تبخال معمولاً پس از گذشت چند روز به‌طور طبیعی برطرف می‌شود و اثری از زخم یا جراحت باقی نمی‌گذارد. از سوی دیگر، تبخال لب به‌صورت بسیار مسری عمل می‌کند و حتی زمانی که تاول‌ها هنوز ظاهر نشده‌اند و مرحله اولیه بیماری پیش می‌رود، با بوسیدن، تماس مستقیم پوست با پوست یا اشتراک‌گذاری وسایل نظیر ظروف نوشیدنی، ظروف غذا، حوله یا مسواک نیز می‌تواند منتقل شود. با این حال، این عارضه به‌راحتی قابل درمان در خانه است.
دلایل بروز تبخال لب کدامند؟
بر اساس گزارش همشهری آنلاین، تبخال لب به صورت تاول‌های ریز و خوشه‌ای در روی لب‌ها و نواحی اطراف دهان مشاهده می‌شود. این عارضه به وسیله ویروس هرپس سیمپلکس (HSV) ایجاد می‌گردد. ناحیه اطراف تاول اغلب قرمز، متورم و مملو از درد خواهد بود. تبخال بعد از چند روز شکسته می‌شود و مایع شفافی از آن خارج می‌شود و در چند روز بعد پوسته‌پوسته خواهد شد. به‌هرحال، زخم معمولاً در بازه‌ای بین چند روز تا حداکثر دو هفته به‌طور خودبه‌خود بهبود می‌یابد.
دو نوع ویروس هرپس سیمپلکس وجود دارد. تبخال لب معمولاً توسط ویروس نوع یک (HSV-1) ایجاد می‌شود، در حالی که ویروس نوع دو (HSV-2) بیشتر به تبخال تناسلی مربوط می‌شود. نوع یک عمومی‌تر است و از هر 10 نفر تقریبا 8 نفر قبل از رسیدن به سن بلوغ با HSV-1 آلوده می‌شوند. بیشتر افراد در جوانی به تبخال لب مبتلا می‌شوند و این عفونت را تا پایان عمر با خود حفظ می‌کنند. این ویروس می‌تواند در بسیاری از افراد به‌عنوان یک ویروس غیرفعال باقی بماند، به این معنا که آنها هرگز به‌طور فعال دچار تبخال نمی‌شوند.
عوامل متعددی وجود دارند که ممکن است موجب فعال شدن ویروس شوند و منجر به ظهور یکی یا چند تبخال شوند. در ادامه به موارد فعال‌سازی تبخال لب اشاره خواهیم کرد:
ضعف سیستم ایمنی
سیستم ایمنی ضعیف می‌تواند بدن را در برابر ابتلا به تبخال لب حساس‌تر کند. بیماری‌هایی نظیر سرماخوردگی، آنفولانزا یا سایر عفونت‌ها می‌توانند توان سیستم ایمنی بدن را کاهش دهند و به ویروس اجازه فعالیت دوباره بدهند.
استرس و خستگی
استرس‌های روحی یا جسمی، یکی از محرک‌های شایع برای بروز تبخال لب هستند. سطح بالای استرس، نوسانات عاطفی یا حتی خستگی فیزیکی می‌تواند به فعال شدن مجدد ویروس منجر شود، چراکه استرس سیستم ایمنی را تضعیف می‌کند.
قرار گرفتن در معرض نور خورشید
قرار گرفتن بیش از حد در نور خورشید، به‌خصوص در مواجهه با اشعه ماوراء بنفش (UV)، می‌تواند در برخی افراد ایجاد تبخال کند. این اشعه می‌تواند پوست را تحت تأثیر قرار دهد و سیستم ایمنی را مختل کرده و فضای مناسبی برای فعال شدن ویروس فراهم کند.
نوسانات هورمونی
تغییرات هورمونی می‌توانند از دلایل بروز تبخال لب باشند. این نوسانات به خصوص مربوط به دوران قاعدگی، بارداری یا یائسگی می‌شود و می‌تواند باعث ظهور تبخال در زنان گردد. این تغییرات بر روی سیستم ایمنی بدن تأثیر گذاشته و ویروس را دوباره فعّال می‌کند.
