بیشتر داروهای تجویزی از طریق کلیه‌ها از بدن خارج می‌شوند و همچنین بسیاری از داروهایی که زیر نظر پزشک تجویز می‌شوند. چه دچار مشکل کلیوی باشید و چه نه، حیاتی است که در مورد داروهایی که استفاده می‌کنید با پزشکتان گفتگو نمایید؛ اینکه چه مقدار از این داروها مصرف می‌کنید و با چه فاصله زمانی. ممکن است نیاز به تغییر دوز داروی شما باشد تا از عوارض جانبی مانند مسمومیت و آسیب به کلیه‌ها جلوگیری شود.
شما باید میزان تقریبی فیلتراسیون گلومرولی خود را به عنوان شاخص اصلی عملکرد کلیه در نظر بگیرید. همچنین مهم است که نسبت آلبومین به کراتین در ادرار را نیز بدانید که نشانه‌ای از آسیب کلیوی است. هرگاه پزشک شما درخواست آزمایش خون داشته باشد، باید این نسبت نیز در آن گزارش شود. نسبت آلبومین به کراتین ادرار برای ارزیابی وضعیت کلیه‌ها در بیماران دیابتی نوع اول و دوم ضرورت دارد.
آگاهی از این اعداد ضروری است؛ چراکه بیماری مزمن کلیوی یکی از قوی‌ترین عوامل خطر برای ابتلا به بیماری‌های قلبی به شمار می‌آید. بسیاری از داروهایی که معمولاً توسط افراد مسن مصرف می‌شوند از طریق کلیه‌ها دفع می‌شوند و در برخی موارد می‌توانند منجر به ایجاد یا تشدید مشکلات کلیوی شوند.
افراد مستعد آسیب کلیوی ناشی از مصرف دارو شامل افراد بالای ۶۵ سال، کسانی که به بیماری کلیوی مبتلا هستند، افرادی که آب کافی نمی‌نوشند، افراد با فشار خون پایین و آن‌هایی که دارای بیماری‌های زمینه‌ای نظیر دیابت یا عمل قلب انجام داده‌اند، می‌شوند.
قبل از مصرف هر نوع دارو، چه داروهای بدون نسخه و چه مکمل‌های گیاهی، لازم است با پزشک یا داروساز مشورت کنید و همچنین به اندازه کافی از منابع معتبر اطلاعات کسب نمایید.
در برخی موارد، مانند وقتی که ممکن است به شیمی‌درمانی نیاز داشته باشید تا بتوانید جان خود را حفظ کنید، حتی داروهایی که ممکن است به کلیه‌ها آسیب برسانند نیز باید مصرف شوند و تردیدی در این مورد وجود ندارد. اگر نگرانی‌هایی دارید، حتماً با پزشک معالج خود در مورد آن صحبت کنید و فواید و مضرات مصرف این داروها را بررسی کنید.
کارشناسان تأکید می‌کنند که صرفاً قابل تهیه بودن دارویی بدون نسخه پزشک به معنای بی‌خطر بودن آن نیست. بسیاری از این داروها ترکیبی از چندین ماده مؤثر هستند و لازم است اطلاعات دارویی آنها را به‌دقت بررسی کنید تا مطمئن شوید که برای شما منع مصرف ندارد.
برخی از داروهایی که ممکن است بر عملکرد کلیه‌ها تأثیر بگذارند:
. داروهای مسکن معمولی
بیشتر مسکن‌های بدون نسخه به دو دسته تقسیم می‌شوند: داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی و استامینوفن. داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی برای تسکین درد، کاهش تب و کنترل علائم سرماخوردگی به کار می‌روند. قابلیت آنها در کاهش التهاب غالباً آنها را مؤثرتر از استامینوفن می‌کند که برای درمان دردهای خفیف تا متوسط و کاهش تب استفاده می‌شود.
از جمله نمونه‌های داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی می‌توان به آسپرین، ناپروکسن و ایبوپروفن اشاره کرد. داروهای تجویزی ضدالتهابی معمولاً برای تسکین دردهای ناشی از آرتریت، گرفتگی‌های قاعدگی و سردردها تجویز می‌شوند. استامینوفن نیز شامل برندهایی چون تایلنول و استامین می‌باشد.
بسیاری از مسکن‌های تجویزی معروف شامل کدئین، اوکسی‌کودون، هیدروکودون و متادون هستند.
