ای کاش جای اکبر عبدی بودم

علیرضا خمسه در مقدمه گفتگو به مناسبت روز ملی سینما اشاره کرد و افزود: این روز را به همه علاقمندان سینما تبریک می‌گویم، زیرا بدون حضور و علاقه‌مندی تماشاگران، سینما معنا ندارد؛ اگر مردم نباشند، برای چه کسی باید فیلم بسازیم یا در تئاتر اجرا کنیم؟ به ‌روشنی می‌توان دید که ارزش و حیات سینما به واسطه مخاطبان آن است.

او در ادامه به نقش پررنگ کمدی در سینما اشاره کرده و بیان داشت: همان‌طور که می‌دانید، وجود سینمای کمدی امری ضروری و امیدوارکننده است و اولین آثار سینمایی که در تاریخ ثبت شده‌اند، در قالب کمدی تولید شده‌اند. چه در داخل کشور و چه در سایر نقاط جهان، اکثر فیلم‌های پرفروش از ژانر کمدی برخاسته‌اند. کمدی همواره نیاز جامعه را برآورده کرده و در هر مدیومی، از جمله سینما، تئاتر و تلویزیون، مخاطبان خود را به خوبی جلب می‌کند.

در ادامه، وی با اشاره به اهمیت خنده در کمدی خاطرنشان کرد: کمدی یکی از دو شکل اصلی نمایشی بعد از تراژدی است و هدف آن ایجاد لحظات خنده‌آور برای تماشاگران است. در کمدی بیش از ۴۰ شاخه و زیرمجموعه‌ نظیر کمدی فلسفی، کمدی سیاسی، کمدی موقعیت و… وجود دارد و حتی در مضامین خاصی نظیر کمدی وحشت و کمدی سیاه، هدف همان ایجاد خنده است.

دستاورد من خنداندن مردم است

خمسه درباره دستاوردهایش در عرصه کمدی در طول سال‌های گذشته ابراز کرد: یکی از ویژگی‌های خاص و متمایز کمدی نسبت به دیگر ژانرها این است که کمدی به جای تمرکز بر آرمان‌ها و اساطیر کهن، به تحلیل و بازنمایی مسائل روزمره می‌پردازد; به همین علت، در ابتدای ظهور خود با اعتراضاتی از سوی فیلسوفان مواجه شد.

او ادامه داد: در دوران نوین کمدی، لحن آن نرم‌تر شده و به مسائل خانوادگی نزدیک‌تر گردیده است. در این دوره، کمدی به انتقادات اجتماعی پرداخته و هدفش خلق خنده است. زمانی که فعالیتتان حول محور خنداندن دیگران باشد، کمدی به حرفه شما تبدیل می‌شود و این مهم‌ترین دستاورد من در طول این سال‌هاست؛ من از آن دسته از افراد هستم که برای خلق خنده و شادی به دنیا آمده‌ام.

جامعه‌ای که بحران‌ها را پشت سر گذاشته می‌خندد

خمسه درباره تجربیاتش در بازیگری در نقش‌های جدی گفت: هانری برگسون، فیلسوف فرانسوی، معتقد است که خنده یک تجربه فردی نیست، بلکه پدیده‌ای اجتماعی به حساب می‌آید؛ به طوری که جامعه‌ای که از بحران‌های پیشین عبور کرده باشد می‌خندد. برای مثال، وقتی کسی در حال راه رفتن زمین می‌خورد، ممکن است خود او عصبی شود، اما دیگران به او می‌خندند زیرا خودشان درگیر آن وضعیت نیستند. به نظر من، خنداندن فردی که در بحران است، کار بسیار دشواری است.

او افزود: در مقطعی از زندگی‌ام با چالش‌هایی رو به رو شدم که متوجه شدم نمی‌توانم در فیلم‌های کمدی بازی کنم و مردم را بخندانم، به همین خاطر تصمیم گرفتم در پروژه‌های جدی‌تر و اکشن نقش‌آفرینی کنم. به همین دلیل در کارنامه‌ام فیلم‌های جدی مانند «چشم شیطان» و «بیست» نیز به چشم می‌خورد. چالش‌هایی که با них مواجه شدم به قدری جدی بودند که بر نحوه بازی‌ام تأثیر گذاشت و من را به سمت اجرای متفاوتی سوق داد.

