرداخته و اعلام کرده که در صورت عدم حمایت کافی از این ائتلاف توسط اعضا، آمریکا حتی در برابر حمله مستقیم روسیه نیز از آن ها دفاع نخواهد کرد.
گفته های ترامپ به عنوان رئیس جمهوری که به مدت طولانی حامی نظم جهانی لیبرال بوده، شوک بزرگی به متحدان آمریکا وارد کرده و آن ها متوجه هستند که در صورت تغییر مواضع واشنگتن، ناگزیرند تغییراتی در استراتژی های امنیتی و اقتصادی خود ایجاد کنند.
بسیاری از این کشورها هم اکنون در حال مدیریت خطرات احتمالی هستند. ژاپن به افزایش بودجه نظامی خود تمایل نشان داده و به تکمیل روابط با قدرت های منطقه ای نظیر استرالیا و هند پرداخته است. آلمان نیز در ارزیابی اتکای خود به تضمین های امنیتی آمریکا تجدید نظر کرده و به ایجاد استقلال امنیتی بیشتر در اروپا توجه بیشتری معطوف کرده است.
علاوه بر متحدان واشنگتن، بسیاری از سیاستمداران آمریکایی نیز با رویکرد ترامپ نسبت به اتحادها و نهادهای سنتی ایالات متحده مخالف هستند، نهادهایی که طی چندین دهه از زمان جنگ جهانی دوم، پایه گذار سیاست خارجی این کشور بوده اند.
ولادیمیر پوتین
تلاش متحدان آمریکا برای انطباق با واقعیت جدید
به نقل از فایننشال تایمز، حتی در صورتی که ترامپ به تغییرات بنیادی در سیاست خارجی آمریکا نپردازد، جهان آغاز به تحولات جدید کرده است؛ چرا که به چالش کشیده شدن اساس نظم جهانی لیبرال توسط یکی از روسای جمهور آمریکا، خود نشان دهنده یک تغییر عمیق در سیاست جهانی است.
تهدیدی که ترامپ برای منافع متحدان آمریکا به وجود آورده، در حال حاضر بحث های داغی را در برخی از این کشورها به راه انداخته است. وزیر دارایی کانادا که در ماه جاری از سمت خود کناره گیری کرده، ابراز داشت که نخست وزیر کشورش در شناسایی و مقابله با تهدید ناشی از انزواطلبی ترامپ علیه اقتصاد کانادا ناتوان است. او به احتمال وضع تعرفه های ۲۵ درصدی بر कारोबार آمریکا و کانادا اشاره کرد و گفت کانادا باید منابع مالی خود را برای «جنگ تعرفه ها» حفظ کند.
بنابر گزارش فایننشال تایمز، متحدان آمریکا در پاسخ به تعرفه های ترامپ دچار سردرگمی هستند، زیرا هنوز نمی دانند که افکار ترامپ به چه سمتی می رود. برخی معتقدند که این تهدیدها تنها یک تاکتیک مذاکره ای هستند؛ در حالی که دیگران او را چهره ای انقلابی می دانند که به دنبال دگرگونی کامل وضعیت موجود است.
رهبران آلمان و چین در اجلاس گروه ۲۰
گزارش ها نشان می دهد که اگر ترامپ از حد طبیعی فراتر برود، می تواند موجی از واکنش ها در اتحادیه اروپا را به دنبال داشته باشد. اما این برای تمامی متحدان آمریکا صدق نمی کند، مانند انگلیس و ژاپن، کشورهایی که در تجارت با ایالات متحده مازاد تجاری دارند و بنابراین شاید از تعرفه های ترامپ مصون بمانند.
با این حال، در صورتی که واشنگتن بخواهد تعرفه های سنگینی بر تجارت با لندن نیز اعمال کند، روابط امنیتی بین انگلیس و آمریکا نمی گذارد تا لندن واکنش شدیدی نشان دهد و به جنگ تجاری وارد شود. همچنین ژاپن به دلیل وابستگی بسیارش به حمایت های نظامی ایالات متحده تمایل چندانی به شروع یک جنگ اقتصادی با واشنگتن ندارد.