آسیب یا ضربه به لب
هر گونه زخمی یا آسیب به لب‌ها یا ناحیه دهان، نظیر بریدگی، سوختگی یا اقداماتی دندانپزشکی می‌تواند منجر به بروز تبخال شود. زمانی که پوست آسیب می‌بیند یا در حال ترمیم است، ویروس به‌طور طبیعی تمایل دارد که دوباره فعالیت کند، به جهت اینکه سیستم ایمنی به‌طور موقت روی ناحیه آسیب‌دیده متمرکز شده است.
قرار گرفتن در معرض سرما یا باد
هوای سرد و وزش بادهای شدید می‌تواند باعث خشک شدن لب‌ها و ایجاد ترک یا تحریک شود. این شرایط ممکن است منجر به بروز تبخال لب گردد. وضعیت‌های جوی نامطلوب می‌توانند به پوست فشار وارد کرده و قدرت دفاعی آن در مقابل ویروس را کاهش دهند.
اشتراک‌گذاری اقلام شخصی
استفاده مشترک از اقلامی همچون رژلب، ظروف غذا یا حوله با فرد مبتلا می‌تواند منجر به انتقال ویروس گردد. با اینکه بیشتر افراد در دوران کودکی به HSV-1 مبتلا می‌شوند، به اشتراک گذاشتن وسایل شخصی با فرد آلوده خطر ابتلا به ویروس را افزایش می‌دهد.
وجود بیماری‌های خاص
داشتن بیماری‌های خاص می‌تواند از دلایل بروز تبخال لب باشد. افرادی که دارای سیستم ایمنی ضعیفی هستند، نظیر بیماران مبتلا به ایدز، سرطان یا کسانی که تحت شیمی‌درمانی قرار دارند، ممکن است بیشتر دچار تبخال‌های مکرر شوند. یک سیستم دفاعی ضعیف، فضایی مناسب برای فعالیت مکرر ویروس تبخال فراهم می‌آورد.
علائم تبخال لب چیست؟
در اولین تماس با ویروس ممکن است هیچ نشانه‌ای از تبخال احساس نشود. با این حال، تبخال می‌تواند به تمام نواحی دهان سرایت کند. پس از آلودگی به ویروس، HSV در بدن باقی مانده و در طول زندگی چندین بار خود را نشان می‌دهد. تبخال‌های مکرر معمولاً در ناحیه کناری لب پدیدار می‌شوند. مرحله اولیه که به صورت تک‌سلولی در 6 تا 48 ساعت اول بروز می‌کند، هیچ نشانه‌ای از تبخال ندارد و تنها خارش، بی‌حسی، سوزش، گرما، سفتی یا درد در ناحیه عفونی احساس می‌شود.
کمی بعد، تاول‌های کوچک، دردناک و پر از مایعی شکل می‌گیرند. تبخال معمولاً به‌طور طبیعی پوسته‌پوسته شده و در عرض چند روز بهبود می‌یابد. علاوه بر علائم اصلی روی لب و نواحی اطراف دهان، ممکن است نشانه‌های دیگری هم وجود داشته باشد. درد در دهان که می‌تواند بر غذا خوردن یا خواب تأثیر بگذارد. معمولاً محل درد عمدتاً در ناحیه تبخال، گلو و گردن احساس می‌شود. به‌طور کلی، علائم تبخال لب شامل موارد زیر است:
- احساس سوزن سوزن شدن یا خارش
- تاول‌های کوچک پر از مایع
- زخم‌های دردناک، قرمز یا متورم
- حساسیت در ناحیه آسیب‌دیده
- تب، گلو درد یا ورم غدد لنفاوی
- ناراحتی هنگام خوراک یا نوشیدنی
- تب بالا همراه با درد بدن (نادر است)
- مشکل در تنفس یا بلع
- قرمزی چشم‌ها
مدت زمان دوره تبخال لب چقدر است؟
مدت دوره تبخال به‌طور معمول حدود 7 تا 14 روز به طول می‌انجامد؛ با این حال، عوامل ایجادکننده تبخال لب ممکن است در طول زمان آن تأثیرگذار باشند. به‌عنوان مثال، افرادی که زمینه‌های بیماری دارند، ممکن است بیماریشان دیرتر بهبود یابد، ولی کسانی که تبخال را به‌دلیل استرس یا خستگی تجربه می‌کنند، مشکل آنها به مراتب سریع‌تر بهبود خواهد یافت. داروهای ضد ویروسی اگر در مراحل اولیه تبخال آغاز شوند، می‌توانند به تسریع روند بهبودی کمک کنند، اما ویروس تا همیشه در بدن باقی مانده و ممکن است تبخال به‌صورت دوره‌ای با ضعف سیستم ایمنی دوباره عود کند.
