سیاتیک به عصب خاصی اطلاق میشود. این عصب به عنوان طولانیترین عصب در بدن شناخته میشود که از ناحیه لگن شروع شده و تا انتهای پا گسترش مییابد و در مسیر خود به شاخههای مختلفی تقسیم میشود.
درد عصب سیاتیک
هر نوع فشاری که بر روی این عصب وارد شود، میتواند منجر به بروز دردی در تمامی طول مسیر آن شود. این درد معمولاً به آرامی شروع شده و با گذشت زمان شدت میگیرد و ممکن است در موقعیتهای نشسته، ایستادن، عطسه یا سرفه، تشدید شود.
نشانهها
درد سیاتیک ممکن است از یک ناراحتی جزئی تا ناتوانی کامل متغیر باشد. همچنین ممکن است فرد احساس خارش، سوزش، بیحسی یا ضعف عضلانی را تجربه کند.
دلایل
– فتق دیسک بین مهرهای: دیسکهای بین مهرهای که شامل صفحات غضروفی هستند، مهرهها را از یکدیگر جدا کرده و به حفظ انعطافپذیری ستون فقرات کمک میکنند. با افزایش سن، این دیسکها شروع به تحلیل و خشک شدن میکنند که این امر منجر به بیرونزدگی دیسک و فشار به ریشه عصبی میشود.
– تنگی کانال نخاعی در ناحیه کمر
– بیماری اسپوندیلولیستزی
– نشانگان پیریفورمیس: اسپاسمهای عضلانی در نزدیکی عصب سیاتیک فشار بر روی این عصب را افزایش میدهد.
– تومورهای نخاعی
– تومورهای مرتبط با عصب سیاتیک
– تصادفات رانندگی یا آسیبهای وارد شده به ستون فقرات
استراحت به مدت یک تا چند روز میتواند در بهبودی نسبی بیماری موثر باشد، اما استراحت طولانیمدت ممکن است به تشدید علائم منجر شود.
عوامل خطر
– سن: تحلیل دیسکهای بین مهرهای در ناحیه کمری معمولاً از سن ۳۰ سالگی آغاز میشود. در حالی که تنگیهای ستون فقرات عمدتاً در افراد بالای ۵۰ سال ایجاد میشود.
– شغل: افرادی که شغلشان نیاز به چرخش مکرر کمر دارد، بارهای سنگین حمل میکنند، یا به مدت طولانی رانندگی مینمایند، بیشتر در معرض خطر هستند.
– سبک زندگی: افرادی که به مدت طولانی نشستهاند و فعالیت بدنی کمی دارند، در معرض خطر بیشتری قرار دارند.
– عوامل ژنتیکی: دو ژن مشخص شدهاند که وجودشان با ابتلا به سیاتیک ارتباط دارد.
– دیابت: این بیماری میتواند به آسیب و تخریب اعصاب در بدن منجر شود.
کی باید به پزشک مراجعه کرد؟
– چنانچه درد شما بیش از شش هفته ادامه پیدا کرد.
– اگر درد از همان ابتدا شدید بود و رو به افزایش گذاشت.
– در صورت بروز درد ناشی از یک آسیب جدی یا اگر علاوه بر درد، با مشکلاتی در اجابت مزاج مواجه شدید و یا احساس بیحسی و ضعف در عضلات کمر یا پا دارید.
روشهای تشخیص
– پزشک شما در مورد سوابق پزشکیتان پرسش خواهد کرد.
– انجام معاینه بالینی جامع
– ارزیابی قوی عضلات و رفلکسها
– تصویربرداری تشخیصی
درمان
– استراحت در حد یک تا چند روز میتواند در بهبود نیروی حرکتی و آرامش بیمار موثر باشد، اما استراحت بیش از حد باعث وخامت علائم میشود.
به هنگام بلند کردن اجسام یا کودک از زمین، هرگز ناحیه کمر خود را خم نکنید. بهجای آن، زانوهای خود را خم کنید و پایین بروید تا جسم یا کودک را بلند نمایید.
– استفاده از کیسه یخ: یخ را در یک حوله تمیز قرار دهید و به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه روی ناحیه دردناک بگذارید. این کار را چهار بار در روز تکرار کنید تا التهاب کاهش یابد.
– استفاده از کیسه آب گرم: بعد از گذشت ۴۸ ساعت از بروز درد، میتوانید از گرما بر روی نواحی آسیبدیده استفاده کنید. اگر درد همچنان ادامه داشت، میتوانید از هر دو نوع کیسه گرم و سرد به صورت متناوب استفاده کنید.
– پیداکردن حرکات کششی: تمرینات کششی میتوانند به روند بهبودی شما کمک کنند.
