به نظر می‌رسد که یک قانون نانوشته در بین مردم وجود دارد که با نام «قانون پنج ثانیه» شناخته می‌شود؛ به این معنا که اگر یک خوراکی بر روی زمین بیفتد و ظرف مدت پنج ثانیه آن را جمع کنید، هنوز هم می‌توان آن را خوراکی بهداشتی و بدون آلودگی دانست. این باور همواره موضوع مباحث خانوادگی و تحقیقات شبه‌علمی بوده است؛ برخی افراد این ادعا را درست می‌دانند در حالی که گروهی دیگر آن را یک افسانه می‌پندارند.
طبق گزارش فرادید، این پرسش از ظاهر ساده‌ای برخوردار است، اما علم همیشه به آن توجه لازم را نداشته است. خوشبختانه، دانشمندان امروزی در حال بررسی جوانب دقیق‌تری از قانون پنج ثانیه هستند.
چگونه باکتری‌ها می‌توانند در مدت زمان کوتاهی مواد غذایی را آلوده کنند؟
فهم کلید قانون پنج ثانیه به سرعت انتقال باکتری‌ها از سطح زمین به سطح غذا بستگی دارد. دونالد شافنر، متخصص علم غذا در دانشگاه راتگرز، بیان می‌کند که بسیاری از افراد این مسئله را به‌درستی درک نمی‌کنند. مطالعات غیررسمی و برنامه‌های تلویزیونی با متکی بودن به آزمایشات غیرتاییدشده از سوی جامعه علمی، این فرآیند را به اشتباه تفسیر کرده‌اند.
در واقع، تا پیش از سال ۲۰۱۶، تنها یک مطالعه غیرمعمول در مورد قانون پنج ثانیه وجود داشت؛ تحقیقی مستقل به سرپرستی پل داوسون، دانشمند علوم غذایی در دانشگاه کلمسون در سال ۲۰۰۷ انجام شد. او و همکارانش اعلام کردند که غذا می‌تواند به محض تماس با یک سطح آلوده، باکتری‌ها را جذب کند، اما این تحقیق بیشتر بر مدت زمان زنده ماندن باکتری‌ها روی سطوح متمرکز بود تا آلودگی غذا.
به همین سبب، شافنر و محققش، رابین میراندا، تصمیم گرفتند تا روی تنوع بیشتری از غذاها در شرایط متنوع‌تر آزمایش‌هایی انجام دهند. نتایج آزمایشات آنان که در مجله میکروبیولوژی کاربردی و محیطی در سال ۲۰۱۶ منتشر شد، نشان می‌دهد که قانون پنج ثانیه اصلاً قاعده درستی نیست. آنان متوجه شدند که مدت زمان قرارگیری غذا بر روی سطح دارای باکتری، می‌تواند منجر به جذب باکتری‌های بیشتری شود، اما بلافاصله پس از تماس غذا با زمین، تعداد زیادی باکتری به آن می‌چسبند.
از این رو، عامل زمان به‌تنهایی دلیل آلودگی نیست، بلکه رطوبت نیز نقش اساسی دارد. برای مثال، مواد غذایی مرطوب (مانند هندوانه) در مقایسه با مواد خشک، باکتری‌های بیشتری را جذب می‌کنند. همچنین، سطوح با پوشش فرش، به دلیل جذب محلول باکتریایی مورد استفاده در تحقیقات، باکتری کمتری را نسبت به سطوحی از جنس کاشی یا فولاد ضدزنگ منتقل می‌کنند.
از آن زمان به بعد، مطالعات دیگری نیز به سادگی انتقال باکتری‌ها در آشپزخانه پرداخته‌اند، چه از طریق تماس با دست‌ها و چه با استفاده از تخته‌های برش چوبی و سبزیجات، حتی اگر پس از هر بار استفاده تمیز شوند.
آیا خوردن مواد غذایی که به زمین افتاده، بی‌خطر است؟
با این وجود، اگر علم به طور کامل قانون پنج ثانیه را زیر سوال برده است، آیا به این معناست که مصرف غذایی که بر روی زمین افتاده خطرناک است؟ این به نوع و شدت آلودگی باکترییک بستگی دارد. داوسون تأکید می‌کند: «اگر در یک بیمارستان باشید و چیزی از دستانتان بیفتد، احتمالاً آن را برنمی‌دارید و نمی‌خورید.» به همین ترتیب، دیگر تمایل نخواهید داشت که باکتری‌های بیماری‌زا مانند سالمونلا را از سطح آلوده به آب مرغ به بدن خود منتقل کنید.
اما در شرایط عادی، خوردن یک کلوچه خشک که تنها کمی گرد و غبار و باکتری به آن نشسته، معمولاً برای فردی با سیستم ایمنی سالم خطری ندارد. در نود و نه درصد اوقات، این عمل بی‌خطر است. رعایت بهداشت و تمیزی سطوح و کف‌ها، بزرگ‌ترین درس در این زمینه به حساب می‌آید.
با این حال، احتمالاً قانون پنج ثانیه همچنان در ذهن عمومی باقی خواهد ماند. شافنر می‌گوید: «مردم دوست دارند این قانون را باور کنند. تمامی افراد این کار را انجام می‌دهند. هر یک از ما حداقل یک بار چیزی را که از دستمان افتاده، برداشته و خورده‌ایم.»
شاید ارزش قانون پنج ثانیه (یا اگر سخت‌گیرتر باشید، قانون سه ثانیه) بیشتر در جنبه‌های روان‌شناسی نهفته باشد تا میکروبیولوژی. در هر صورت، وجود چنین قانونی بهانه‌ای منطقی برای توجیه این رفتار ناپسند ما خواهد بود.