خانواده جوزانی‌ در نمایی جدید از «شیر سنگی» پس از سال‌ها

این جلسه که به نقد و بررسی فیلم سینمایی «شیر سنگی» به کارگردانی «مسعود جعفری جوزانی» اختصاص داشت، توسط انجمن حقوق‌شناسی و گروه حقوق خانه اندیشمندان علوم انسانی با تاکید بر جنبه‌های مردم‌شناسی، جامعه‌شناسی، و فلسفه حق و حقوق عمومی به ترتیب با حضور این کارگردان، «علیرضا شجاع‌نوری» بازیگر، «فتح‌الله جعفری‌جوزانی» تهیه‌کننده، مترجم و پژوهشگر سینمایی و «سحر جعفری‌جوزانی» بازیگر این فیلم در خانه اندیشمندان علوم انسانی در تهران برگزار شد.

پس از نمایش فیلم «شیر سنگی»، دکتر «علیرضا غریب‌دوست» دبیر انجمن حقوق‌شناسی و گروه حقوق خانه اندیشمندان، متن دل‌نوشته‌ای که مخصوص این مراسم و برای «مسعود جعفری‌جوزانی» نوشته شده بود را خواند. سپس دکتر «مصطفی ملکیان» پژوهشگر، دین‌پژوه و استاد فلسفه و اخلاق، دکتر «سجاد فتاحی» جامعه‌شناس و پژوهشگر، و دکتر «حسن وکیلیان» دانشیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی، نظرات خود را ارائه کردند.

دکتر «داریوش رحمانیان» دانشیار دانشکده ادبیات دانشگاه تهران و سردبیر فصلنامه «مردم‌نامه» در بخشی از این نشست به یادآوری فیلم «شیرسنگی» پرداخت و گفت: زمانی که دانشجو بودم، این فیلم را در اکران عمومی دیدم و لذت زیادی از آن بردم و یادم هست که به شدت تحت تأثیر قرار گرفتم و اشک‌هایم جاری شد. «مسعود جعفری‌جوزانی» یکی از پیشگامان سینمای پس از انقلاب ایران است که با نخستین اثر سینمایی خود به نام «جاده‌های سرد» سینمای جدید ایران را به جشنواره‌های جهانی معرفی کرد و موجبات حضور سینمای ایران در عرصه جهانی را فراهم آورد و به عنوان پلی میان سینمای شرق و غرب معرفی شد.

وی همچنین گفت: دوربین قلمی تاریخ است؛ در واقع می‌توان با دوربین نیز مسایل تاریخی را بازگو کرد و هر آنچه دوربین به تصویر می‌کشد، دارای تاریخیت است. یعنی این آثار تجسم یافته همیشه قابل تفسیر هستند و می‌توان از زوایای مختلف و در زمان‌ها و شرایط مختلف به آن‌ها نگریست. به همین دلیل تاریخیت هر آنچه تولید می‌شود از اهمیت زیادی برخوردار است.

این استاد دانشگاه در ادامه گفت: فیلم سینمایی «شیر سنگی» به کشاکش‌هایی که در جامعه ما میان سنت و مدرنیته وجود دارد، بین زندگی قدیم و جدید، پرداخته است؛ جوزانی در زمان ساخت این اثر حدود ۳۷ یا ۳۸ سال داشت و نسبت به شرایط زمانه و بافت اجتماعی خود آگاهی و تسلط کاملی داشته و توانسته که ذهن تماشاگر را به خوبی درگیر کند. اگر به دقت به فیلم «شیر سنگی» نگاه کنیم، درمی‌یابیم که جنگ میان روایت‌ها و گفتمان‌ها به طور مؤثر در آن تجلی یافته است. در تاریخ معاصر ما، تقابل میان سنت و مدرنیته و همچنین مقوله مدرنیزاسیون و نوسازی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

ایشان افزود: در فیلم سینمایی «شیر سنگی»، صرف نظر از هر نوع نقدی که بشود بر آن وارد کرد، می‌توان قدرت روایت‌گری آن را به وضوح مشاهده کرد. تأثیر رسانه سینما و درک تاریخی آن بر مخاطب، از اهمیت خاصی برخوردار است، زیرا یک تصویر به مراتب ارزشمندتر از هزار کلمه است. در زمینه اسلامی‌سازی علوم انسانی، منابع وسیع و نجومی هزینه شده اما صدای دغدغ‌ه‌های افرادی مانند من به گوش کسی نرسیده‌است. بیش از پانزده سال است که این مسائل را مطرح می‌کنم؛ سواد تاریخی ما کم است و سواد بصری ما از آن فجیح‌تر است. در عصر حاضر هیچ ابزاری به اندازه سینما و هنرهای بصری نمی‌تواند برای توسعه و اصلاحات و تعمیق درک ما از مسائل و چالش‌های جامعه مفید واقع شود. ما به شدت به یک «تاریخ دیدمانی» نیازمندیم تا صدای ایران را در عصر تسلط هنری سینما و دوربین به جهانیان برسانیم. علیرغم حضور کارگردانان ایرانی و کسب جوایز بین‌المللی، هنوز صدای مستقلی در عرصه جهانی نداریم. به عنوان مثال، ترکیه در همسایگی ما به شکلی موثر پیرامون تاریخ خود آثار خوبی تولید کرده است.

