بسیاری از انواع دردهای شکمی عادی و کم‌اهمیت به شمار می‌روند و نیازی به درمان خاصی ندارند و معمولاً به مرور زمان بهبود می‌یابند. اما در برخی موارد، این دردها می‌توانند خطرناک و حتی کشنده باشند؛ به‌طوری‌که اگر در بازه زمانی کوتاهی برای کمک به بیمار اقدام نشود، سلامت او به خطر خواهد افتاد.
دردهای نوع اول، مانند دردهای ناشی از اسهال، نفخ، دل‌پیچه و همچنین دردهای قاعدگی، تقریباً برای همه افراد آشنا هستند و بسیاری حداقل چند بار در طول زندگی خود این تجربیات را داشته‌اند.
دردهای جدی و خطرناک دارای نشانه‌هایی هستند که توجه به آنها برای اتخاذ تصمیمات به‌موقع و مراجعه به پزشک بسیار ضروری است.
شکم، ناحیه‌ای است که از پرده دیافراگم (پرده‌ای که زیر ریه‌ها قرار دارد) تا ناحیه ورودی لگن دامنه دارد و درون آن، بافت‌های توخالی مانند بخش‌هایی از مری، معده، روده‌های بزرگ و کوچک و همچنین اندام‌هایی مانند کبد، لوزالمعده، طحال و کیسه صفرا قرار دارند.
در دو سوی مهره‌های کمر و در ناحیه پشتی، کلیه‌ها و سیستم مجاری ادراری قرار دارند و در قسمت پایینی شکم، رحم، تخمدان‌ها و پیوستهای آن در زنان وجود دارند. هر گونه آسیب یا اختلال در عملکرد این نواحی می‌تواند منجر به بروز درد شود.
با توجه به نزدیکی این اندام‌ها به یکدیگر، یکی از موثرترین روش‌ها برای شناسایی منبع درد، توجه به نشانه‌های ظاهری و علائم مرتبط است.
دردهای شکمی انواع مختلفی دارند و از رایج‌ترین دلایل مراجعه بیماران به پزشکان محسوب می‌شوند. در اینجا ۱۳ نوع از این دردها که نیاز به پیگیری وتداوم درمان دارند، ذکر شده است:
۱- درد ارجاعی
این نوع درد از نواحی خارج از شکم منشأ می‌گیرد؛ به‌طوری‌که بیمار برای درد شکمی به پزشک مراجعه می‌کند و پس از معاینه و آزمایش‌ها مشخص می‌شود که این درد به عفونت در ناحیه تحتانی ریه‌ها و ایجاد عارضه در آن مربوط می‌شود. به این دست دردها، دردهای ارجاعی می‌گویند.
۲- درد شدید و ناتوان‌کننده
دردهای خفیف یا ناتوان‌کننده‌ای که فرد را به خمیدگی و حالت غیرعادی وادار می‌کنند، اغلب به دلیل ضرورت بررسی‌های دقیق برای تعیین علت آن هستند.
۳- دردهای مداوم
دردهای شکمی موقتی معمولاً نگران‌کننده نیستند، مانند تولید گاز اضافی در روده‌ها که ممکن است باعث درد شود و بعد از مدت کوتاهی خود به خود رفع می‌شود. با این حال، تداوم این دردها می‌تواند نشانه‌ای از مشکلات جدی باشد. دردهای مکرر و شدید که به مدت طولانی ادامه داشته باشند، باید بررسی شوند.
۴- درد توام با تب
دردهایی که با تب همراه هستند معمولاً غیرمعمول تلقی می‌شوند و می‌توانند نشان‌دهنده عفونت‌های داخلی باشند. متأسفانه، گاهی زخم‌های معده یا اثنی‌عشر منجر به ایجاد عفونت در حفره شکم می‌شوند. عفونت‌ها در اثنی‌عشر، التهاب کیسه صفرا و لوزالمعده، و سنگ‌های کلیوی عارضه‌دار می‌توانند از دلایل تب همراه با درد شکم باشند که به همین دلیل نیاز به درمان فوری دارند.
۵- درد همراه با زردی
هرگونه دردی که با زردی پوست همراه باشد، نیاز به ارزیابی‌های دقیق‌تر و در برخی موارد بستری بیمار دارد. این علامت می‌تواند نشانه‌ای از وجود سنگ در کیسه صفرا و انسداد مجرای صفراوی باشد. این بیماران معمولاً به خاطر درد شکمی شدید و استفراغ به پزشک مراجعه می‌کنند و ممکن است نیازمند جراحی فوری باشند.
