سوزاندن مازوت و آلودگی‌های ناشی از آن به ویژه در کلانشهرها به یکی از چالش‌های مداوم فصل سرما تبدیل شده است. به همین دلیل، رئیس‌جمهور پزشکیان امسال دستور توقف سوزاندن مازوت در نیروگاه‌های اراک، کرج و اصفهان را به منظور حفظ سلامت و ایمنی ریه‌های مردم صادر کردند. همچنین مقرر شد تا به منظور جبران این تصمیم، خاموشی‌های محدود و برنامه‌ریزی شده در سطح کشور اجرا گردد؛ موضوعی که با واکنش‌های مختلفی از سوی موافقان و مخالفان روبرو شد. اما«مازوت» چیست و چه اثرات منفی برای سلامت انسان به دنبال دارد؟
در این زمینه دکتر عباس شاهسونی – رئیس گروه سلامت هوا و تغییر اقلیم وزارت بهداشت ، با توضیح اینکه مازوت یک نوع سوخت سنگین است که به منظور تولید برق در نیروگاه‌ها به کار گرفته می‌شود، ابراز داشت: استفاده از این سوخت سنگین باعث تولید گاز «دی‌اکسید گوگرد» و ذرات معلق با اندازه کمتر از ۲.۵ میکرون می‌گردد. از آنجا که مصرف مازوت موجب تولید این آلاینده‌ها می‌شود، به شدت بر سلامت انسان‌ها تأثیر منفی دارد. به طور کلی، سوزاندن مازوت به افزایش غلظت آلاینده‌های هوا منجر شده و در زمان‌هایی که جو پایدار است و آلاینده‌ها تجمع می‌یابند، شدت این غلظت افزایش یافته و کیفیت هوا به میزان قابل توجهی کاهش می‌یابد.
تهدید مازوت برای سلامت انسان‌ها
او افزود: بنابراین، با توجه به افزایش آلاینده‌های حاصل از سوزاندن مازوت، این موضوع به ویژه برای سلامت انسان‌ها بسیار خطرناک است. به یاد داشته باشید که آلاینده‌ها تنها به مازوت محدود نمی‌شوند و در کنار آلاینده‌های ناشی از این سوخت، منابع دیگری نیز وجود دارند که بر میزان آلودگی تأثیر می‌گذارند. افزایش این آلاینده‌ها به شدت سلامت افراد در معرض آن‌ها را به خطر می‌اندازد.
رئیس گروه سلامت هوا و تغییر اقلیم وزارت بهداشت بیان کرد: هرچه سطح آلاینده‌ها کاهش یابد، به همان میزان می‌توانیم به کیفیت هوای بهتری دست یابیم. دسترسی به هوای پاک از دو طریق امکان‌پذیر است؛ یکی از این روش‌ها کنترل و مدیریت منابع است، و دیگری کاهش مواجهه مردم با آلاینده‌ها می‌باشد. به کارگیری سوخت‌های پاک نظیر گاز طبیعی در نیروگاه‌ها یا صدور دستورالعمل‌های کنترلی به منظور مدیریت آلاینده‌ها، به عنوان راهکارهایی برای کنترل و مدیریت منابع به شمار می‌روند.
غفلت از کنترل آلاینده‌های هوا در سال‌های اخیر
شاهسونی در ادامه با اشاره به اینکه مباحث مربوط به کنترل آلاینده‌ها در سال‌های گذشته نادیده گرفته شده است، گفت: در گذشته، موضوع کاهش آلاینده‌های ناشی از مصرف مازوت به طور جدی مورد توجه واقع نشده و غفلت شده است. در کشور، شرکت‌های دانش‌بنیانی حضور دارند که می‌توانند راهکارهایی برای کاهش میزان آلاینده‌های خروجی از دودکش نیروگاه‌هایی که مازوت مصرف می‌کنند، ارائه دهند. وزارت نیرو و دیگر نهادها می‌توانند از دانش و فناوری این شرکت‌های دانش‌بنیان بهره‌برداری کنند تا آلاینده‌های ناشی از مصرف مازوت کاهش یابد.
او تصریح کرد: با کاهش مقادیر ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون و سایر آلاینده‌ها، خطر کمتری برای سلامت مردم ایجاد خواهد شد.
تأثیر مازوت‌سوزی بر تشدید بیماری‌های قلبی و تنفسی و مرگ‌های زودرس
شاهسونی همچنین به عوارض مازوت‌سوزی و تأثیر مصرف این سوخت بر سلامت انسان‌ها پرداخت و تصریح کرد: استفاده از این سوخت سنگین منجر به تولید گاز «دی‌اکسید گوگرد» می‌شود که قادر است سیستم تنفسی فوقانی را تحت تأثیر قرار دهد. خاصیت حلالیت بالای گاز دی‌اکسید گوگرد، می‌تواند منجر به تنگی نفس و خس‌خس هنگام تنفس گردد. این گاز به طور خاص در تشدید بیماری‌های قلبی و تنفسی مؤثر است و اثرات مضری بر افرادی که به آسم مبتلا هستند دارد.
رئیس گروه سلامت هوا و تغییر اقلیم وزارت بهداشت ادامه داد: به طور کلی، گاز دی‌اکسید گوگرد برای سلامت عمومی خطر دارد. علاوه بر این، ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون نیز در هوا وجود دارد که بیماران قلبی_عروقی، سالمندان و کودکان حساسیت بیشتری نسبت به آن دارند. غلظت‌های بالا از این ذرات در محدوده‌های ناسالم، موجب افزایش مرگ‌های زودرس می‌شود. مرگ‌های زودرس به ویژه در افرادی که به بیماری‌های قلبی_عروقی مبتلا هستند و همچنین در سالمندان قابل مشاهده است.
شاهسونی در ادامه گفت: ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون در غلظت‌های بالا که وارد محدوده‌های ناسالم برای تمام گروه‌ها می‌شوند، می‌توانند به افزایش بیماری‌های ریوی و قلبی_عروقی منجر شوند. گاز دی‌اکسید گوگرد همچنین می‌تواند به مشکلات تنفسی مانند تنگی نفس و خس‌خس سینه به ویژه در افرادی که به آسم مبتلا هستند، منجر گردد. این گاز می‌تواند به بیماری‌های قلبی_عروقی و تنفسی آسیب برساند.
بیش از ۳۰,۰۰۰ مرگ منتسب به آلودگی هوا در ۵۷ شهر
وی افزود: منابع متنوعی از آلاینده‌ها در تمامی مناطق وجود دارد و نباید تصور کرد که تنها آلاینده‌های ناشی از مازوت در یک منطقه خاص وجود دارد. در کلانشهرها، منابع زیادی از آلاینده‌ها مشاهده می‌شود و مازوت تنها یکی از آن‌ها است. بنابراین، آمار مربوط به آلاینده‌ها تنها به مازوت محدود نمی‌شود بلکه شامل تمامی منابع آلاینده می‌باشد.
شاهسونی خاطرنشان کرد: طبق آخرین آمار اعلام شده از سوی وزارت بهداشت در سال ۱۴۰۲، بیش از ۳۰,۶۰۰ مورد مرگ به آلودگی هوا در ۵۷ شهر کشور با جمعیتی معادل ۴۸ میلیون نفر نسبت داده شده است.