در خصوص موضوع خشک شدن بیرویه رودخانهها و تالابها به سبب ساخت غیر اصولی سد، تأکید کرد: ما در داخل کشور خود بیشتر از همه مقصر هستیم. به واسطه اقدامات نادرست در طرحهای سدسازی و خشک کردن رودخانهها و تالابها، زمینها را برای تولید ریزگردها مساعد کردهایم و این امر به افزایش کانونهای گرد و غبار کمک کرده است. با این روند نادرست، به نتایجی دست یافتهایم که امروزه شاهد آن هستیم.
او ادامه داد: بخش عمدهای از ریزگردهایی که با آن مواجه هستیم، منشاء داخلی دارند و از دشت میقان، کویر مرکزی ایران و سایر نواحی مبتلا به فرسایش خاک نشأت میگیرند، که این مشکل در واقع ناشی از توسعه ناپایدار در کشور است. همچنین بخشی از این گرد و غبارها از منابع خارجی ناشی میشود. در حقیقت، این عوامل متعدد چالشهای زیادی برای کشور ایران ایجاد کرده است. به وضوح، استان مرکزی نیز تحت تأثیر این مسائل قرار میگیرد و نتیجه آن، تولید ریزگردها و حوادث مشابه است.
توسعه ناپایدار در تمامی حوزههای کشور باید کنار گذاشته شود.
این فعال محیطزیست اظهار داشت: کشوری مثل ترکیه پروژه عظیم گاپرا را پیش میبرد و به واسطه آن حدود ۱۲ تا ۱۳ سد را بر روی رودهای دجله و فرات میسازد. کشور عراق نیز بخش زیادی از منابع آبی خود را پشت این سدها ذخیره میکند. نتیجه این اقدامات، خشک شدن هورالعظیم در غرب ایران و تبدیل شدن این ناحیه به کانون ریزگردها است. در افغانستان نیز سد کمال خان را ساختهاند که حقآبه رود هیرمند را که به هامون میرسید، تحت کنترل قرار داده است.
آخانی تصریح کرد: بر همین اساس، مناطق شرق و غرب کشور به شدت از ریزگردها متأثر خواهند شد و همچنین مناطق مرکزی ایران نیز به واسطه ساخت انواع سدهای بزرگ، تحت تأثیر قرار میگیرد. آنچه که حائز اهمیت است، این است که اگر به این روند توسعه ناپایداری که در پیش گرفتهایم رسیدگی نشود، تعداد روزهایی که با آلودگی هوای ناشی از ریزگردها مواجه میشویم، به روزهای متعدد و پیوسته آلوده تبدیل خواهد شد.
او با ابراز ناخرسندی از وضعیت پیشرو که به دلیل ریزگردها خواهیم داشت، بیان کرد: با چنین شرایطی، ریزگردها بیشتر از قبل در انتظار ما خواهند بود. احتمال آلودگیهای ناشی از ریزگردها نیز به صورت مکرر پیش خواهد آمد و مدیریت آن بسیار دشوار خواهد بود. بارها هشدار داده شده که باید توسعه ناپایدار را در تمام اقصی نقاط کشور کنار بگذاریم، اما متأسفانه، هیچ توجهی به این هشدارها نمیشود.
مسأله ریزگردها به دلیل توسعه ناپایدار ایجاد شده است.
این فعال محیطزیست تأکید کرد: وقتی فعالان محیطزیست هشدار میدادند که استفاده و برداشت بیش از ظرفیت از منابع آبی عواقب زیانباری خواهد داشت و باید کشور را به سمت توسعه پایدار هدایت کنیم، لازم بود برای این اتفاقات تدابیری اتخاذ شود. وقتی صحبت از ضرورت دیپلماسی آب میشود و نیاز به گفتوگو با کشورهای همسایه مطرح میشود تا از بروز چالشهای محیطزیستی جلوگیری کنیم، میبایست در این زمینه تدابیر جدی و مؤثری اتخاذ شود.
آخانی اظهار داشت: ما باید اکنون وضعیت دریاچه ارومیه و تالاب گاوخونی را بررسی کنیم. چرا تصمیمگیرندگان آبی از این میزان تخریب و اشتباه عبرت نمیگیرند و نمیخواهند بپذیرند که مسیری که پیش گرفتهاند، جز ویرانی و تخریب برای ایران نتیجهای ندارد؟! حال که موضوع ریزگردها به دنبال همین توسعه ناپایدار به وجود آمده است، نمیدانیم باید چه اقداماتی انجام دهیم؟! واقعیت این است که تصمیمات کلانی در سطح کشور اتخاذ شده که بر استانها و شهرهای متعددی تأثیر گذاشته است.
او افزود: در شرایط کنونی که بحران شکل گرفته، میخواهیم در کمیته اضطرار در این خصوص تصمیمگیری کنیم. اما آیا در چنین کمیتهای میتوانیم آب را به تالاب هامون بازگردانیم؟! میتوانیم آب تالاب میقان اراک را بازگردانیم؟! آیا میتوانیم منابع آبی ۸۶۰ هزار حلقه چاه حفاری شده در کشور را کنترل کنیم که این وضعیت به وجود نیاید؟! نتیجه نهایی این است که خودمان نمیدانیم چه اقداماتی انجام میدهیم و در عین حال، عواقب تصمیماتمان را نیز باید تحمل کنیم.
