عاطفه چوپان: تحرکات بازار در روز یکشنبه به‌وضوح نشان داد که علی‌رغم اینکه نقدینگی به‌طور کامل از بازار خارج نشده و همچنان در جستجوی فرصت‌های جدید است، ورود پرقدرت سرمایه‌گذاران به بازار در گرو دریافت یک سیگنال محکم در زمینه سیاست‌های کلان اقتصادی به‌نظر می‌رسد. بررسی رفتار پول حقیقی و حقوقی در معاملات روز گذشته حکایت از آن دارد که بازار در وضعیت «انتظار فعال» به‌سر می‌برد؛ به‌طوری‌که سرمایه‌گذاران تمایل دارند خریدهایی در محدوده‌های حمایتی انجام دهند، ولی از آغاز روند صعودی پرشتاب خودداری می‌کنند. این نوع رفتار مطابق با الگوی «اصلاح زمانی» است که در آن بازار نه به سمت ریزش می‌رود و نه قادر به عبور از سقف قبلی خود است، بلکه با نوسانات کنترل‌شده در یک دامنه محدود حرکت می‌کند تا به‌تدریج انرژی لازم برای صعود بعدی راجمع‌آوری کند.
در منظر تکنیکال، سقف تاریخی شاخص کل اکنون به یک مقاومت روانی جدی تبدیل شده است. تحلیلگران حرفه‌ای بازار بر این باورند که عبور از این محدوده تنها از طریق متغیرهای کلان‌ساز مثل افزایش نرخ دلار توافقی یا کاهش نرخ بهره در بازار بدهی ممکن است، نه از طریق انتشار گزارش‌های مالی مثبت. در این بین، بازگشایی نماد سایپا و افزایش تقاضا در نمادهای کلیدی، نشان‌دهنده واکنش بازار نسبت به خبرها و جستجوی بهانه‌ای برای شروع حرکت است.
چشم‌انداز معاملاتی کوتاه‌مدت و نقش پول هوشمند
تحلیل جریان ورودی و خروجی پول حقیقی در روز یکشنبه نشانگر آن بود که پس از چند روز پی در پی خروج نقدینگی، برای اولین بار نه‌تنها این روند خنثی شد بلکه ورود محدود پول حقیقی به برخی صنایع نیز مشاهده گردید. این وضعیت از دید بسیاری از معامله‌گران به معنای «تثبیت کف کوتاه‌مدت» تعبیر می‌شود. اگر این روند در روزهای آینده ادامه یابد، به‌نظر می‌رسد که بازار از حالت محتاطانه به وضعیت تهاجمی‌تر طی مسیر کند. با این حال، در شرایطی که محرک جدیدی فعال نشود، حرکت بازار به‌صورت تدریجی خواهد بود و احتمالاً شاخص کل به‌دنبال نوسانات محدود برای تثبیت در بالای سطوح فعلی خواهد بود.
سناریوی میان‌مدت بازار؛ صعود با شیب ملایم
در افق میان‌مدت، بازار سرمایه همچنان به لحاظ ارزندگی در وضعیت جذابی قرار دارد. نسبت قیمت به درآمد (P/E) بسیاری از شرکت‌های بزرگ در مقایسه با تورم مورد انتظار و بازدهی بازارهای موازی پایین به‌نظر می‌رسد، و این وضعیت از نظر سرمایه‌گذاران حرفه‌ای سیگنالی برای خرید میان‌مدت محسوب می‌شود. با آنکه سرعت رشد بازار احتمالاً مشابه شهریور و مهر نخواهد بود، استمرار جریان تورمی در اقتصاد، افزایش قیمت کالاهای جهانی و بهبود نرخ‌های تسعیر می‌تواند آرام آرام شاخص را در مسیر صعود نگه دارد.
تالار شیشه‌ای یکشنبه را چطور گذراند؟
واگرایی‌های موجود در شاخص‌های بورسی که روز شنبه به‌وضوح قابل مشاهده بود، در معاملات روز یکشنبه به‌کلی از بین رفت و بازار از همان آغاز روزش به رنگ سبز درآمد. شاخص کل بورس که هفته را با کاهش آغاز کرده بود، روز گذشته با افزایش بیش از 24 هزار واحدی به محدوده سه‌میلیون و 84 هزار و 243 واحد رسید و کار خود را به پایان رساند. نمادهای وبملت، خودرو و خساپا در این روز پرتراکنش‌ترین نمادهای بازار سرمایه بودند. همچنین شاخص هموزن، که نمایانگر نمادهای مقیاس کوچک و متوسط است، مانند شاخص کل به روند صعودی خود ادامه داده و با افزایش بیش از 6800 واحدی به 907 هزار و 704 واحد رسید.
