براساس گزارش تبیان، میزان تقریبی فیلتراسیون گلومرولی باید به‌عنوان معیاری اصلی برای ارزیابی عملکرد کلیه درنظر گرفته شود. همچنین شناخت نسبت آلبومین ادرار به کراتین از اهمیت بالایی برخوردار است، زیرا نشانه‌ای از آسیب کلیوی به شمار می‌آید. هر بار که پزشک به آزمایش خون نیاز دارید، باید در آن میزان تقریبی فیلتراسیون گلومرولی قید شده باشد. نسبت آلبومین به کراتین ادرار به‌خصوص برای ارزیابی وضعیت کلیه‌ها در بیماران دیابتی، چه نوع اول و چه نوع دوم، حیاتی است.
آگاهی از این مقادیر برای شما ضروری است، زیرا بیماری مزمن کلیوی یکی از جدی‌ترین عوامل خطر برای بروز بیماری‌های قلبی محسوب می‌شود. بسیاری از داروهایی که افراد مسن مصرف می‌کنند، از طریق کلیه‌ها حذف می‌شوند و در برخی موارد ممکن است منجر به بروز بیماری کلیوی یا تشدید مشکلات کلیوی موجود شوند.
افرادی که در معرض آسیب کلیوی ناشی از مصرف دارو هستند، معمولاً شامل کسانی هستند که سن آنها بالغ بر ۶۵ سال است، افرادی که بیماری کلیوی دارند، کسانی که به مقدار کافی آب نمی‌نوشند، افرادی با فشار خون پایین و آنها که به بیماری‌های زمینه‌ای همچون دیابت مبتلا هستند یا عمل قلب انجام داده‌اند.
قبل از استفاده از هرگونه دارو، چه داروهای بدون نسخه و چه مکمل‌های گیاهی، ضروری است با پزشک یا داروساز خود مشورت کنید و همچنین از منابع معتبر به‌اندازه کافی اطلاعات کسب کنید.
در برخی شرایط، به‌ویژه زمانی که ممکن است به شیمی‌درمانی نیاز داشته باشید، مصرف داروهایی که ممکن است به کلیه آسیب برسانند، اجتناب‌ناپذیر است و نباید در این مورد تردید کنید. اگر نسبت به این موضوع نگرانی دارید، حتماً با پزشک خود در مورد مزایا و معایب مصرف این نوع داروها صحبت کنید.
کارشناسان تأکید می‌کنند که اگرچه می‌توانید بعضی داروها را بدون نسخه تهیه کنید، این بدان معنا نیست که آن داروها بی‌خطر هستند. بسیاری از این داروها ترکیبی از چندین داروی مختلف هستند و لازم است که اطلاعات دارویی آنها را دقیقاً بررسی کنید تا از عدم تضاد مصرف آنها با وضعیت شما اطمینان حاصل کنید.
برخی از داروها که می‌توانند بر کلیه‌ها تأثیر بگذارند:
. داروهای مسکن معمولی
عمدتاً داروهای مسکن غیر نسخه‌ای شامل دو نوع می‌باشند: داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی و استامینوفن. این داروها برای تسکین درد، کاهش تب و به کنترل علائم سرماخوردگی معمولی مؤثر هستند. تأثیر این داروها در کاهش التهاب معمولاً به‌مراتب بیشتر از استامینوفن می‌باشد که برای درمان دردهای خفیف تا متوسط و کاهش تب استفاده می‌شود.
از جمله نمونه‌های داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی می‌توان به آسپرین، ناپروکسن و ایبوپروفن اشاره کرد. داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی تجویزی عموماً برای درمان دردهای ناشی از آرتریت، گرفتگی‌های قاعدگی و سردردها تجویز می‌گردند. استامینوفن نیز شامل برندهایی چون تایلنول و استامین می‌باشد.
بسیاری از داروهای مسکن تجویزی معروف شامل کدئین، اوکسی‌کودون، هیدروکودون و متادون هستند.
تأثیر داروهای مسکن معمولی بر کلیه‌ها چگونه است؟
استفاده گاه به گاه از داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی عموماً مضر نیست و باید تنها طبق دستور مصرف گردد. البته استفاده طولانی‌مدت از این داروها می‌تواند منجر به آسیب به کلیه‌ها شود، زیرا باعث کاهش جریان خون به سمت کلیه‌ها می‌شوند. به‌ویژه اگر این داروها در زمانی که بدن دهیدراته است یا فشار خون پایین دارید، مصرف شوند، می‌توانند به کلیه آسیب حادی وارد کنند. تمامی مسکن‌های غیر نسخه‌ای باید طبق دستورالعمل روی بسته‌بندی مورد استفاده قرار گیرند و نه بیشتر از ۱۰ روز در پی هم برای درد یا بیش از ۳ روز متوالی برای تب. در صورت تداوم علائم، حتماً باید به پزشک مراجعه شود.