روش‌های درمان تبخال لب
هرچه دلایل به وجود آورنده تبخال لب متفاوت باشد، لازم است تا به منظور تسریع درمان اقدام مالی انجام شود. در حال حاضر، درمان خاصی برای ویروس هرپس سیمپلکس (HSV) وجود ندارد. تاول‌ها معمولاً خود به‌خود ظرف کمتر از 2 هفته بهبود می‌یابند. با این حال، درمان دارویی می‌تواند مدت زمان بیماری را کاهش داده و تا حدی از شدت عودهای بعدی جلوگیری کند. برای درمان زودهنگام تبخال دهان، داروهای خوراکی ضد ویروسی می‌توانند در کاهش درد و زمان بهبودی مؤثر باشند. این داروها شامل:
پمادها یا کرم‌های موضعی
این داروها تأثیرات مثبتی بر کاهش درد و خارش دارند و زمان بهبودی را کوتاه‌تر می‌کنند. مصرف ضد ویروس‌هایی که به‌صورت خوراکی ارائه می‌شوند در اولین نشانه‌های بیماری مانند احساس گرما و خارش توصیه می‌گردد. هنگامی که تاول‌ها قبلاً متورم شده‌اند، اثر این دارو کاهش می‌یابد. داروهای تبخال لب همچنین می‌توانند به‌صورت روزانه برای جلوگیری از خطر عود بیماری، به ویژه در اشخاصی که مکرراً به این عارضه مبتلا هستند، استفاده شوند.
اگر سیستم ایمنی بدن شما به هر دلیلی ضعیف است، حتماً به پزشک مراجعه کنید تا دارو و دوز مناسب برای کنترل علائم تجویز شود و از دوز روزانه برای جلوگیری از عود بیماری بهره ببرید. گاهی در موارد شدید تبخال، بیماران مبتلا به سیستم ایمنی ضعیف ممکن است به آنتی‌بیوتیک‌ها برای درمان عفونت‌های ثانویه باکتریایی نیاز داشته باشند.
کرم‌ها یا پمادهای ضد ویروسی نظیر آسیکلوویر، فامسیکلوویر و والاسیکلوویر می‌توانند در روزهای ابتدایی ظهور تبخال مورد استفاده قرار گیرند. این داروها بدون نسخه بوده و به‌راحتی از داروخانه‌ها قابل خریداری هستند. اگر در منطقه تبخال احساس درد دارید، ممکن است مصرف قرص پاراستامول مؤثر باشد.
درمان‌های مکمل تبخال لب
بیماران مبتلا به تبخال لب ممکن است به درمان‌های اضافی نیاز داشته باشند، به‌ویژه اگر دلایل بروز تبخال به مشکلات زمینه‌ای مانند ضعف سیستم ایمنی مربوط باشد. شما می‌توانید برای تقویت سیستم ایمنی از مکمل‌های ویتامین C، لیزین و نعناع لیمو استفاده کنید.
ویتامین C را می‌توان به‌صورت قرص خوراکی و کرم موضعی برای تبخال مصرف نمود. لیزین نیز به‌صورت مکمل قرص و نعناع لیمو اغلب در ترکیب با کرم‌های موضعی موجود است. همچنین می‌توان با مصرف کرم موضعی حاوی اکسید روی، مدت زمان بیماری را کاهش داد.
