DVT عمدتاً در افراد بالای 60 سال بروز می‌کند.
علت
ترومبوز ورید عمقی بر روی رگ‌های اندام‌های تحتانی تاثیر می‌گذارد. تشکیل لخته خون می‌تواند جریان خون را مسدود کند و به بروز ورم و درد منجر گردد.
زمانی که یک لخته خونی از محل خود جدا شده و در رگ‌ها حرکت می‌کند، به آن آمبولی گفته می‌شود.
این آمبولی ممکن است در مغز، ریه‌ها، قلب یا سایر نواحی بدن مستقر شود و مشکلات جدی به وجود آورد.
زمانی که جریان خون کاهش یافته یا تغییرات خاصی در رگ‌ها ایجاد می‌شود، لخته خون شکل می‌گیرد.
عوامل خطر
– استراحت طولانی‌مدت در بستر
– استعمال دخانیات
– سابقه خانوادگی در ایجاد لخته خون
– شکستگی‌های لگن یا پاها
– زایمان در کمتر از شش ماه گذشته
– بیماری‌های قلبی
– اضافه‌وزن
– جراحی‌های اخیر (خصوصاً: جراحی مفصل ران، زانو یا لگن در زنان)
– تولید زیاد سلول‌های خونی توسط مغز استخوان (پلی‌سیتمی ورا): این وضعیت باعث افزایش غلظت خون و کاهش سرعت جریان آن می‌شود.
اگر شما دارای شرایط زیر باشید، احتمال ابتلا به DVT برای شما بیشتر است:
– تمایل خون به لخته شدن (hypercoagulability)
– ابتلا به سرطان
وجود یکی از عوامل فوق در فرد و نشستن طولانی‌مدت می‌تواند خطر ابتلا به DVT را افزایش دهد.
علائم
– تغییر رنگ پوست در یکی از پاها؛ رنگ پا ممکن است به سفیدی یا آبی تبدیل شود.
– احساس گرما در یک پا
– بروز درد در یک پا
– حساسیت پا در یک سمت
– احساس گرما در هنگام تماس با پوست
– ورم و ادم در یک پا
– احساس گرفتگی
آزمایشات
پزشک به بررسی وضعیت بالینی شما می‌پردازد. این معاینه ممکن است شامل مشاهده قرمزی، ورم و حساسیت پا باشد.
آزمایشات زیر نیز ممکن است برای تایید وضعیت شما انجام شود:
– آزمایش D-dimer خون
– سونوگرافی داپلر از پاها
– اندازه‌گیری جریان خون در پاها (Plethysmography)
– اشعه ایکس برای نمایش رگ‌ها در ناحیه آسیب‌دیده (ونوگرافی)
– در صورتی که احتمال لخته خون وجود داشته باشد، آزمایش خون نیز انجام می‌شود.
درمان
پزشک ممکن است داروهایی برای رقیق‌کردن خون (ضد انعقادها) تجویز کند. این داروها از تشکیل لخته جدید و همچنین از بزرگ شدن لخته‌های موجود جلوگیری می‌کنند، اما نمی‌توانند به طور کامل لخته‌های قبلی را حل کنند.
هپارین به عنوان اولین داروی ضدانعقاد پیشنهاد می‌شود. اگر هپارین به صورت داخل وریدی تجویز شود، نیاز به بستری شدن در بیمارستان خواهید داشت.
دارویی به نام وارفارین (کومادین) به همراه هپارین تجویز می‌شود. وارفارین به صورت خوراکی مصرف می‌شود و برای دستیابی به اثر آن چند روز زمان لازم است. طول مدت مصرف وارفارین حداقل سه ماه است.
برخی افراد ممکن است برای ممانعت از بروز لخته جدید، نیاز به مصرف دائمی وارفارین داشته باشند.
مراقب باشید که مصرف وارفارین احتمال خونریزی در شما را افزایش می‌دهد. هرگز بدون مشورت پزشک داروی خود را قطع یا دوز آن را تغییر ندهید.
اگر وارفارین مصرف می‌کنید، نکات زیر را رعایت کنید:
– اگر پزشک مصرف وارفارین را برای شما تجویز کرده، حتماً آن را مصرف کنید.
– از پزشک خود بپرسید که اگر یک روز مصرف دارو را فراموش کردید، چه باید کنید.
– شما باید آزمایش خون دهید تا اطمینان حاصل کنید که دوز مناسبی از دارو را دریافت می‌کنید.
در موارد نادر، در صورتی که داروها اثرگذاری لازم را نداشته باشند، ممکن است نیاز به عمل جراحی باشد.
این عمل جراحی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
– قرار دادن فیلتر در بزرگترین ورید بدن برای ممانعت از حرکت لخته خون به سمت ریه‌ها.
– خارج‌کردن لخته بزرگ از رگ یا تزریق داروی حل‌کننده لخته.
روند بهبودی
بسیاری از موارد DVT بدون مشکلات خاصی برطرف می‌شوند، اما ممکن است دوباره بروز کنند.
برخی از مبتلایان ممکن است در درازمدت مظنون به درد و ورم پا شوند.
استفاده از جوراب‌های تنگ و ساق بلند در طول و پس از DVT می‌تواند به کاهش این علائم کمک کند.
لخته خون در ران ممکن است به آمبولیسم ریه منجر شود، در حالی که اگر لخته در نواحی پایین پا یا سایر مناطق پدید آید، خطر آمبولیسم ریه کاهش می‌یابد.
عوارض
لخته خون می‌تواند به آمبولی ریه منجر شود که می‌تواند تهدیدی برای زندگی باشد.
درمان به موقع DVT می‌تواند از بروز آمبولی جلوگیری کند.
سندرم پست فلبیتیک باعث تورم و ادم در پا می‌شود.
در سندرم پست ترومبوتیک، تغییرات پوستی و درد احساس می‌شود.
این علائم ممکن است گردش چند سال بعد از درمان همچنان باقی بمانند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر با درد قفسه سینه، تنگی نفس، سرفه خونی، غش، از دست دادن هوشیاری یا علایم نگران‌کننده‌ی دیگر مواجه شدید، فوراً به پزشک مراجعه کنید.
پیشگیری
– استفاده از جوراب‌های ساق بلند
– پزشکان ممکن است برای جلوگیری از DVT در افراد در معرض خطر یا در حین عمل جراحی، داروهای رقیق‌کننده خون تجویز نمایند.
– در صورتی که برای مدت طولانی در حالت نشسته قرار داشته‌اید و پاهایتان آویزان است، برای ممانعت از DVT، پاهای خود را حرکت دهید یا کمی پیاده‌روی کنید.
– افرادی که در معرض خطر تشکیل لخته هستند، در طول پروازهای هوایی بیش از 4 ساعت ممکن است نیاز به تزریق هپارین داشته باشند.
– از استعمال دخانیات پرهیز کنید. زنانی که از داروهای حاوی استروژن یا قرص‌های ضدبارداری استفاده می‌کنند، باید از کشیدن سیگار خودداری کنند.
درمان خانگی
– پیاده‌روی یکی از کارهای مؤثر برای بهبود وضعیت لخته خون است.
– مراقبت از پا: هرگونه آسیب یا ضربه به پا، از جمله عوارضی مانند پای ورزشکار می‌تواند منجر به بروز لخته خونی شود؛ بنابراین بهبودی سریع و مناسب می‌تواند به بهبود جریان خون و جلوگیری از تشکیل لخته کمک کند.
– کاهش وزن: اضافه وزن ممکن است به اختلال در گردش خون و پیدایش لخته‌های خونی منجر شود.