درد عصب سیاتیک
– مصرف داروهای مسکن مانند آسپیرین، استامینوفن و بروفن، اگرچه باید توجه داشت که استفاده مداوم از این داروها میتواند ضررآور باشد. عوارض جانبی این داروها ممکن است شامل: تهوع، خونریزی معده و یا زخمهای دستگاه گوارش باشد. پمادهای پیروکسیکام و دیکلوفناک نیز مؤثرند.
– فیزیوتراپی: در صورتی که دیسک از محل خود بیرون زده باشد، فیزیوتراپی میتواند در بهبود آن بسیار موثر باشد. هدف این شیوه درمانی کمک به انتخاب وضعیت بدنی صحیح و تقویت عضلات حامی کمر و افزایش انعطافپذیری بدن است.
– ورزشهای منظم: فعالیت بدنی به ترشح آندورفینها کمک میکند. آندورفینها مواد شیمیایی هستند که از انتقال سیگنالهای درد به مغز جلوگیری میکنند.
– اگر درمانهای ذکر شده نتوانند طی چند ماه درد را کاهش دهند، ممکن است نیاز به درمانهای دیگر مانند تزریق کورتون به پرده نخاع یا عمل جراحی باشد.
پیشگیری
۱- ورزش کردن: باید بر روی تقویت عضلات شکم و کمر تمرکز شود، زیرا این عضلات برای نگهداشتن بدن در وضعیت صحیح، ضروری هستند. تمریناتی نظیر: یوگا، دوچرخه ثابت و تردمیل، این عضلات را قویتر میکند.
در هنگام بروز حملات شدید سیاتیک، به هیچ عنوان نباید ورزش کرد. در مورد سیاتیک مزمن، ماساژ و تمرینهای ورزشی میتواند کمککننده باشد.
۲- نشستن صحیح: یک صندلی خوب باید بهخوبی قوس کمری شما را حمایت کند. در غیر این صورت، میتوانید از یک بالشتک نرم در پشت کمر خود بهره ببرید.
۳- ایستادن، خوابیدن و بلند کردن اجسام به روش صحیح: اگر نیاز به ایستادن به مدت طولانی دارید، ممکن است بخواهید بهطور متناوب بر روی یک پای خود تکیه کنید و به پای دیگر استراحت دهید.
روی یک تشک نسبتاً سفت بخوابید و از بالش برای حمایت از کمر خود استفاده کنید، اما از بالشتهایی که گردن شما را بیش از حد بالا میبرد، پرهیز نمایید.
به هنگام بلند کردن اجسام یا کودک از زمین، به جای خم شدن از ناحیه کمر، زانوهای خود را خم کنید و بنشینید و جسم یا کودک را از زمین بلند کنید. سعی کنید بار سنگین را نزدیک به بدن خود نگه دارید.
۱۰ حرکت ورزشی برای تسکین درد سیاتیک
۱- دراز بکشید و پاها را خم کنید، زانوها را به هم بفشارید. با دستان خود زانوها را از یکدیگر جدا کنید و در عین حال از عضلات خود برای مقاومت استفاده کنید. این کار را به مدت ۳۰ ثانیه ادامه دهید.
۲- دراز بکشید و پاها را خم کنید. به نوبت پاها را راست کنید، اما رانها را در حالت موازی نگه دارید. هر پا را به مدت ۳۰ ثانیه بالا نگه دارید.
۳- به پهلو دراز بکشید، باسن خود را کمی خمید و سمت دردناک را به سمت بالا قرار دهید. پای دردناک را به آرامی جلو و عقب حرکت دهید به مدت یک دقیقه.
۴- روی لبه تخت بنشینید، دستهایتان را به عقب تکیه دهید. هر پا را به نوبت دراز و خم کنید. این حرکت را ۸ بار تکرار نمایید.
۵- بر روی صندلی نشسته و پاها را کمی خم نگه دارید. دستان خود را روی پاها قرار دهید و از ناحیه کمر به جلو خم شوید تا دستها به نوک انگشتان پا برسند. این حرکت را چهار بار تکرار کنید.
۶- روی زمین نشسته و پاها را دراز کنید. به جلو خم شوید و سعی کنید نوک انگشتان پا را لمس کنید. این حرکت را چند بار تکرار کنید.
۷- بایستید و پای دردناک را به آرامی به جلو و عقب حرکت دهید. این کار را به مدت ۵ دقیقه ادامه دهید.
۸- دستان خود را بر روی باسن قرار دهید، وزن خود را بر روی پای راست بیندازید و آن را خم کنید و پای چپ را به سمت چپ بکشید. سپس با پای دیگر حرکت را تکرار کنید. این کار را از هر سمت ۸ بار انجام دهید.
۹- بایستید و دستان خود را بر روی باسن بگذارید. از ناحیه کمر به جلو و عقب خم شوید. این حرکت را ۸ بار تکرار کنید.
۱۰- یک میله افقی را بالای سر قرار دهید و به آرامی بالا تنه خود را به سمت چپ و راست بچرخانید.