طبق گزارش خبرنگار ایرنا از محل سازمان ملل، خانم «رزماری دی کارلو» معاون دبیر کل این سازمان در امور سیاسی و صلح، روز سهشنبه به وقت محلی در نشست دورهای شورای امنیت به بررسی اجرای قطعنامه ۲۲۳۱ و توافق هستهای برجام پرداخت. او هجدهمین گزارش «آنتونیو گوترش» دبیرکل سازمان ملل را قرائت کرد که در آن اشاره شده است: آمریکا همچنین هیچ معافیتی در زمینه تجارت نفت جمهوری اسلامی ایران تمدید نکرده است.
دبیرکل سازمان ملل در هجدهمین گزارش خود در دو صفحه به این نکته اشاره کرده است:
وضعیت منطقهای مرتبط با برجام از زمان آخرین گزارش من بدتر شده است، که ضرورت وجود یک راهحل صلحآمیز برای بحران هستهای ایران را بیشتر میکند. آمریکا نه تنها به این توافق بازنگشته، بلکه تحریمهای یکجانبهای که پس از خروج از برجام در ۸ مه ۲۰۱۸ وضع کرده است، را نیز لغو یا تعلیق نکرده است.
آمریکا همچنین معافیتها در زمینه تجارت نفت جمهوری اسلامی ایران را تمدید نکرده است. ایران از ماه مه ۲۰۱۹، پس از خروج آمریکا از برجام، هیچ یک از اقداماتی را که با تعهدات هستهایاش در تناقض است، پس نگرفته است. با توجه به اینکه وارد آخرین سال اجرای قطعنامه ۲۲۳۱ (۲۰۱۵) میشویم، از تمامی اعضای برجام و ایالات متحده میخواهم تا به راه حلهای دیپلماتیک برای احیای اهداف برنامه متعهد بمانند و بر اهمیت چندجانبهگرایی و دیپلماسی، همان اصولی که این توافق را در سال ۲۰۱۵ رقم زدند، تأکید کنند و مسیرهایی برای برقراری صلح و امنیت پایدار ایجاد نمایند.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی در جدیدترین گزارش خود تأکید کرده که فعالیتهای راستیآزمایی و نظارتی آیندهنگر مربوط به برجام «به طرز جدی تحت تأثیر توقف اجرای تعهدات هستهای ایران» قرار گرفته است. این آژانس متوجه شده که دانش و آگاهیاش در بخشهای مختلف برنامه هستهای جمهوری اسلامی ایران نیز کاهش یافته است.
علاوه بر آن، آژانس یادآور شده که از فوریه ۲۰۲۱ به بعد قادر به راستیآزمایی کل ذخایر اورانیوم غنیشده ایران نیست، اما تخمین میزند که تا ۲۶ اکتبر ۲۰۲۴، کل موجودی اورانیوم غنیشده به ۶۶۰۴.۴ کیلوگرم (بیشتر از حد مجاز ۲۰۲.۸ کیلوگرم مشخص شده در برجام) خواهد رسید، شامل ۸۶۶.۴ کیلوگرم اورانیوم غنیشده ۲۰ درصد از نوع U-۲۳۵ و ۱۸۴.۳ کیلوگرم اورانیوم غنیشده ۶۰ درصد از نوع U-۲۳۵ خواهد بود.
آژانس همچنین گزارشی راجع به نشستهای خود با جمهوری اسلامی ایران در تاریخ ۱۴ نوامبر ۲۰۲۴ ارائه کرده است، که در آن احتمال جلوگیری از گسترش بیشتر ذخایر اورانیوم غنیشده U-۲۳۵ با غلظت ۶۰ درصد از سوی ایران را مطرح کردهاند.
با این حال، این بحثها نیازمند مشاورههای مداوم برای فراهم کردن اقدامات راستیآزمایی فنی ضروری توسط آژانس به منظور تأیید چنین ترتیبی است.
در نامهای به تاریخ ۲۸ نوامبر ۲۰۲۴ خطاب به من (S/۲۰۲۴/۸۶۲)، نمایندگان دائم فرانسه، آلمان و انگلستان و ایرلند شمالی نگرانیهای خود را در خصوص غنیسازی اورانیوم و ذخایر آن در جمهوری اسلامی ایران ابراز نمودند. این کشورها خاطرنشان کردند که «ذخایر کل اورانیوم غنیشده اکنون بیش از ۳۲ برابر از حد مجاز در برجام تجاوز میکند» و این موضوع میتواند بر پایبندی ایران به توافق نامه تأثیر منفی بگذارد.
علاوه بر این، آنها تأکید کردند که ظرفیت سانتریفیوژهای نصبشده در جمهوری اسلامی ایران نیز “به طرز قابل ملاحظهای فراتر از محدودیتهای مشخصشده در برجام” رفته و ایران به “عدم پایبندی دائمی و تقریباً کامل” به تعهداتش در این زمینه ادامه میدهد. به رغم این نگرانیها، آنها بر پایبندی کشورهای خود به رویکرد دیپلماتیک در مسائل هستهای ایران تأکید کردند، بهویژه با توجه به نزدیک شدن به تاریخ انقضای قطعنامه ۲۲۳۱ (۲۰۱۵) در اکتبر ۲۰۲۵.
نماینده دائم جمهوری اسلامی ایران در نامهای به تاریخ ۲ دسامبر ۲۰۲۴ خطاب به دبیرکل سازمان ملل (S/۲۰۲۴/۸۷۴) مجدداً تصریح کرد که اقدامات کشورش در راستای کاهش تعهدات هستهای “اصلاحی و بهطور کامل در چهارچوب حقوق مشروع” ایران بوده و “پاسخی قهری و مشروع” به خروج آمریکا از این توافق است.
او همچنین بیان کرد که “سه کشور اروپایی به طور مکرر و به شکلی فاحش به تعهدات خود طبق بند ۲۰ پیوست V برنامه جامع اقدام مشترک عمل نکردهاند.”
وی افزود: کشورهای اروپایی اخیراً با تمدید یا وضع تحریمهای جدید علیه جمهوری اسلامی ایران، دوباره به تعهدات خود در زمینه لغو تحریمهای مربوط به انتقال عمل ننمودهاند. با وجود این، نماینده دائم ایران بر “تعهد محکم” کشورش به دیپلماسی تأکید کرد.
نماینده دائم روسیه نیز در نامهای به تاریخ ۳ دسامبر ۲۰۲۴ خطاب به رئیس شورای امنیت و من (S/۲۰۲۴/۸۷۸) از نامههای پیشین نمایندگان فرانسه، آلمان، انگلستان و آمریکا ابراز تأسیف کرد و آن را “تلاشی دیگر برای گمراهی شورای امنیت” خواند.
وی بر این نکته تأکید کرد که این نوع مکاتبات نشاندهنده “غفلت آشکار از ریشههای وضعیت کنونی ناشی از خروج آمریکا از برجام” است و تلاش دارد تا مسئولیت چالشهای پیشرو در اجرای برجام را به دوش جمهوری اسلامی ایران بیندازد.
این نماینده تصریح کرد که جمهوری اسلامی ایران کاملاً با آژانس هستهای همکاری دارد و دقیقترین کشور در میان اعضای آژانس بینالمللی انرژی اتمی است. وی همچنین بر تعهد قاطع روسیه به طرح و اجرای کامل قطعنامه ۲۲۳۱ (۲۰۱۵) تأکید کرد و از سایر کشورهای عضو درخواست کرد تا بر فراهمآوری پیشرفتهای سازنده به منظور جلوگیری از تشدید بیشتر تنشها در خاورمیانه متمرکز شوند.