چگونه داروهای مسکن معمولی بر کلیه‌ها تأثیر می‌گذارند؟
اگر از داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی به طور گاه‌به‌گاه استفاده کنید، معمولاً ضرری ندارد و باید فقط طبق دوز تعیین‌شده مصرف شوند. اما در صورت استفاده درازمدت، این داروها می‌توانند با کاهش جریان عروق خون به کلیه‌ها به آنها آسیب برسانند. یا اگر در حالتی از دهیدراتاسیون یا فشار خون پایین مصرف شوند، می‌توانند منجر به آسیب حاد کلیوی شوند. تمامی مسکن‌های بدون نسخه باید طبق دستور المصنع مصرف شوند، اما نه بیشتر از ۱۰ روز متوالی برای تسکین درد و نه بیشتر از ۳ روز متوالی برای کاهش تب. در صورت تداوم علائم، حتماً باید با پزشک خود مشورت کنید.
استفاده درازمدت از دوزهای بالا این داروها می‌تواند منجر به آسیب مزمن کلیوی به واسطه کاهش جریان خون در کلیه‌ها گردد. دوز مصرفی ایبوپروفن بدون نسخه نباید بیشتر از ۴۰۰ میلی‌گرم هر ۶ ساعت باشد. دوز مصرفی ناپروکسن تجویز نشده نیز نباید بیشتر از ۲۲۰ میلی‌گرم هر ۸ ساعت باشد.
. آنتی‌بیوتیک‌ها
آنتی‌بیوتیک‌ها داروهایی هستند که باکتری‌های عامل عفونت را از بین می‌برند. این داروها می‌توانند به‌صورت خوراکی، موضعی یا تزریقی تجویز شوند و انواع موضعی تأثیر چندانی بر روی بدن ندارند. آنتی‌بیوتیک‌ها بیشتر برای درمان گلودردهای استرپتوکوکی و عفونت‌های مجاری ادراری مورد استفاده قرار می‌گیرند. این داروها برای تمام عفونت‌ها ضروری نیستند و باید تنها با تجویز پزشک مصرف شوند.
برخی از رایج‌ترین آنتی‌بیوتیک‌ها شامل پنی‌سیلین، آموکسی‌سیلین، سیپروفلوکساسین، دوکسی‌سایکلین و آزیترومایسین هستند.
اگر دچار مشکل کلیوی هستید، پیش از شروع مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها باید بدانید عملکرد کلیه‌هایتان به چه صورت است. این آگاهی کمک می‌کند تا دوز مصرفی شما تعیین شود. برخی داروهایی که برای درمان ویروس‌ها به کار می‌روند نیز می‌توانند مضراتی برای کلیه‌ها داشته باشند؛ بنابراین بسیار حیاتی است که خلال دوره مصرف آنها، مانند آسیکلوویر، بدن خود را به خوبی هیدراته نگه‌دارید. در صورت دهیدراتاسیون بدن، دارو در کلیه‌ها تجمع کرده و کریستال‌ها تولید می‌کند که مانع از دفع مناسب ادرار می‌شوند.
گروهی از افراد ممکن است به آنتی‌بیوتیک‌ها در کلیه‌های خود حساسیت داشته باشند. این واکنش ممکن است در کلیه‌ها به‌طور خاص بروز کند، ولی در برخی موارد می‌تواند به تب و بثورات پوستی نیز منجر شود. چنین واکنشی به دلیل التهاب و تحریک در کلیه‌ها واقع می‌شود. اگر پس از مصرف هر نوع آنتی‌بیوتیک تغییری در میزان دفع ادرار خود مشاهده کردید، حتماً به پزشک خود اطلاع دهید.
آنتی‌بیوتیک‌ها اگر طبق دستور مصرف نشوند یا در دوزهای بالا استفاده شوند، می‌توانند به شدت خطرناک بوده و مشکلاتی را ایجاد کنند. افرادی که از عملکرد کلیه‌های کمتری برخوردارند، باید دوز کمتری از آنتی‌بیوتیک را نسبت به سایرین مصرف کنند.
. ملین‌ها
ملین‌ها عمدتاً برای درمان یبوست و آماده‌سازی روده‌ها پیش از کولونوسکوپی استفاده می‌شوند. داروهایی که برای این منظور تجویز می‌شوند باید زیر نظر پزشک مصرف گردند و معمولاً به‌صورت خوراکی (قرص، کپسول، پودر، مایع یا سوسپانسیون) هستند.
رایج‌ترین ملین‌ها عبارتند از: بیزاکودیل، سنا و دوکوزات.
ملین‌ها چگونه بر کلیه‌ها تأثیر می‌گذارند؟
ملین‌ها اگر طبق دستور تجویز شوند برای افرادی که مشکل کلیوی ندارند، عموماً بی‌ضرر هستند. اما برای افرادی که در حال حاضر دچار بیماری کلیوی‌اند، بسیار مهم است که آب و مایعات به مقدار کافی مصرف کنند و بدن خود را هیدراته نگه دارند. دهیدراتاسیون می‌تواند به کلیه‌ها آسیب بزند؛ زیرا جریان خون در این اندام را کاهش می‌دهد.