سردبیر فصلنامه «مردم‌نامه» در پایان تأکید کرد: با همه این اوضاع، هر زمان که دستاوردهای هنری «مسعود جعفری‌جوزانی» را مطالعه می‌کنم، ایشان را به عنوان یک فیلمساز تاریخی می‌شناسم. آثار ماندگاری چون سریال تاریخی «در چشم باد»، فیلم سینمایی «شیر سنگی»، و «در مسیر تندباد» به مسائل تاریخ معاصر پرداخته‌اند. همچنین چندین پروژه تاریخی ناتمام از جمله فیلم سینمایی «کوروش کبیر»، «پوریای ولی»، سریال «خواجه نصیرالدین طوسی»، فیلم سینمایی «باسکرویل»، و سریال «یعقوب لیث» وجود دارند که به دلایل کمبود بودجه متوقف مانده‌اند. آرزو می‌کنم که در ایران پیوندی میان تاریخ و سینما ایجاد شود تا سینماگران تاریخ‌نگار و مورخ پرورش دهیم.

در بخش دیگری از این رویداد، «مسعود جعفری‌جوزانی» کارگردان و فیلمنامه‌نویس فیلم «شیر سنگی» اظهار داشت: از سخنرانی‌های تمامی حاضرین در این مراسم بسیار لذت بردم و این برای من جالب بود که وقتی یک اثر سینمایی تولید می‌شود، فضایی برای تأمل و گفتمان در جامعه ایجاد می‌کند که این خود ارزشمند است.

جوزانی، سازنده سریال تاریخی «در چشم باد» ادامه داد: هنرمند در جامعه‌ای زندگی می‌کند که تأثیرات و واکنش‌های آن را در آثارش به نمایش می‌گذارد؛ این یک ارتباط ارگانیک بین ادراک هنرمند و جامعه شکل می‌دهد. اگرچه در آن زمان تمایل به تولید فیلم «کوروش کبیر» داشتم، بر این باور بودم که زمانی مناسب‌تر برای این کار است چون او شخصیتی است که با بیش از بیست قرن پیش از زمان خود جلوتر بود. چرا که او به دنبال تشکیل حکومتی بود که در آن تکثر قومی، زبانی، دینی و فرهنگی با حق زندگی برابر وجود داشته باشد؛ ایده‌ای که تا کنون هنوز به طور کامل محقق نشده است، چرا که اگر نتوانیم به یکدیگر فکر کنیم، جنگ ادامه خواهد داشت.

کارگردان آثار سینمایی «شیر سنگی» و «جاده‌های سرد» در ادامه گفت: در کنار تولید سایر آثار و تدریس در دانشگاه، زمانی که تصمیم به تولید «شیر سنگی» گرفتم، می‌خواستم به جنگی که سال‌هاست گریبان ما را گرفته، اشاره کنم؛ جنگی که بین سنت و نوآوری در حال وقوع است. در هر دوره‌ای، سنت‌های خاصی شکل می‌گیرند و ما به آنها عادت می‌کنیم و در نتیجه، این سنت‌ها برای ما به واقعیتی تبدیل می‌شوند و فراموش می‌کنیم که ممکن است چیزی متفاوت وجود داشته باشد. ما باید به واقعیت‌های موجود در جامعه‌مان توجه کنیم.

کارگردان فیلم‌های سینمایی «سایه خیال» و «در مسیر تندباد» در خاتمه تأکید کرد: در ساخت «شیر سنگی» نمی‌خواستم به نوعی تعصب نشان دهم و دلم می‌خواست تمام افکار خود را نمایان کنم. «نامدارخان» در این فیلم از مدرنیته و تحولاتی که رخ داده، دفاع می‌کند، از نوآوری‌هایی که زندگی را تسهیل کرده‌اند. امروزه، هر بیننده‌ای این اثر را با توجه به دیدگاه‌ها و نگاه سیاسی خود تحلیل می‌کند. موضوع قانون همیشه برای من مهم بوده‌است زیرا در آن زمان به این موضوع توجه کمتری می‌شد. ما همچنین باید قوانین انسانی را به خوبی و با عدالت اجرا کنیم. سؤالی که مطرح می‌شود این است که چرا جنگ به وقوع می‌پیوندد؟ زیرا جنگ بر پایه تضادها شکل می‌گیرد و ما از طریق مفاهیم انتزاعی به جان یکدیگر می‌افتیم؛ به عبارت دیگر، ما یک بخش از حقیقت را در دست داریم و فکر می‌کنیم که همه حقیقت را در اختیار داریم، در حالی که دیگری نیز بخشی از حقیقت را در دست دارد و به همین دلیل، دچار تنش و درگیری می‌شویم. در نهایت، بسیاری از اوقات یکی از ما باید از بین برود.

تقدیر به پاس یک عمر دستاورد هنری
در ادامه این مراسم، انجمن حقوق‌شناسی و گروه حقوق خانه اندیشمندان علوم انسانی به پاس یک عمر دستاورد هنری، لوح تقدیر این نهاد آکادمیک و مردمی را به «مسعود جعفری‌جوزانی» اهدا کرد که این اقدام توسط دکتر «مصطفی ملکیان» پژوهشگر، دین‌پژوه و استاد فلسفه و اخلاق انجام شد.

رونمایی از نسخه اصلی و بازیابی‌شده پوستر «شیر سنگی» اثر استاد «مرتضی ممیز»
در پایان این نشست، نسخه اصلی و بازسازی شده پوستر فیلم سینمایی «شیر سنگی» به امضای شخصیت‌های حاضر در مراسم رسید و رونمایی از این اثر انجام شد. همچنین تعدادی از این پوسترها که توسط انجمن حقوق‌شناسی و گروه حقوق خانه اندیشمندان علوم انسانی چاپ شده بود، به حاضران هدیه داده شد.