ترامپ، شی و پوتین به عنوان دشمنان نظم جهانی لیبرال
به اعتقاد فایننشال تایمز، «ولادیمیر پوتین» رئیس جمهور روسیه و «شی جینپینگ» رئیس جمهور چین نیز به مانند ترامپ در صدد نابودی نظم جهانی لیبرال هستند، اما آن ها در خلاف ترامپ، به دنبال تضعیف قدرت آمریکا هستند.
این رسانه به ماجرای تایوان و تلاش چین برای احیای کنترل بر این جزیره خودمختار اشاره نموده و بیان کرده است که ورود ترامپ به قدرت و احتمال کاهش ماجراجویی های ایالات متحده در عرصه های جهانی، به رهبران روسیه و چین این جسارت را داده تا اقدامات جسورانه تری انجام دهند. رسانه یادشده اذعان داشته که ایالات متحده در حال عقب نشینی است و اتحادها و موازنه های قدرت که از پایان جنگ جهانی دوم پابرجا بوده اند، اکنون در معرض فشار بی سابقه ای قرار دارند.
دونالد ترامپ و شی جینپینگ
فایننشال تایمز به این موضوع اشاره می کند که با توجه به فاکتورهای مختلفی که ممکن است در تحولات آینده تأثیرگذار باشند، نمی توان پیش بینی دقیقی از وقایع ارائه کرد، اما پنج سناریوی مختلف وجود دارد که احتمال وقوع آن ها بیشتر است. در ادامه به بررسی این پنج سناریو می پردازیم.
معامله قدرت های بزرگ
در این سناریو، روحیه معامله گری ترامپ و تمایل او به دوری از جنگ، او را به سمت یک توافق بزرگ جدید با روسیه و چین سوق می دهد. واشنگتن به طور ضمنی از حضور در درگیری های منطقه ای چین و روسیه پرهیز می کند و بر روی گسترش نفوذ خود در حوزه های نزدیک تر، از جمله تحت فشار قراردادن کانادا و مکزیک، و همچنین در اختیار گرفتن کنترل کانال «پاناما» و جزیره «گرینلند» که هم اکنون تحت کنترل کشورهای پاناما و دانمارک است، تمرکز می نماید.
به گزارش فایننشال تایمز، در این حالت ترامپ بدون تضمین امنیت، اوکراین را به امضای توافق صلح ترغیب می کند و بعد از کاهش تحریم ها علیه روسیه، پوتین به اقامتگاه شخصی ترامپ در مارالاگو دعوت خواهد شد. همچنین ممکن است ترامپ در ازای دریافت مزیت های تجاری برای شرکت های آمریکایی، تعرفه های تجارت با چین را کاهش دهد و از موضع سرسختانه آمریکا در دفاع از جزیره خودگردان تایوان فاصله بگیرد. با این حال، متحدان ایالات متحده در اروپا و آسیا در نتیجه این تغییرات به سمت استقلال در تأمین امنیت خود حرکت خواهند کرد.
تایوان
جنگ تصادفی
در این سناریو، کشورها غربی درگیر یک جنگ تجاری می شوند و با ظهور نیروهای پوپولیستی که هم به ترامپ و هم به پوتین نزدیک هستند، بی ثباتی سیاسی در اروپا افزایش می یابد. جنگ اوکراین با برقرار شدن آتش بس به پایان می رسد، اما در اروپا نگرانی وجود دارد که روسیه ممکن است دوباره به جنگ برگردد. در این میان، ترامپ مکرراً با اظهارات خود نشان می دهد که آمریکا دیگر از متحدانش حمایت نخواهد کرد. سپس چین، روسیه یا کره شمالی به مقابله با نفوذ غرب در قاره های آسیا و اروپا روی می آورند و به طور نهایی آمریکا نیز با این درگیری ها مواجه خواهد شد، مشابه دو بار در قرن گذشته.