در پاسخ به این پرسش که چه فاکتوری باعث متمایز شدن یک بازیگر می‌شود، گفت: یکی از معیارهای اصلی بازیگری در سطح جهانی، زیبایی است؛ به غیر از ویژگی‌های ظاهری همچون بدن، بیان، تخیل و استعداد، زیبایی از معیارهای کلیدی برای سینمای جهانی محسوب می‌شود.

بازیگرانی وجود دارند که زیبایی ظاهری دارند اما فاقد «کشش» بازیگری هستند؛ در مقابل، برخی افراد ممکن است صورت زیبایی نداشته باشند اما بسیار بااستعداد و توانمند در بازیگری هستند و برخی دیگر نیز هردو ویژگی را همزمان دارا هستند و این‌گونه است که کرامت بازیگری شکل می‌گیرد.

فرصتی برای کارگردانی ندارم

خمسه با اشاره به تجربه‌ کارگردانی در سریال «معجزه ازدواج» گفت: در این پروژه به وضوح متوجه شدم که کارگردان در واقع مرکز تلاقی تمامی مسائل گروه فیلم‌برداری است. به نظر من، کارگردانی سخت‌ترین کار دنیا است و به همین خاطر دیگر به این حرفه فکر نمی‌کنم.

او همچنین درباره نقش‌هایی که آرزو داشته تا در سینما ایفا کند افزود: نقشی که همیشه آرزو و علاقه به بازی آن داشتم، نقش اکبر عبدی در فیلم «مادر» ساخته زنده یاد علی حاتمی بود. همچنین در نمونه‌های خارجی، نقش پیتر سلرز در فیلم «پارتی» و جک نیکلسون در «دیوانه از قفس پرید» و همچنین بازی وودی آلن در نقش دلقک در نمایش «شاه‌لیر» را بسیار جذاب دانسته و خودم را در این اجراها می‌دیدم و باور دارم می‌توانستم به خوبی در آن‌ها به ایفای نقش بپردازم. در حال حاضر نیز شخصیت باباپنجعلی در سریال «پایتخت» را بسیار دوست داشتم.

خمسه ادامه داد: پیش از زنده‌یاد کسبیان، قرار بود نقش تلخک در سریال «سلطان و شبان» را بازی کنم، اما داریوش فرهنگ به من گفت که به دلقکی با ویژگی‌های کاملاً شرقی نیاز است و شخصیتی که من بازی می‌کردم، بیشتر شبیه به یک جنتلمن بود تا یک لمپنی.

وی در پاسخ به این سؤال که اصول اخلاقی حرفه‌ای در زمان تولید چگونه باید باشد، اظهار داشت: یکی از اصول کلیدی بازیگری، نظم است و نظم در واقع مانند ستون فقرات یک ساختمان برای یک بازیگر است. بازیگرانی نظیر محمدعلی کشاورز، علی نصیریان، جمشید مشایخی، عزت الله انتظامی و داوود رشیدی به معنای واقعی از نسل ما هم وقت‌شناس‌تر بودند. به زعم من، هر کس که در زمینه هنر فعالیت می‌کند باید نظم را سرلوحه کار خود قرار دهد.

بازیگر «پایتخت» درباره چگونگی دست‌یابی به نقش باباپنجعلی گفت: در این سریال هیچ یک از ما مازنی نبودیم و باید به لهجه مازنی صحبت می‌کردیم. براساس اصول مشاهده و تقلید، به مازندران می‌رفتم و به رفتار پیرمردها توجه می‌کردم؛ به آرایش گفتار آن‌ها دقت می‌کردم و می‌کوشیدم تا آن صدای خاص را برای خودم تقلید کنم تا بتوانم به درستی نقش پنجعلی را تصور کنم؛ همچنین خوشحالم که مردم نیز من را پذیرفتند.

خمسه در پایان بیان کرد: کمدی بدون عنصر انتقاد وجود ندارد. اگر بخواهیم ساختمانی به نام کمدی بسازیم، این ساختمان نیاز به یک ستون دارد و آن ستون انتقاد است؛ به صورتی که این انتقاد می‌تواند به رفتار و نگرش جامعه نسبت به مسائل مختلف یا به طبقات اجتماعی مختلف اشاره داشته باشد.

در این جلسه، علاوه بر اعضای باشگاه مخاطبان و علاقمندان سینما، افرادی نظیر مریم معترف کارگردان و بازیگر تئاتر، جواد مزدآبادی کارگردان سینما، رسول بابارضا، پیمان جعفری و رستم ایران‌نژاد از فارغ التحصیلان دوره‌های آموزشی فیلمسازی باغ فردوس نیز حضور داشتند.