پیگیری مستمر برنامه‌های تلویزیونی، سیر و گردش بی‌هدف در شبکه‌های اجتماعی و اختصاص زمان طولانی به بازی‌های دیجیتال، رفتارهایی هستند که می‌توانند به سلامت و کیفیت زندگی روزمره افراد آسیب بزنند.
این نوع رفتارهای اعتیادآور به طور مستقیم با پدیده‌ای به نام «تله دوپامین» مرتبط می‌شوند. ولی تله دوپامین چیست و چه تأثیری بر زندگی روزمره انسان‌ها دارد؟
دوپامین چیست؟
دوپامین یک ترکیب شیمیایی مهم در مغز است که به عنوان یک پیام‌رسان کلیدی عمل می‌کند و تأثیرات گسترده‌ای دارد. این ماده بر روی کنترل حرکات، توجه، حافظه، حالت روانی، پیش‌بینی لذت و حتی تولید شیر مادر اثرگذار است.
آیا به راستی گشت‌وگذار در شبکه‌های اجتماعی، لمس صفحه نمایش گوشی یا بازی‌های کامپیوتری می‌توانند به عنوان نوعی اعتیاد محسوب شوند؟
در این مورد، نظریه «تله دوپامین» مطرح می‌شود.
تله دوپامین چیست؟
زمانی که شما به مرور در شبکه‌های اجتماعی مشغول می‌شوید یا قسمتی از یک برنامه تلویزیونی را تماشا می‌کنید، مغز شما دوپامین تولید می‌کند. این فرایند تولید دوپامین، احساس لذت و شادی را برای شما به همراه دارد. اما این حس نشاط، زودگذر است و ممکن است پس از آن مغز با کاهش یا فقدان دوپامین مواجه شود. از این رو، شما به انجام این فعالیت‌ها که به شما حس لذت می‌دهند، ادامه می‌دهید.
دوپامین و اعتیاد
در دهه ۱۹۷۰ اولین بار ارتباط دوپامین و اعتیاد بررسی شد. پژوهشگران متوجه شدند که موش‌ها به طور مکرر نواحی از مغز خود را که به دوپامین مربوط می‌شوند، با استفاده از یک اهرم تحریک می‌کنند.
آغازاً، اعتیاد تنها به مصرف مواد مخدر اطلاق می‌شد. افزایش سطح دوپامین در مغز به واکنش بسیاری از مواد اعتیادآور پاسخ می‌دهد، حتی اگر این مواد به طور مستقیم بر روی سیستم دوپامینرژیک تأثیر نگذارند.
تولید دوپامین در مغز به شما این امکان را می‌دهد که به طور ناخودآگاه یاد بگیرید که رفتارها و شرایطی که منجر به چنین لذت‌هایی می‌شوند، به هم مرتبط هستند. با مصرف مکرر مواد اعتیادآور، دوپامین با آن رفتارها در ارتباط می‌شود و این مسئله موجب تقویت و تثبیت رفتار جستجوی مواد مخدر می‌گردد.
تا سال ۲۰۱۰، مفهوم اعتیاد تنها به مصرف مواد اعتیادآور محدود بود، اما این تعریف بعداً گسترش یافت و رفتارهایی که به وضوح نیازی به مصرف مواد ندارند را هم شامل شد.
در این نوع اختلال‌ها، افزایش دوپامین باعث تقویت رفتارهایی نظیر قمار و بازی‌های کامپیوتری می‌شود که به صورت عادت در زندگی افراد ظاهر شده‌اند.
محرک‌های اجتماعی مانند چهره‌های خندان، پیام‌ها و حتی لایک‌ها نیز می‌توانند سیستم دوپامینرژیک ما را به فعالیت وا دارند. تاکنون ارتباط قطعی میان دوپامین و فعالیت در شبکه‌های اجتماعی ثابت نشده است.
پژوهش‌ها نشان داده‌اند که در موش‌ها، سطح دوپامین به طور خودکار در طول الگوهای رفتاری خاص افزایش یافته و احتمال تکرار این رفتارها بیشتر می‌شود. این نکته نشان می‌دهد که دوپامین می‌تواند هر رفتار کوچکی را تقویت کرده و آن را به عادت تبدیل کند.
اعتیادها به واسطه آثار زیان‌آوری که بر روی سلامت جسمی و روانی افراد می‌گذارند، تعریف و شناسایی می‌شوند. به ویژه گشت‌وگذار در شبکه‌های اجتماعی، به‌خصوص در میان نوجوانان، به عنوان یکی از رفتارهای اعتیادآور شناسایی می‌گردد.
آیا اکنون زمان آن نرسیده که از گرفتار شدن در این دام‌ها بپرهیزیم؟
منبع: یورونیوز