تله‌ای که ایالات متحده برای عراق تدارک دید

مینا العریبی، سردبیر یک روزنامه به زبان انگلیسی، در مقاله‌ای در The National با عنوان «عراق را ترک نکنید؛ چرایی ادامه حضور آمریکا در عراق»، به توجیه ادامه این حضور پرداخته است.

به نقل از العریبی، در این مقاله تلاش شده تا ایالات متحده به عنوان ضامن حاکمیت عراق معرفی شود؛ ادعایی که با نگاهی سطحی به وضعیت عراق در سال‌های اشغال، خالی از اساس بودن آن به وضوح نمایان می‌شود. وجه مهم‌تری که از تحلیل این مقاله مشخص می‌شود، نگرانی آمریکا و حامیانش از ارتباط نزدیک جمهوری اسلامی ایران با عراق و ارتباطات مستحکم میان این دو کشور است.

بسیاری از نخست‌وزیران عراق در دو دهه اخیر در برهه‌هایی از نیروهای آمریکایی خواسته‌اند که خاک کشورشان را ترک کنند.

مذاکرات دوجانبه که در طول ۱۵ سال گذشته یا بیشتر انجام شده، به کاهش شدید حضور نظامی ایالات متحده در عراق منجر شده است، پس از اوج آن در سال ۲۰۰۷ که ۱۷۰ هزار نیروی آمریکایی به عنوان بخشی از «بسیج» برای مقابله با القاعده و حمایت از نیروهای مسلح از هم پاشیده عراق، به این کشور گسیل شده بودند.

در حال حاضر، تعداد سربازان آمریکایی در عراق به ۲۵۰۰ نفر تقلیل یافته است. تهدید ناشی از القاعده و داعش در این کشور به میزان قابل توجهی کاهش یافته و بروز خشونت‌های اپیدمی نیز به شدت نادر شده است، وضعیتی که کم‌رنگ شدن حضور نیروهای آمریکایی را توجیه می‌کند.

اکنون «سودانی» در صدد پایان دادن به ماموریت نظامی ایالات متحده در عراق است. هرچند که به عنوان فرمانده کل قوا باید بر تمام نهادهای مسلح عراقی تسلط داشته باشد، اما در عمل، گروه‌های شبه‌نظامی یا به طور مستقل عمل کرده و یا با نیروهای بسیج مردمی – سازمان قانونی که جزئی از سیستم امنیتی عراق محسوب می‌شود و در عین حال تحت هماهنگی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران قرار دارد، ارتباط دارند.

در دیدار سودانی با جو بایدن، رئیس‌جمهور آمریکا در ۱۵ آوریل، او از ایالات‌متحده خواهد خواست که تمامی نیروهای آمریکایی را از عراق خارج کند، اما بعید به نظر می‌رسد که برای مقابله با شبه‌نظامیان پس از خروج این نیروها برنامه‌ای ارائه دهد.

در صورتی که حضور نظامی ایالات‌متحده در عراق پایان یابد، ممکن است با ایجاد تنش‌های سیاسی روبه‌رو شویم. پیشرفت‌های به‌دست آمده برای نیروهای مسلح عراق از سال ۲۰۱۴، زمانی که این نیروها نتوانستند از پیشروی داعش در یک‌سوم خاک خود جلوگیری کنند، ممکن است در صورت قطع پشتیبانی ایالات متحده، به خطر بیفتد. واشنگتن اکنون باید از نفوذ خود در بغداد و برای حفظ حضور غیرجنگی مشابه نیروهایی که در آلمان، ژاپن، فیلیپین و سایر کشورهای دیگر دارد، بهره‌برداری کند.

فضای مذاکره
حضور ایالات‌متحده در عراق در دورانی ناپایدار، کانون توجه خاورمیانه قرار گرفته است. جنگ در نوار غزه فرصت‌هایی را برای بازیگران خارجی که در پی بهره‌برداری از ویرانی‌ها هستند، از جمله ایران، فراهم کرده است. نیروهای نیابتی ایران اکنون بیش از هر زمان دیگری فعال هستند و تهران تنها خواهان کاهش حضور ایالات متحده در منطقه و ترک کامل عراق می‌باشد.