نگاهی به روند ورود پول به تالار شیشه‌ای نشان می‌دهد که روز گذشته برعکس روز شنبه که نقدینگی به سمت گروه‌های ریالی متمایل بود، با توجه به اینکه شاخص کل رشد کرد، ورود پول بیشتر به سمت سهام شاخص‌ساز سوق داده شد. به‌گونه‌ای که گروه محصولات شیمیایی با جذب بیش از 400 میلیارد تومان نقدینگی در صدر ورود پول قرار گرفتند. دلیل این حجم از افزایش تقاضا برای این گروه را می‌توان در خبری مبنی بر حذف دو هاب اروپایی از فرمول خوراک جست. پس از شیمیایی‌ها، گروه چندرشته‌ای صنعتی و دارویی‌ها در رده‌های دوم و سوم ورود پول قرار گرفتند و دارویی‌ها موفق به جلب توجه معامله‌گران برای دومین روز متوالی شدند. تحلیلگران بر این باورند که علت ورود این میزان پول به این گروه‌ها قرار گرفتن در فصل اوج تقاضا است. ارزش معاملات روز یکشنبه نزدیک به ۱۲ همت بود که در سطح میانگین دو هفته اخیر قرار داشت.
با آنکه گزارش‌های مالی مثبت شش‌ماهه از سوی اکثریت صنایع منتشر شده، که از ثبات سودآوری و رشد حاشیه سود در گروه‌هایی نظیر پالایشی، بانکی و معادن حکایت دارد، اما بازار سرمایه همچنان در برابر سقف تاریخی خود رویکردی محتاطانه از خود نشان می‌دهد. این در حالی است که ساختار مالی شرکت‌ها نشان می‌دهد که بخش قابل توجهی از صنایع به مرحله «ترمیم سودآوری» رسیده و وارد فاز «ایجاد مزیت نسبی در مقایسه با بازارهای موازی» شده‌اند. با وجود این، همان‌گونه که محمد خبری‌زاد و سایر تحلیلگران بنیادی یادآور می‌شوند، این میزان از عملکرد برای تغییر مسیر بازار کافی نیست. برای شکستن سقف تاریخی، بازار نیاز به یک «محرک بیرونی قوی» دارد؛ محرکی که بتواند وزنه انتظارات تورمی را در معادلات سرمایه‌گذاران افزایش دهد و جریان پول هوشمند را به سوی بورس سوق دهد. در این راستا، نرخ دلار توافقی به‌عنوان یکی از کلیدی‌ترین متغیرهای تأثیرگذار بر انتظارات تورمی و سودآوری شرکت‌های صادرات‌محور در نظر گرفته می‌شود. شنیده‌هایی از افزایش این نرخ که از روزهای پایانی هفته گذشته در بازار به گوش می‌رسد، از نظر فعالان می‌تواند به‌عنوان سمبل روانی و بنیادی عمل کند و بازار را برای آغاز یک موج صعودی تازه آماده سازد.
خبر مهم برای بازار یکشنبه و اثرات میان‌مدت آن
عصر روز شنبه، معاون وزیر نفت با اعلام سه تصمیم کلیدی برای صنایع پتروشیمی، افق معاملاتی جدیدی را به روی بازار گشود. حذف دو هاب اروپایی با بالاترین نرخ از فرمول خوراک، متوقف کردن دریافت عوارض پرچم و لغو عوارض انتقال گاز پتروشیمی‌ها به‌طور مؤثری منجر به کاهش هزینه‌های تولید و افزایش رقابت‌پذیری محصولات ایرانی در بازارهای جهانی می‌شود. همچنین مطرح کردن احتمال عرضه محصولات پتروشیمی در تالار دوم بورس کالا با نرخ دلاری نزدیک به ۱۰۰ هزار تومان، افق جدیدی برای سودآوری این شرکت‌ها شکل داده است. این اخبار به‌سرعت در معاملات روز یکشنبه بازتاب یافت و به افزایش تقاضا در گروه پالایشی و برخی نمادهای پتروشیمی منجر شد؛ به‌گونه‌ای که نقدینگی به سمت این صنایع معطوف و صف‌های خرید در نمادهای تولیدکننده اوره و متانول شکل گرفت.
با این حال، تحلیلگران تأکید می‌کنند که اثرات این تصمیمات عمدتاً جنبه صنعتی و میان‌مدت دارد و اگرچه می‌تواند سودآوری شرکت‌های مرتبط را به‌طور قابل توجهی بهبود بخشد، اما برای ایجاد یک حرکت عمومیت یافته در کل بازار کافی نیست. بازار سرمایه در شرایط فعلی بیشتر از آنکه به بهبود صورت‌های مالی واکنش نشان دهد، منتظر یک سیگنال قاطع در حوزه‌های پولی و ارزی است. در واقع، برای بالا بردن شاخص از سقف تکنیکال، نیازمند یک «محرک کلان‌اقتصادی» هستیم که بتواند انتظارات تورمی را به شکل نامحدود فعال کند و مسیر ورود پول جدید را هموار سازد.
