نظافت و پاکیزگی، چه در زمان اوجگیری دین زرتشتی در ایران و چه در دورهای که مردم به اسلام روی آوردند، همواره بخشی از فرهنگ و آیین زندگی روزمره ایرانیان بوده است. از همین رو، حمامها همواره جزو لاینفک حیات اجتماعی این سرزمین به شمار میرفتهاند. شواهد متعددی از حمامهای قدیمی در ایران وجود دارد. این حمامها آنچنان متنوع و فراوان هستند که بسیاری از آنها با گذشت یک یا دو قرن همچنان باقی ماندهاند. البته در حال حاضر خبری از فوته و لنگ و آب داغ خزینهها نیست و بسیاری از آنها به موزه تبدیل شدهاند.
بر اساس گزارش همشهری آنلاین، برخی از این حمامها دارای تزیینات فوقالعادهای هستند و این سوال مدام به ذهن میآید که آیا این بناها از ابتدا قرار بوده که به خاطر معماری خاص و زیباییشان به موزه تبدیل شوند و صرفاً مکانی برای کیسهکشی و شوخیهای موقتی بودهاند. با این حال، آنها بخش مهمی از میراث فرهنگی غنی این کشور هستند و به واسطه معماری و تزئینات یکتای خود، اهمیت زیادی در زندگی روزمره مردم داشتهاند. در چنین روزی در سال ۱۳۲۲، شهرداری برای نخستین بار، نرخ رسمی گرمابهها را تعیین کرد و تا پیش از آن، نرخها متناسب با سلیقه افراد مشخص میشد.
فین کاشان؛ مشهد امیر
مجموعه باغ فین که شامل دو حمام کوچک و بزرگ است، در کاشان واقع شده است. قدمت یکی از این حمامها به دوران صفویه و دیگری به دوره قاجار مربوط میشود. دالانها و حوضچههای آن دارای معماری زیبا و چشمنوازی هستند. همچنین، حمام فین با امیرکبیر شناخته میشود؛ شخصیتی که سرنوشت غمانگیز او در سال ۱۲۳۰ خورشیدی در همین مکان رقم خورد. فین به دلیل قتل امیرکبیر به دستور ناصرالدینشاه دارای اهمیت تاریخی است و همواره پذیرای گردشگران میباشد.
وکیل شیراز؛ هدیه سلطان
نوع نام این حمام خود گویای آن است که به زمان زندیه بازمیگردد و به عنوان هدیهای از کریمخان زند به مردم محسوب میشود؛ شخصی که خود را در جایگاه شاه نمیدید و به نام وکیلالرعایا شناخته میشد. او به واقع به فکر بهبود اوضاع مردم بود و مجموعهای از بناهای تاریخی از جمله همین حمام و بازار معروف را به جا گذاشت. حمام وکیل با زیبایی و شکوه خود، این روزها به موزه فرش تبدیل گردیده است.
شیخ بهایی اصفهان؛ شاهکار مهندسی
حمام شیخ بهایی شهرتی اسطورهای در میان مردم دارد و احتمالاً شما هم شنیدهاید که تنها با نور یک شمع گرم میشده است. این موضوع اگرچه به نوعی اغراقآمیز به نظر میرسد، اما حقیقت این است که شیخ بهایی، دانشمند و حکیم دوران صفوی، با نبوغ و مهارت مثالزدنی این سازه را طراحی کرده که به عنوان یک بناي تاریخی فوقالعاده به حساب میآید. اگرچه سالها وضعیت آن چندان مناسب نبود، اما در سالهای اخیر توجه ویژهای به آن شده و مرمتهایی انجام گردیده است.
گنجعلیخان کرمان؛ حمام جهانی
کمتر حمامی در ایران وجود دارد که مانند گنجعلیخان، شهرت فراوانی در سطح جهانی داشته باشد. این حمام مطابق دستور گنجعلیخان، حاکم دوران شاهعباس صفوی در کرمان بنا شده و بخشی از پروژه بزرگ شهری شامل مسجد، میدان و بازار میباشد. سر در این حمام با خطوط دوره صفویه مزین شده و طراحی و تزئینات آن چنان باعظمت و حدود بالایی از ظرافت است که به شهرت جهانیاش افزوده است. در حال حاضر این حمام به عنوان موزه مردمشناسی عمل میکند.
گنجعلیخان کرمان؛ حمام جهانی
به ندرت حمامی در ایران یافت میشود که بتواند مانند گنجعلیخان به شهرت جهانی دست یابد. این حمام با دستور گنجعلیخان، حاکم دوران شاهعباس صفوی در کرمان تأسیس شده و جزئی از پروژههای عظیم روشنگری شهری شامل مسجد، میدان و بازار است. تزئینات سر در آن تحت تأثیر خطاطیهای دوره صفویه قرار دارد و معماری آن با شکوه و دقت بالایی طراحی شده است، به طوری که اکنون به عنوان یک موزه مردمشناسی شهرتی جهانی یافته است.