۰۸:۵۷ – ۲۲ آذر ۱۴۰۳
تحلیلهای مربوط به وضعیت جوی مریخ ممکن است به زودی با پیشبینیهای مربوط به طوفانهای گرد و غبار دچار تحول شود، چرا که ۷۸ درصد از مواقع، وقوع یک طوفان گرد و غبار در این سیاره سرخ با پدیده غیرعادی گرمایش خورشیدی همزمان است.
طوفانهای گرد و غبار، یکی از شگفتیهای طبیعی در مریخ و در عین حال یکی از بزرگترین تهدیدات این سیاره به شمار میروند. این طوفانها معمولاً از مقیاسهای کوچک آغاز میشوند، اما بعضی از آنها میتوانند به طوفانهای جهانی تبدیل شده و سطح مریخ را در پوششی از غبار بپوشانند، به طوری که بزرگترین ویژگیهای سطح این سیاره زیر لایهای از گرد و غبار پنهان میشوند.
طبق گفتههای اسپیس، جو نازک مریخ تاثیر منفی جریانهای هوایی ناشی از گرد و غبار را محدود میکند و به همین دلیل، این جریانها نمیتوانند نیروی کافی برای تهدید فضاپیماها ایجاد کنند. اما این گرد و غبار قادر است حجم زیادی بر روی پنلهای خورشیدی مریخنوردها بنشیند. به عنوان مثال، مریخنورد «آپرچونیتی» ناسا به خاطر طوفان گرد و غبار جهانی، به بهرهبرداری از انرژی خورشیدی دست نیافت و دیگر نتوانست دوباره کار کند.
هشانی پیریس (Heshani Pieris) از دانشگاه کلرادو، بولدر، اشاره دارد که طوفانهای گرد و غبار اثرات قابل توجهی روی مریخنوردها و فرودگرها در سطح سیاره دارند. همچنین، لازم به اشاره است که در ماموریتهای آینده انسانی به مریخ نیز چنین چالشهایی به وجود خواهد آمد. این گرد و غبار بسیار سبک بوده و به راحتی به سطوح میچسبد.
پیریس به همراه همکارش پل هاین (Paul Hayne) در کلرادو، به بررسی دادههای هشت سال مریخی (معادل ۱۵ سال زمینی) که از ابزار Mars Climate Sounder در مدارگرد شناسایی مریخ ناسا جمعآوری شده بود، پرداختهاند.
این رویکرد به مشاهده سطح مریخ و جو بالای آن در نور مرئی و نزدیک به فروسرخ میپردازد و بر تغییرات دما در سطح که تأثیرات متقابل بر جو دارد، نظارت میکند.
پیریس و هاین با استفاده از اندازهگیریهای ابزار Climate Sounder دو نوع طوفان گرد و غبار را مورد تحلیل قرار دادند که به نام طوفانهای نوع A و C شناخته میشوند. این طوفانها در نیمکره شمالی مریخ آغاز شده و به دو مسیر مختلف گسترش مییابند.
محققان دریافتند که ۷۸ درصد از طوفانهای گرد و غبار در این دوره، با دورهای طولانی از روزهای آفتابی و گرم در مریخ همزمان بودند.
پیریس و هاین با تأکید بر این یافتهها، بیان میکنند که اگرچه این رابطه به طور قطعی ثابت نشده است، اما ارتباط قوی بین روزهای گرمتر و بروز طوفانهای گرد و غبار وجود دارد و نمیتواند چندان دور از انتظار باشد که این پدیده مشابه در زمین نیز مشاهده میشود.
پیریس اضافه میکند: هنگامی که سطح گرم میشود، لایه اتمسفر بالای آن نیز دستخوش تغییراتی شده و میتواند گرد و غبار را به هوا پرتاب کند.
این محققان اظهار کردند که یافتههای اخیر، یک قدم بزرگ به سوی پیشبینی ظهور طوفانهای گرد و غبار در مریخ محسوب میشود. در حال حاضر، آنها الگوریتمی طراحی کردهاند که میتواند نوع طوفان را بر اساس گرمایش سطح با دقت ۶۴ درصد پیشبینی کند.
اگر مدل آنها صحت داشته باشد، سؤالات زیادی درباره فیزیک طوفانهای گرد و غبار در مریخ هنوز باقی خواهد ماند. برای نمونه، چرا برخی از طوفانها تنها در منطقهای خاص رخ میدهند، در حالی که برخی دیگر میتوانند به طوفانهای جهانی تبدیل شوند؟
هاین اضافه میکند: ما نیاز داریم بفهمیم چه عواملی باعث میشود که برخی از طوفانها در مقیاس کوچک به طوفانهایی در سطح جهانی تبدیل شوند. هماکنون، ما شناخت کاملی از فیزیک اولیه چگونگی شکلگیری طوفانهای گرد و غبار در سطح را نداریم.