ایالات‌متحده امروز در رهبری عراق دوستان زیادی ندارد؛ وضعیتی که معلول عدم تعامل دیپلماتیک این کشور در سال‌های گذشته است. اما این به آن معنا نیست که تمامی سیاستمداران عراقی خواهان خروج نیروهای آمریکایی از کشور هستند.

در این بین، سیاست‌های دولت عراق نیز تا حدی متناقض است. تلاش برای پایان دادن به حضور نظامی ایالات‌متحده بخشی از تلاش وسیع‌تری است که بغداد برای محدود کردن نفوذ بین‌المللی در این کشور انجام می‌دهد؛ دولت عراق همچنین در حال پیگیری استفاده از دینار عراق به جای دلار آمریکا برای معاملات مالی است و همچنین نهاد ماموریت کمک رسانی سازمان ملل در عراق را که به نظارت بر انتخابات و تشویق گفتگو بین احزاب سیاسی کمک می‌کند، محدود کرده است.

با این وجود، دولت عراق همچنان در تلاش است تا روابط نظامی خود را با غرب تقویت کند. گروه مامور ناتو در عراق که به آموزش و مشاوره به نیروهای عراقی پرداخته، برخلاف آمریکا، مورد انتقاد قرار نمی‌گیرد.

دلایل بقا
دولت‌های پیشین ایالات‌متحده اقدام‌های متنوعی را به منظور پاسخ‌گویی به درخواست‌های عراق برای تجدیدنظر در مورد حضور نظامی خود ترتیب داده‌اند. خاطرات وعده باراک اوباما برای خروج نیروهای آمریکایی از عراق و بازگشت آن‌ها سه سال بعد، هنوز هم در ذهن عراقی‌ها باقی مانده است.

برای بیش از دو دهه، عراق سنگ بنای سیاست‌های خاورمیانه‌ای ایالات‌متحده بوده و فعالیت‌های نظامی واشنگتن عمدتاً بر تهدید تروریستی القاعده و سپس داعش متمرکز بوده است. هرچند که این گروه‌ها هم‌چنان به‌عنوان تهدید به شمار می‌روند، دامنه قدرت آن‌ها به شدت کاهش یافته، اما خطرات دیگری به شکل گروه‌های شبه‌نظامی سرکش که عمدتاً تحت حمایت تهران هستند، در حال بروز است.

البته ایالات‌متحده بدون ابزار فشار هم نیست؛ عراق هنوز به شدت به پشتیبانی سیاسی و نظامی واشنگتن برای تقویت نیروهای مسلح خود و همکاری با شرکای منطقه‌ای وابسته است.

آزمون اراده‌ها
یک تناقض اساسی در سیاست عراق وجود دارد؛ درخواست‌ها برای حاکمیت بیشتر عراق، که عملاً به خروج نیروهای آمریکایی منتهی می‌شود، توسط گروه‌هایی تحریک می‌شود که خود تحت فرماندهی تهران، قدرت دولت عراق را تضعیف می‌کنند. ایالات‌متحده آسیب اولیه به حاکمیت عراق را از طریق جنگ و اشغال در سال ۲۰۰۳ به آن وارد کرد و این آسیب به حاکمیت عراق به شبه‌نظامیان و دیگر بازیگران غیردولتی اجازه داد تا در سال‌های بعد تکثیر شوند.

موضوع حضور نیروهای آمریکایی در عراق به آزمون اراده میان بازیگران سیاسی که خواهان هماهنگی بغداد با تهران هستند و کسانی که به دنبال استقلال عراق از طریق ایجاد توازن در روابط با تهران و واشنگتن می‌باشند، تبدیل شده است. آنچه در این بحث مطرح است، به مراتب بزرگ‌تر از حضور چند هزار سرباز غیرجنگی است. به‌نفع عراق و ایالات‌متحده خواهد بود که بر سر یک توافق بلندمدت مذاکره کنند که مساله سربازان را حل کرده و روابط ایالات‌متحده و عراق را سامان دهد.