جهانی سازی بدون آمریکا
در این سناریو، آمریکا با وضع تعرفه های سنگین و بسته شدن خود به دور از دیگر کشورها، به طور مؤثر از سازمان تجارت جهانی خارج می شود. قیمت ها در داخل آمریکا افزایشی قابل ملاحظه را تجربه کرده و کیفیت کالاها کاهش می یابد. در عوض، سایر کشورها در دنیا اقدام به تشکیل ائتلاف های اقتصادی می نمایند و وابستگی های خود را به آمریکا کاهش می دهند. اتحادیه اروپا توافق نامه ای تجاری جدید با کشورهای آمریکای لاتین به امضا می رساند و توافقاتی تازه با هند و چین منعقد می نماید. اروپا همچنین بازار خود را به روی خودروهای برقی چینی و فناوری های سبز باز می کند و در عوض، چین اقدام به ساخت کارخانه هایی در سراسر اتحادیه اروپا می نماید. رویکرد تهاجمی روسیه نسبت به اروپا نیز کاهش می یابد. استفاده از دلار به عنوان ارز جهانی کاهش پیدا کرده و شمار اعضا و نفوذ گروه بریکس افزایش می یابد.
بارگیری کشتی در چین
آنارشی
در این سناریو، آمریکا، چین، روسیه و اتحادیه اروپا درگیری های مستقیم را اجتناب می کنند، اما سیاست های انزواطلبانه ترامپ در زمینه تجارت، امنیت و نهادهای بین المللی را نتیجه ای برچسب می زند که موجب بروز یک خلا در رهبری جهانی خواهد شد. در این حالت، رشد اقتصادی در سطح جهان تضعیف می شود و کشورهایی نظیر سودان و میانمار با افزایش درگیری های داخلی مواجه خواهند شد. سازمان ملل به دلیل رقابت بین قدرت های بزرگ تضعیف می شود و توانایی مداخله کاهش می یابد. در این میان، تقابل قدرت های منطقه ای بر سر منافع و منابع به افزایش تنش ها منجر خواهد شد. با تشدید بی ثباتی و خشونت در کشورهایی مانند هائیتی، جریان مهاجران به سمت کشورهای غربی افزایش خواهد یافت و در این شرایط، احزاب پوپولیستی، در فضایی از بی ثباتی اجتماعی و اقتصادی، پیشرفت خواهند کرد.
ترامپ پیروز می شود
ایمان قوی ترامپ به سیاست «اول آمریکا» نتیجه می دهد و سرمایه ها به سوی ایالات متحده سرازیر می شود، که این امر موجب تقویت برتری این کشور در حوزه های فناوری و مالی خواهد شد. اروپایی ها و ژاپنی ها به شدت در زمینه دفاع خود سرمایه گذاری کرده و روسیه و چین را به عقب می رانند. تعرفه های آمریکا باعث کاهش قابل توجه رشد اقتصادی چین شده و نظام این کشور را به بحران می کشاند. به علاوه، در این سناریو می توان انتظار داشت که حکومت ایران با تحت فشار قرارگرفتن نظامی و اقتصادی سقوط کند و به جایگاه ترامپ در داخل و خارج از آمریکا افزوده خواهد شد. بازار سهام ایالات متحده به شکوفایی جدیدی خواهد رسید و مخالفان ترامپ ممکن است به زندان بیفتند.
در نهایت، رسانه بریتانیایی تأکید کرد که واقعیت تحولات چهار سال آینده محتمل است ترکیبی از تمامی این سناریوها باشد، نه تنها یکی از این پنج حالت. نکته ای که به وضوح مشخص است، این است که نظم جهانی لیبرال تحت رهبری آمریکا با چالش های جدی مواجه شده و جهان در حال پیشروی به سمت یک دوره گذار است.