۶- دردی که به ناحیه پشت می‌زند
دردهایی که به پشت انتشار پیدا می‌کنند، می‌توانند به اشتباه با دردهای کمر یا دردهای عضلانی قاطی شوند. اما همراهی درد شکمی و درد پشت ممکن است به دلیل التهاب پانکراس (پانکراتیت) یا زخم اثنی‌عشر باشد. این بیماران باید از نظر مشکلات قلبی نیز تحت مطالعه قرار گیرند.
۷- درد توام با خونریزی گوارشی
درد شکمی به همراه استفراغ خون می‌تواند نشان از خونریزی از مری یا معده باشد. خونریزی اغلب ناشی از زخم در دستگاه گوارش فوقانی، بیماری‌های مزمن کبدی یا حتی سرطان‌های گوارشی است. در برخی موارد، خونریزی گوارشی خود را به صورت سیاه شدن مدفوع نشان داده و گاهی با خروج خون روشن از مقعد همراه می‌شود. در هر صورت، این موارد نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارند.
۸- دردی که با تغییر وضعیت شدت می‌یابد
اگر در اثر حرکت، مثل تغییر حالت یا سرفه، درد شکمی تشدید شود، ممکن است نشانه‌ای از وجود التهاب در پرده پوشاننده حفره شکم باشد. این اتفاق به نام پریتونیت شناخته می‌شود و از اورژانس‌های پزشکی بوده و نیاز به جراحی اورژانسی دارد. افرادی که مبتلا به این وضعیت باشند، با کوچک‌ترین فشار بر ناحیه شکم دچار درد شدیدی خواهند شد. سوراخ شدن جدار معده یا روده‌ها و انسداد در عروق خونی که به روده‌ها خونرسانی می‌کنند، از عوامل اصلی پریتونیت می‌باشند.
۹- دردی که به کشاله ران تیر می‌کشد
دردهایی که از کمر آغاز شده و به کشاله ران انتشار می‌یابند، معمولاً ناشی از مشکلات کلیوی نظیر عفونت یا سنگ‌های کلیوی هستند. این بیماران معمولاً شکایات دیگری همچون سوزش ادرار، تهوع و استفراغ دارند.
۱۰- درد عصبی
بعضی از بیماران هنگام مشاوره، به نقطه خاصی مانند ناف یا ناحیه زیر دنده‌ها اشاره کرده و از درد در این نواحی شکایت می‌کنند، اما در معاینه نشانه‌ای دال بر وجود بیماری تشخیص داده نمی‌شود. این حالت معمولاً به دردهای روحی-روانی (سایکوسوماتیک) مربوط می‌شود. در چنین مواقع، پزشکان بیمار را به استراحت، ورزش و مدیریت استرس محیطی تشویق می‌کنند و در صورت نیاز به روان‌پزشک ارجاع می‌دهند.
۱۱- دردی که با فعالیت تشدید می‌شود
این نوع دردهای شکم باید بیشتر مورد توجه قرار گیرند. در صورت وجود درد بالای شکم، به ویژه پس از فعالیت‌هایی نظیر ورزش یا بالا رفتن از پله، و در کنار آن علائمی مانند تهوع، تنگی نفس یا عرق کردن، ممکن است این علائم نشانه‌های مربوط به عارضه قلبی باشند. متأسفانه، این قبیل بیماران معمولاً دیرتر به پزشک مراجعه می‌کنند و معمولاً برای مشکلات مربوط به معده ارزیابی می‌شوند.
گاهی اوقات، درد ناشی از حمله قلبی به هیچ عنوان در قفسه سینه یا بازوها حس نمی‌شود و تنها در ناحیه بالای شکم بروز می‌یابد.
۱۲- درد ناشی از زونا
زونا یک بیماری ویروسی است که گاهی با درد نسبتاً شدید شکم ظاهر می‌شود و ممکن است ابتدا دشوار به تشخیص باشد. اما بعد از گذشت حدود یک هفته از آغاز علائم، ضایعات تاولی روی ناحیه دردناک شکم نمایان می‌شوند و تشخیص به‌صورت قطعی انجام می‌گیرد. معمولاً این درد یک‌طرفه است.
۱۳- درد قاعدگی
این نوع درد معمولاً در بیشتر زنان کمی قبل از شروع دوره قاعدگی آغاز می‌شود و بسیاری از زنان با این نوع درد به‌خوبی آشنا هستند و آن را در هر بار قاعدگی تجربه می‌کنند. درصورتی‌که در هر دوره درد به شکلی غیرعادی و متفاوت با دوره‌های قبل خود نمایان شود، الزامی است که بیمار به بررسی‌های دقیق‌تری بپردازد. هم ممکن است کیست تخمدان پاره شود و یا بارداری‌های خارج رحمی این دردها را تشدید کنند.