استفاده مداوم و طولانی از دوزهای بالای این دسته از داروها قادر است به کاهش جریان خون در کلیه‌ها و منجر به آسیب مزمن کلیوی بینجامد. دوز مصرفی ایبوپروفن بدون تجویز نباید از ۴۰۰ میلی‌گرم هر ۶ ساعت تجاوز کند و دوز ناپروکسن بدون تجویز نیز نباید بیشتر از ۲۲۰ میلی‌گرم هر ۸ ساعت باشد.
. آنتی‌بیوتیک‌ها
آنتی‌بیوتیک‌ها داروهایی هستند که باکتری‌های مسئول عفونت را نابود می‌سازند. این داروها در اشکال خوراکی، موضعی یا تزریقی موجودند و نوع موضعی آنها تأثیر چندانی در درون بدن نمی‌گذارند. بیشترین کاربرد آنتی‌بیوتیک‌ها در درمان عفونت‌های گلو و عفونت‌های مجاری ادراری است. این داروها لازم نیست برای همه عفونت‌ها تجویز شوند و باید تنها با تجویز پزشک مورد مصرف قرار گیرند.
برخی از رایج‌ترین آنتی‌بیوتیک‌ها شامل پنی‌سیلین، آموکسی‌سیلین، سیپروفلوکساسین، دوکسی‌سایکلین و آزیترومایسین هستند.
تأثیر آنتی‌بیوتیک‌ها بر کلیه‌ها چگونه است؟
اگر از نظر عملکرد کلیه‌هایتان نگرانی دارید، پیش از شروع مصرف آنتی‌بیوتیک لازم است از وضعیت آنها آگاهی داشته باشید؛ چراکه این اطلاعات به شما و پزشکتان کمک می‌کند تا دوز مناسب آنتی‌بیوتیک را تعیین کنید. برخی داروهای ضد ویروسی می‌توانند بر کلیه‌ها آسیب رسانند؛ بنابراین اطمینان از هیدراته بودن بدن در حین مصرف آنها، مانند آسیکلوویر، امری حیاتی است. در صورت کم‌آبی بدن، دارو در کلیه‌ها جمع شده و می‌تواند کریستال‌هایی را شکل دهد که از دفع سالم ادرار جلوگیری نمایند.
بعضی افراد ممکن است در کلیه‌های خود نسبت به آنتی‌بیوتیک‌ها واکنش آلرژیک نشان دهند که این واکنش ممکن است تنها محدود به کلیه‌ها باشد یا به تب و جوش‌های پوستی نیز منجر شود. چنین واکنشی در کلیه‌ها به‌طور معمول ناشی از التهاب و تحریک است. اگر پس از مصرف هر نوع آنتی‌بیوتیک تغییراتی در میزان دفع ادرار خود مشاهده کردید، باید فوراً به پزشک خود اطلاع دهید.
استفاده نادرست و در دوزهای بالا از آنتی‌بیوتیک‌ها می‌تواند خطرناک باشد و مشکلات زیادی ایجاد نماید. افرادی که عملکرد کلیه‌های آنان پایین آمده باید دوز کمتری از آنتی‌بیوتیک مصرف نمایند.
. ملین‌ها
ملین‌ها عمدتاً برای درمان یبوست و آماده‌سازی روده‌ها پیش از کولونوسکوپی استفاده می‌شوند. داروهایی که برای این منظور تجویز می‌شوند، معمولاً به شکل خوراکی (قرص، کپسول، پودر، مایع یا سوسپانسیون) هستند.
رایج‌ترین ملین‌ها شامل بیزاکودیل، سنا و دوکوزات می‌باشند.
تأثیر ملین‌ها بر کلیه‌ها چگونه است؟
اگر ملین‌ها مطابق دستور مصرف شوند، برای افرادی که هیچ گونه مشکل کلیوی ندارند خطرناک نیستند. اما برای افرادی که با مشکلات کلیوی مواجه هستند، حائز اهمیت است که مایعات کافی بنوشند و بدن خود را به‌شدت هیدراته نگه دارند. چون کم‌آبی می‌تواند جریان خون را محدود کند و به کلیه‌ها آسیب برساند.