در برخی موارد، استفاده مداوم و بیش از حد ملین‌ها می‌تواند منجر به ایجاد سنگ کلیه شود. اگر برای درمان یبوست مجبور به مصرف مکرر ملین شوید، حتماً باید تحت نظر پزشک این کار را انجام دهید.
. مواد حاجب
مواد حاجب می‌توانند به‌صورت خوراکی یا تزریقی بوده و برای انجام تست‌های تشخیصی مانند سی‌تی‌اسکن، ام‌آرآی و آنژیوگرافی به کار می‌روند تا تصاویر بهتری برای تشخیص و درمان به دست بیاید. به‌عنوان مثال، حاجب‌های یُددار برای سی‌تی‌اسکن و حاجب‌های گادولینیوم برای ام‌آرآی استفاده می‌شوند.
مواد حاجب چگونه بر کلیه‌ها تأثیر می‌گذارند؟
اگرچه این مورد نادر است، اما مواد حاجب مصرف‌شده برای اسکن ممکن است مشکلات جدی برای کلیه‌ها به وجود آورند. حاجب یُددار برای سی‌تی‌اسکن ممکن است به نفروپاتی منجر شود. یعنی، این نوع حاجب ممکن است موقتی بر جریان خون در کلیه‌ها تأثیر بگذارد، یا حاجب گادولینیومی که برای ام‌آرآی استفاده می‌شود، ممکن است موجب فیبروز سیستمیک نفروژنیک یا تشکیل لکه‌های تیره روی پوست شود. چنین عارضه‌ای در مورد افرادی که در حال حاضر دچار بیماری کلیوی هستند، در حین انجام ام‌آرآی دردسر ایجاد می‌کند.
. مهارکننده‌های اسید معده
مهارکننده‌های اسید معده به منظور جلوگیری و درمان سوزش معده و ناراحتی‌های گوارشی از طریق کاهش اسید معده عمل می‌کنند و هم به‌صورت تجویزی و هم بدون نسخه در دسترس هستند. برخی از رایج‌ترین مهارکننده‌های اسید معده شامل امپرازول، فاموتیدین و کلسیم کربنات می‌باشند.
چگونه مهارکننده‌های اسید معده بر کلیه‌ها تأثیر می‌گذارند؟
برخی از این مهارکننده‌ها می‌توانند موجب تحریک و التهاب کلیه‌ها شوند. داروهایی نظیر امپرازول باید تنها به‌مدت کوتاهی (کمتر از یک ماه) مصرف شوند. اگر قصد دارید بیش از یک ماه از یک داروی مهارکننده اسید معده استفاده کنید، حتماً با پزشک خود مشورت نمایید. چنانچه کلسیم بی‌کربنات را به‌طور مرتب برای درمان سوزش معده یا سوءهاضمه استفاده می‌کنید، حتماً از پزشک خود بپرسید که آیا می‌توان داروی دیگری را جایگزین آن کند.
. مکمل‌های گیاهی
مکمل‌های گیاهی به‌صورت قرص، کپسول، پودر و عصاره یا به‌صورت خشک‌شده خود گیاه به فروش می‌رسند و به عنوان مواد درمانی شناخته می‌شوند. اگرچه بسیاری از افراد به مصرف مکمل‌های گیاهی باور دارند که برای سلامتی‌شان مفید است، اما واقعیت این است که این داروها به‌طور استاندارد آزمایش نشده‌اند و مانند داروهای شیمیایی مورد تست قرار نگرفته‌اند و ممکن است خطرناک باشند.
تحقیقی در مورد اختلالات کلیوی ناشی از مصرف مکمل‌های گیاهی، لیستی از بیش از ۱۵ مکمل ارائه داده که می‌توانند مشکلات کلیوی به وجود آورند؛ از جمله، کرومیوم، کراتین، شیرین‌بیان و ویتامین C.
چگونه مکمل‌های گیاهی بر کلیه‌ها تأثیر می‌گذارند؟
به نقل از وب‌سایت تبیان، فراموش نکنید که مکمل‌های گیاهی صرفاً به دلیل “طبیعی” بودن همیشگی بی‌خطر نیستند. برخی از این مکمل‌ها می‌توانند با داروهای تجویزی تداخل خطرناکی داشته باشند. همچنین بعضی از آنها می‌توانند به‌شدت ادرارآور بوده و آسیبی به کلیه‌ها برسانند. بسیاری از مکمل‌های گیاهی حاوی پتاسیم و فسفر هستند که بیماران کلیوی باید به میزان کمی از آنها استفاده کنند. به‌طور کلی، کسانی که دچار بیماری کلیوی هستند نباید بدون مشاوره با پزشک، مکمل‌های گیاهی مصرف کنند.