تحقیقاتی تازه نشان می‌دهد که دانشمندان به رازی که ۳۷ سال از وقوع آن می‌گذرد، در خصوص یک انفجار کیهانی بزرگ در کهکشان مجاور پی برده‌اند.
این انفجار ناشی از ستاره‌ای است که در حال مرگ بود و به طور شگفت‌انگیزی نور درخشان و نیرویی معادل با ۱۰۰ میلیون خورشید را آزاد کرده که این نور حتی از سیاره ما نیز قابل مشاهده بود.
در آن دوران، به‌خاطر انبوهی از بقایای فضایی و گردوغبارهای اطراف محل انفجار، حتی پیشرفته‌ترین تلسکوپ‌ها نیز قادر به تشخیص دقیق آنچه در مرکز انفجار اتفاق افتاده، نبودند.
اکنون یک مطالعه جدید به نتایج قابل توجهی دست یافته و تأیید کرده است که انفجار یادشده در واقع یک ستاره نوترونی بوده است.
ستاره نوترونی چیست؟
ستاره‌های نوترونی، بقایایی هستند که پس از انفجار ستاره‌های بزرگ و غول‌پیکر به جا می‌مانند.
این ستاره‌ها نسبتاً کوچک‌اند و به اندازه‌ی یک شهر می‌باشند، اما چگالی فوق‌العاده بالایی دارند. به گونه‌ای که تنها یک قاشق چای‌خوری از ماده‌ی آنها، حدود ۱۰ میلیون تن وزن خواهد داشت.
دکتر مگی آدریان پوکوک، مجری برنامه آسمان شب بی‌بی‌سی، می‌گوید: «راز این پدیده در ورای گرد و غباری بود که اطراف بقایای آن را فرا گرفته بود».
انفجار به یک ستاره بزرگ ۲۰ برابر بزرگ‌تر از خورشید مربوط می‌شود که با نام اَبَرغول آبی شناخته می‌شود. عمر ستاره‌های با جرم بالا در جریان اَبَرنواختر یا سوپرنُوا به پایان می‌رسد، که انفجاری بزرگ و درخشان است.
این اولین ابرنواختری است که در ۴۰۰ سال اخیر با چشم غیرمسلح دیده می‌شود.
دکتر آدریان پوکوک پیش‌تر در پروژه‌ای مربوط به ابرنواختر اس‌ان ۱۹۸۷اِ (SN 1987A) فعالیت داشته است.
«قابل مشاهده بودن این ابرنواختر باعث جلب توجه و شهرت آن فراتر از دنیای علم شده است. ابرنواختر اس‌ان ۱۹۸۷اِ بسیار برای اخترشناسان جالب است زیرا به لحاظ فاصله نسبتاً نزدیک است و این امکان را فراهم می‌کند که جزئیات زیادی از چرخه حیات و مرگ ستاره‌ها را مورد بررسی قرار دهند».
مرگ یک ستاره چه کارهایی انجام می‌دهد؟
یکی از نظریه‌ها درباره مرگ ستاره‌ها بیان می‌کند که وقتی ستاره‌های بزرگ و با جرم بیشتر از خورشید منابع لازم برای انجام واکنش‌های هسته‌ای، که باعث تابش آنها می‌شود، را از دست بدهند، دچار فروپاشی خواهند شد.
زمانی که یک ستاره به این مرحله می‌رسد، جرم آن به قدری بالاست که نیروی گرانش آن باعث فروپاشی اتم‌هایش می‌شود و به شکل چگال‌ترین جرم ممکن در جهان به نام ستاره نوترونی تجلی می‌یابد، و در صورت وجود جرم بیشتر، احتمال دارد به یک سیاه‌چاله تبدیل شود.
ستاره‌شناسان به‌طور خاص به مطالعه ابرنواخترها می‌پردازند، زیرا هنگامی که ستاره‌ای می‌میرد و منفجر می‌شود، مواد و عناصر جدیدی را آزاد کرده و در فضای اطراف خود منتشر می‌کند که می‌تواند به تشکیل ستاره‌ها، سیاره‌ها و حتی زندگی جدید کمک کند.
اما در مورد ابرنواختر اس‌ان ۱۹۸۷اِ (SN 1987A)، دانشمندان نتوانستند به‌طور دقیق بفهمند در مرکز انفجار چه روی داده است.
اکنون پژوهشگران در نشریه معتبر ساینس به شواهدی دست یافته‌اند که هرچند نمی‌توان گفت قطعی است، اما قانع‌کننده‌اند و نشان می‌دهند که آن ماده به یک ستاره نوترونی تعلق دارد. پروفسور کلاوس فرانسون، از دانشگاه استکهلم سوئد، که رهبری این تحقیق را بر عهده دارد، اظهار می‌دارد که این نخستین بار است که انسان توانسته به بررسی مرکز ابرنواختر و فرآیندهای درون آن بپردازد.
«ما این مطالعه و تحقیق را از زمان وقوع انفجار آغاز کردیم، اما باید صبر می‌کردیم تا به شواهد کافی برای تأیید فرضیات خود دست یابیم».
آیا می‌دانستید که برای ستاره‌هایی مشابه با خورشید ما، هرگز ابرنواختر ایجاد نخواهد شد چون جرم آن به اندازه کافی نیست؟ دانشمندان بر این باورند که حدود پنج میلیارد سال دیگر، زمانی که خورشید هیدروژن خود را به پایان برساند، سرد خواهد شد، اندازه‌اش افزایش می‌یابد و به ستاره‌ای غول‌پیکر تبدیل خواهد شد.
مشاهدات ابرنواختر با کمک تلسکوپ جیمز وب ناسا ممکن شده است. این تلسکوپ نه تنها به عنوان قوی‌ترین رصدخانه فضایی عمل می‌کند، بلکه به ابزارهایی مجهز است که می‌تواند فرکانس‌های مادون‌قرمز را اندازه‌گیری کند و بنابراین قادر است که از گرد و غبار فضایی عبور کند، چیزی که تا کنون مانع از مشاهده پژوهشگران شده بود.
پروفسور مایک بارلو، از کالج دانشگاهی لندن (یو‌سی‌ال)، می‌گوید که با وجود اینکه نشانه‌ها و شواهد غیرمستقیم زیادی در دست داشتیم، اما توانستیم با استفاده از تلسکوپ جیمز وب با «شواهد دست اول» اعلام کنیم که آن ماده مربوط به یک ستاره نوترونی است.
«راز پنهان شدن ستاره نوترونی در پشت گرد و غبار فضایی بیشتر از ۳۰ سال در ابهام باقی مانده بود و حالا روشن شدن این راز برای همه ما احساس هیجان‌انگیزی را به همراه دارد».
دکتر رابرت ماسِی، از انجمن سلطنتی اخترشناسان، می‌افزاید: «اگر در چند سال آینده شانس با ما یار باشد، شاید بتوانیم مرکز ستاره نوترونی را به طور دقیق شناسایی کنیم و از نزدیک شاهد یکی از پدیده‌های شگفت‌انگیز در مراحل ابتدایی تشکیل آن باشیم».
منبع: بی بی سی