بورس هیجان‌زده است؟
مریم محبی، تحلیلگر بازار سرمایه با اشاره به مهم‌ترین رویداد مؤثر بر بازار سرمایه بیان داشت: «به‌نظر می‌رسد یکی از مهم‌ترین اتفاقاتی که این روزها باید اثر آن را بر بازار تحلیل کنیم، موضوع انحلال بانک آینده باشد. این مسأله قابل کتمان نیست، زیرا بانک آینده خود یکی از نمادهای بورسی است که سهامداران آن، مردم عادی هستند. از طرفی، انحلال این بانک علاوه بر اینکه می‌تواند حدود ۴۰ درصد از ناترازی سیستم بانکی را کاهش دهد، تأثیرات قابل‌توجهی خواهد داشت.»
وی ادامه داد: «روز شنبه، بعد از نشر این خبر، با اینکه در نمادهای بانکی خبری که مستقیماً بر صنعت بانکداری تأثیر بگذارد منتشر نشد، اما این خبر از لحاظ روانی تأثیر چشمگیری بر اعتماد سرمایه‌گذاران گذاشت. اینکه یک شرکت ورشکسته با حجم بالای زیان انباشته بتواند بدون هیچ مانعی به فعالیت‌های خود ادامه دهد، همواره حس عدم اطمینان و ناپایداری را به بازار منتقل می‌کند.» محبی با اشاره به واکنش بازار در روز شنبه گفت: «بر همین اساس، شاهد روند منفی سنگین در بازار بودیم. گزارش‌های منتشر شده نیز در برخی صنایع رضایتبخش نبود و به‌ویژه در صنایع انرژی‌محور نظیر فولاد، عملکرد خوبی به‌چشم نمی‌خورد. همچنین نرخ تأمین مالی شرکت‌ها نیز رضایتبخش نبود و به‌طور کلی، گزارش‌ها نتوانستند انتظارها را برآورده کنند.» این تحلیلگر بازار سرمایه افزود: «دولت اما یکشنبه تغییرات مثبتی در روند معاملات رقم زد و بازار از منفی شدید به مثبت قابل‌توجهی تبدیل شد. اکنون این سوال مطرح است که آیا خبری مثبت جذب بازار شده یا حرکتی بنیادی شکل گرفته است؟ پاسخ منفی است؛ هیچ‌یک از این عوامل وجود نداشت. آنچه می‌تواند این تغییر را توجیه کند، رنج‌زدن صندوق‌های طلا و تبدیل رفتار تثبیتی در بازار طلا است، که نشان می‌دهد بازار سرمایه با تمام چالش‌ها، هنوز قابلیت جذب نقدینگی را دارد.»
وی در پیوند با وضعیت تکنیکال شاخص کل گفت: «دوشنبه شاهد بودیم که شاخص توانست محدوده سه‌میلیون واحد را حفظ کند و در حدود سه‌میلیون و 80 هزار واحدی به کار خود ادامه دهد. این موضوع از لحاظ تکنیکال نشان‌دهنده قرار گرفتن شاخص در ناحیه‌ای منطقی و مساعد است.» محبی همچنین با تجزیه و تحلیل رفتار هیجانی بازار توضیح داد: «اینکه یک روز بازار سقوط شدید را تجربه کند و روز بعد رشد محسوس را شاهد باشد، به‌خوبی نشان‌دهنده هیجان موجود در بازار است. کوچک‌ترین خبر مثبت می‌تواند شاخص را به سمت افزایش هدایت کند و کوچک‌ترین خبر منفی می‌تواند بازار را وارد فاز کاهشی کند. بنابراین شرایط کنونی بازار را می‌توان به‌طور کامل ناپایدار و به‌شدت شکننده توصیف کرد؛ چه در قسمت خرید و چه در بخش فروش. سرمایه‌گذاران با پول‌های محتاط در بازار حاضرند و منتظر اجازه ایجاد ثبات هستند.» وی در ادامه درباره آینده بازار سرمایه ابراز داشت: «با توجه به اینکه ساختار اقتصادی کشور تغییر نکرده و همچنان مشکلات ناترازی انرژی وجود دارد، به‌ویژه با نزدیک شدن فصل سرما و احتمال وقوع چالش‌هایی برای صنایع، گمان می‌رود که بازار در آینده مستعد کاهش قیمت باشد، مگر اینکه حمایت‌های بانک مرکزی و سازمان بورس از سهامداران تقویت شود.»
محبی در جمع‌بندی نهایی گفت: «اگر بخواهیم وضعیت کنونی را مسئله‌بندی کنیم، بازار در حال کف‌سازی است و همچنان در وضعیت نامشخص قرار دارد. احتمال ورود مجدد بازار به روندهای منفی وجود دارد.» به‌طوری‌که رفتار روز یکشنبه باب یک مرحله جدید را گشوده است؛ مرحله‌ای که بازار به فاز «پایداری» وارد می‌شود و ریسک افت‌های شدید که در گذشته تجربه کرده بود کاهش می‌یابد. اکنون سوال کلیدی فعالان بازار این است که آیا شاخص موفق به رشد می‌شود و اینکه این رشد کی و با کدام سرعت محقق خواهد شد.
رهایی بورس از بند نرخ خوراک؟
فرمول جدید باعث تنفس در پتروشیمی‌ها می‌شود؟