درمان‌های خانگی تبخال لب
بیشتر تبخال‌ها به‌صورت طبیعی بهبود می‌یابند، اما می‌توانید از درمان‌های خانگی نیز بهره بگیرید. برای کاهش قرمزی و ورم، روزی سه بار و هر بار به مدت 20 دقیقه یک دستمال مرطوب تمیز را همراه با یخ بر روی زخم‌ها بگذارید. برای آرامش درد می‌توانید ایبوپروفن یا استامینوفن مصرف کنید. آسپرین نباید در افراد زیر 20 سال استفاده گردد، زیرا با سندرم ری که یک بیماری نادر اما خطرناک محسوب می‌شود، مرتبط است.
برای تسکین درد در دهان می‌توانید از دهانشویه حاوی جوش‌شیرین استفاده کنید. همچنین از خوردن غذاهای حاوی اسید مانند مرکبات (لیمو ترش و پرتغال)، نارنگی و گوجه‌فرنگی بپرهیزید. برای تسکین درد و تسریع در بهبودی، بر روی زخم سرد عسل بمالید. توصیه می‌شود که در مورد کودکان، دارو فقط با تجویز پزشک مصرف شده و از خوددرمانی اجتناب شود.
همچنین به‌منظور تسریع در بهبودی تبخال، موارد زیر را رعایت نمایید:
- به آرامی کرم‌ها را بر روی تبخال بمالید و از مالیدن سخت اجتناب کنید.
- تلاش کنید ناحیه را نلیسید یا بخارید.
- یک رژیم غذایی سالم و متعادل داشته باشید.
- به اندازه کافی بخوابید (حدود 8 ساعت در روز).
- از تکنیک‌های آرام‌سازی برای کاهش استرس استفاده کنید.
چه زمانی باید برای درمان تبخال لب به پزشک مراجعه کرد؟
در صورتی که علائمی جدی مانند زخم بزرگ، عمیق یا دردناک داشته باشید یا سیستم ایمنی شما ضعیف باشد (اگر به HIV مبتلا هستید یا تحت درمان سرطان قرار دارید)، ممکن است نیاز باشد به پزشک مراجعه کنید. همچنین در موارد زیر نیز بهتر است که با پزشک مشورت کنید:
- اگر علائمی مانند زخم‌های چرکین یا تب نشان‌دهنده عفونی بودن تبخال شماست.
- اگر تبخال بعد از دو هفته بهبود نیافته و در حال گسترش است.
- اگر پس از یک تبخال، طی یک هفته چندین تبخال دیگر ظاهر شود.
- اگر تبخال از لب به نزدیکی چشمان شما منتقل شده باشد.
- اگر به طور مکرر و در بیشتر روزهای سال با تبخال مواجه هستید (اشاره به داشتن بیماری زمینه‌ای).
پزشک ابتدا به‌دقت دلایل بروز تبخال لب را بررسی کرده و سپس بهترین برنامه درمانی را پیشنهاد خواهد داد.
کلام آخر
ویروس تبخال لب به‌صورت مستقیم از طریق زخم‌های پوستی اطراف و داخل دهان به بدن نفوذ می‌کند. احتمال ابتلا به عفونت زمانی رخ می‌دهد که فرد سالم با تاول‌ها یا مایعات داخل تاول‌های یک فرد آلوده تماس پیدا کند. استفاده مشترک از ظروف، تیغ یا بوسیدن فرد مبتلا و تماس مستقیم با بزاق از عواملی هستند که موجب بروز تبخال لب می‌شوند. در بسیاری از مواقع والدین نیز ویروس را با همین روش‌ها به فرزندان خود منتقل می‌کنند. تبخال لب امکان سرایت به نواحی دیگر بدن را نیز دارد. لذا مهم است که درمان‌ها به سرعت آغاز شوند تا مدت زمان بیماری کاهش یابد و تبخال به نواحی دیگر گسترش نیابد.