استفاده بیش از حد ملین‌ها ممکن است باعث ایجاد سنگ کلیه شود. اگر نیاز دارید چند بار در هفته ملین بهره ببرید، حتماً قبل از اقدام با پزشک خود مشورت کنید.
. مواد حاجب
مواد حاجب به‌صورت خوراکی یا تزریقی وارد بدن می‌شوند و در تست‌های تشخیصی مانند سی‌تی‌اسکن و ام‌آرآی به کار می‌روند تا تصاویر بهتری برای تشخیص و درمان فراهم گردد. به عنوان مثال، مواد حاجب یُددار برای سی‌تی‌اسکن و مواد حاجب گادولینیوم برای ام‌آرآی مورد استفاده قرار می‌گیرند.
تأثیر مواد حاجب بر کلیه‌ها چگونه است؟
اگرچه نادر است، اما مواد حاجبی که در اسکن‌ها به کار می‌روند می‌توانند مشکلات جدی برای کلیه‌ها ایجاد کنند. مواد حاجب یُددار در سی‌تی‌اسکن می‌توانند موجب نفروپاتی شوند، یعنی می‌توانند جریان خون در کلیه‌ها را به‌طور موقت تغییر دهند و یا مواد حاجب گادولینیوم برای ام‌آرآی ممکن است سبب فیبروز سیستمیک نفروژنیک و تیره شدن نواحی‌ای از پوست شوند. این اتفاق به‌ویژه زمانی که فردی که در حال حاضر دچار مشکل کلیوی است تحت ام‌آرآی قرار می‌گیرد، اتفاق می‌افتد.
. مهارکننده‌های اسید معده
این مهارکننده‌ها با کاهش تولید اسید معده به جلوگیری و درمان سوزش معده و بد هضمی کمک می‌کنند و هم به صورت تجویزی و هم بدون نسخه در دسترس قرار دارند. برخی از رایج‌ترین مهارکننده‌های اسید معده شامل امپرازول، فاموتیدین و کربنات کلسیم هستند.
تأثیر مهارکننده‌های اسید معده بر کلیه‌ها چگونه است؟
برخی از این داروها می‌توانند موجب تحریک و التهاب کلیه‌ها شوند. داروهایی نظیر امپرازول باید فقط برای مدت محدودی (کمتر از یک ماه) مصرف شوند. اگر قصد دارید از مهارکننده اسید معده بیشتر از یک ماه استفاده کنید، حتماً با پزشک خود صحبت کنید. اگر به‌طور مرتب کربنات کلسیم را برای سوزش معده یا اختلالات گوارشی مصرف می‌کنید، حتماً از پزشک بخواهید که در صورت امکان داروی جایگزین تجویز کند.
. مکمل‌های گیاهی
این مکمل‌ها دارای خواص درمانی و به شکل قرص، کپسول، پودر، عصاره یا نسخه خشک شده گیاهان به فروش می‌رسند. اگرچه بسیاری از مردم به‌ویژه بر این باورند که این مکمل‌ها برای سلامتشان مفید هستند، در حقیقت این داروها به‌طور رسمی مورد آزمایش قرار نگرفته‌اند و مانند داروهای شیمیایی عوارض خطرناکی را در پی دارند.
تحقیقاتی در مورد اختلالات کلیوی ناشی از مصرف مکمل‌های گیاهی وجود دارد که بیش از ۱۵ نوع مکمل گیاهی را نام برده است که می‌تواند منجر به مشکلات کلیوی شود، از جمله کرومیوم، کراتین، شیرین‌بیان و ویتامین C.
تأثیر مکمل‌های گیاهی بر کلیه‌ها چگونه است؟
نباید فرض کنید که مکمل‌های گیاهی به واسطه «طبیعی» بودن همیشه بی‌خطرند. برخی از آنها می‌توانند با داروهای تجویزی تداخل خطرناکی داشته باشند، و برخی دیگر به شدت ادرارآورند و می‌توانند به کلیه‌ها آسیب برسانند. بیشتر مکمل‌های گیاهی دارای مقادیر بالای پتاسیم و فسفر هستند که بیماران کلیوی باید تنها مقدار محدودی از آنها مصرف کنند. به‌طور کلی، افراد مبتلا به بیماری کلیوی نباید بدون مشورت با پزشک مکمل‌های گیاهی را مصرف نمایند.