دکتر مهتاب نیرومند، فوق تخصص غدد در بیمارستان شهدای تجریش و دانشیار دانشگاه، درباره تأثیر استرس بر وقوع و پیشرفت دیابت، اظهار داشت: هر نوع عامل استرس‌زا، خواه جسمی چون بیماری، تب یا عفونت، و خواه روانی مانند رویدادهای عاطفی و سوگواری، می‌تواند به عنوان استرس شناخته شود.
وی توضیح داد که در دوره‌های استرس، سطح ترشح برخی هورمون‌ها در بدن افزایش می‌یابد تا سلول‌ها به توانایی مقابله با فشارهای روانی و فیزیکی رسیده و از بدن به خوبی دفاع کنند.
این پزشک افزود: این هورمون‌ها می‌توانند مصرف گلوکز توسط سلول‌ها را کاهش دهند، به گونه‌ای که مقدار بیشتری گلوکز برای سلول‌های سیستم ایمنی باقی بماند؛ لذا ممکن است نوعی مقاومت به انسولین در بدن شکل گرفته و در نتیجه سطح گلوکز افزایش یابد.
دکتر نیرومند تأکید کرد که استرس به‌تنهایی منشأ دیابت در افراد نمی‌شود و عوامل مختلفی باید در وقوع این بیماری در نظر گرفته شوند.
او افزود: در شرایط و مواجهه با استرس‌های شدید (مانند بستری در بیمارستان)، قند خون ممکن است به صورت موقتی افزایش یابد، ولی پس از برطرف شدن استرس، کاهش قند خون مشاهده می‌شود.
به طور کلی، ۹۰ درصد از بیماران دیابتی به دیابت نوع دو مبتلا هستند.
وی دیابت نوع ۲ را به عنوان شایع‌ترین نوع دیابت معرفی کرد که بیش از ۹۰ درصد افرادی که به این بیماری مبتلا هستند را شامل می‌شود و به این نکته اشاره کرد که عوامل متعددی از جمله وراثت، رژیم غذایی نامناسب (سرشار از چربی و کربوهیدرات)، اضافه وزن و کم تحرکی در بروز دیابت مؤثرند.
ترکیب چندین عامل در بروز دیابت
دکتر نیرومند وجود چندین عامل به صورت همزمان را در بروز دیابت مؤثر دانست و گفت: به عنوان مثال، اگر سابقه خانوادگی دیابت وجود داشته باشد و همزمان عوامل محیطی مانند تغذیه نامناسب، اضافه وزن و بی‌تحرکی حضور داشته باشند، احتمال ابتلا به دیابت بیشتر خواهد بود. به طور مشابه، در خانواده‌هایی با سابقه دیابت، ممکن است تعدادی از اعضا به این بیماری مبتلا شوند.
این دانشیار دانشگاه با تأکید بر تأثیر استرس بر افزایش قند خون بیماران دیابتی، بیان کرد: با توجه به این که استرس می‌تواند به صورت موقت قند خون را افزایش دهد، به کارگیری روش‌های کنترل استرس برای این افراد از اهمیت بالایی برخوردار است و بیمار باید با رعایت برنامه غذایی و دارویی مناسب، قند خون خود را مدیریت کند.
استرس ناشی از تشخیص دیابت
این متخصص غدد استرس ناشی از دیابت را نوعی فشار روحی عنوان کرد که هنگامی که فرد برای اولین بار متوجه می‌شود به دیابت مبتلاست، به آن دچار می‌شود. البته این نوع استرس در زمان تشخیص هر گونه بیماری دیگر نیز ممکن است برای افراد به وجود آید.
به گفته او، در این وضعیت فرد ممکن است نگران شود که آینده‌اش با این بیماری چه خواهد بود، پیش‌آگهی آن چیست، چه داروهایی باید مصرف کند و چگونه قند خونش را کاهش یا افزایش دهد، یا این که چگونه باید به کار یا ورزش بپردازد و از این قبیل نگرانی‌ها.
تصور نادرست دیابت عصبی یا ناشی از استرس
دکتر نیرومند، دیابت عصبی یا استرسی را یک تصور نادرست در جامعه دانسته و تصریح کرد: استرس به خودی خود هرگز نمی‌تواند منجر به ابتلا به دیابت گردد، اما ممکن است در افرادی که دارای زمینه خانوادگی، تغذیه نامناسب و دیگر عوامل خطر هستند، به بروز این بیماری کمک کند.
وی افزود: استرس در افراد دیابتی باعث افزایش ترشح هورمون‌هایی می‌شود که تحت شرایط استرس به عنوان یک مکانیسم دفاعی از سوی بدن آزاد می‌گردند و عمل ضد انسولین دارند و می‌توانند به طور موقت قند خون را افزایش دهند.
این دانشیار دانشگاه بر اهمیت کنترل استرس در افراد دیابتی تأکید کرد و عنوان کرد: با توجه به این که قند خون در افراد دیابتی در شرایط استرس زیاد می‌شود، ضرورت دارد که کنترل استرس به عنوان بخشی از درمان دیابت قرار گیرد و در کنار توصیه به تغذیه مناسب، افزایش فعالیت بدنی و رعایت رژیم دارویی، راهکارهایی نیز برای مدیریت استرس ارائه شود.
روش‌های مدیریت استرس در دیابت
دکتر نیرومند ورزش منظم را ابزاری مؤثر برای کنترل قند خون و کاهش استرس دانست و گفت: ورزش مناسب و مستمر نه تنها به کنترل قند خون کمک می‌کند بلکه می‌تواند به مدیریت استرس فرد نیز یاری رساند. همچنین، به دلیل تولید اندورفین‌های آرامش‌بخش در مغز، این امر می‌تواند به کاهش سطح استرس کمک کند.
این دانشیار دانشگاه به همراه توصیه به حفظ الگوی زندگی سالم، انجام مدیتیشن و یوگا را به تمامی افراد دیابتی پیشنهاد کرد و خاطرنشان کرد که در شرایط استرس شدید، مراجعه به روانپزشک برای مشاوره الزامی است.
هشدار به مبتلایان دیابت: خوددرمانی خطرناک است
این متخصص غدد، کلیدی‌ترین نکته برای بیماران دیابتی را حفظ ارتباط مستمر با تیم درمانی عنوان کرد و افزود: دیابت یک بیماری پیشرونده است که نیازمند رصد مرتب، تعیین برنامه درمانی مناسب و تغییر آن بر اساس وضعیت بیماری فرد است.
دکتر نیرومند به مبتلایان یادآور شد: در صورتی که دیابت به خوبی مدیریت و کنترل گردد، تأثیری بر فرد نخواهد گذاشت، ولی در نبود کنترل مناسب، ممکن است کل اعضای بدن را تحت تأثیر قرار داده و عوارض غیرقابل جبرانی ایجاد کند.
این دانشیار دانشگاه ادامه داد: بیماران دیابتی باید تحت بررسی جهت عوارض چشمی، کلیوی و… قرار گیرند، چرا که رژیم دارویی ممکن است با توجه به بروز عوارض نیاز به تغییر داشته باشد.
او به بیماران هشدار داد که از خوددرمانی خودداری کرده و هرگز بدون تجویز پزشک یا به توصیه سایر بیماران دیابتی، دارویی را مصرف نکنند؛ زیرا هر رژیم دارویی مختص فرد بوده و بر اساس شرایط جسمی، بیماری و وضعیت سلامت او تعیین می‌شود و نمی‌توان یک نسخه واحد برای همه تجویز کرد.